ΣΤΗ «ΣΚΑΛΑ» ΤΗΣ ΜΟΝΟΓΑΜΙΑΣ, ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ;

Μια νέα μελέτη επιχειρεί να απαντήσει στο διαχρονικό ερώτημα της μονογαμίας, δείχνοντας ότι η ανθρώπινη μονογαμία δεν είναι απόλυτη.

Η συζήτηση γύρω από το αν και, κυρίως, το πόσο μονογαμικός είναι ο άνθρωπος κρατά εδώ και δεκαετίες, ίσως και αιώνες. Άλλοτε τροφοδοτείται από επιστημονικά δεδομένα και άλλοτε από κοινωνικά στερεότυπα, πολιτισμικές αφηγήσεις ή προσωπικές εμπειρίες. Κάθε νέα προσέγγιση μοιάζει να ανοίγει περισσότερο τον διάλογο παρά να τον κλείνει. Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που το ερώτημα εξακολουθεί να μας αφορά τόσο έντονα.

Στο πλαίσιο αυτό, ένας καθηγητής του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ έρχεται να δώσει μια απάντηση που σίγουρα δεν περνά απαρατήρητη: στη σκάλα της μονογαμίας, ο άνθρωπος φαίνεται να βρίσκεται στο σκαλοπάτι κάπου ανάμεσα στον ευρασιατικό κάστορα και τη σουρικάτα.

Η «πρέμιερ λιγκ» της μονογαμίας

Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the Royal Society: Biological Sciences. Η έρευνα κατατάσσει τους ανθρώπους, μαζί με άλλα θηλαστικά, σε μια άτυπη «πρέμιερ λιγκ της μονογαμίας».

Ο Μαρκ Ντάιμπλ, επίκουρος καθηγητής εξελικτικής ανθρωπολογίας στο Κέιμπριτζ, εξηγεί ότι χρησιμοποίησε μια «θεωρητικά σημαντική, αλλά σχετικά παραγνωρισμένη» μέθοδο: την ανάλυση γενετικών δεδομένων, ώστε να υπολογίσει σε έναν πληθυσμό το ποσοστό αδελφών (έχουν κοινούς και τους δύο γονείς) και ετεροθαλών αδελφών. Όσο υψηλότερο είναι το ποσοστό των πρώτων, τόσο μεγαλύτερος θεωρείται ο βαθμός μονογαμίας.

iStock

Τι έδειξε η μελέτη

Η μελέτη βασίστηκε σε προϋπάρχοντα δεδομένα από 103 ανθρώπινες κοινωνίες και 34 είδη μη ανθρώπινων θηλαστικών, με στόχο τη δημιουργία ενός συγκριτικού «πίνακα μονογαμίας».

Στην κορυφή της κατάταξης βρέθηκε ένα μικρό ποντίκι, το California deermouse, που σχηματίζει ισόβιους δεσμούς και το ποσοστό των αδελφών φτάνει το 100%. Ακολούθησαν ο αφρικανικός άγριος σκύλος (85%) και ο τυφλοπόντικας της Νταμαράλαντ (79,5%).

Οι άνθρωποι κατετάγησαν έβδομοι, με ποσοστό 66%. Αυτό σημαίνει ότι είμαστε ελαφρώς λιγότερο μονογαμικοί από τον ευρασιατικό κάστορα, αλλά περισσότερο από τους γίββωνες (είδος πιθήκου), τη σουρικάτα και την κόκκινη αλεπού.

iStock

Τα άκρα της «κλίμακας μονογαμίας»

Στον αντίποδα, το λιγότερο μονογαμικό είδος αποδείχθηκε μια φυλή προβάτων (Soay sheep) που ζει στη Σκωτία, με το ποσοστό να φτάνει μόλις 0,6%. Ενδιαφέρον έχει και το γεγονός ότι στενοί συγγενείς του ανθρώπου, όπως ο ορεινός γορίλας και ο κοινός χιμπαντζής, ζουν επίσης σε πολύ λιγότερο μονογαμικές κοινωνίες.

Στις χαμηλότερες θέσεις της κατάταξης συναντάμε και τρία είδη μακάκων, την αμερικανική μαύρη αρκούδα και τη φώκια της Ανταρκτικής.

ΟΠΩΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ, Η ΜΟΝΟΓΑΜΙΑ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΥΤΕ ΑΠΟΛΥΤΗ, ΟΥΤΕ ΑΥΤΟΝΟΗΤΗ, ΑΛΛΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΜΙΑΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ.

Ο ρόλος της μονογαμία στην εξέλιξή μας

Σύμφωνα με δεδομένα από πτηνά, θηλαστικά και έντομα, η μετάβαση σε ιδιαίτερα συνεργατικές κοινωνίες φαίνεται να είναι πιο πιθανή στα μονογαμικά είδη. Ο λόγος; Οι οικογενειακές ομάδες τείνουν να επενδύουν περισσότερο στη φροντίδα των «δικών τους».

Παρότι έχει αμφισβητηθεί το κατά πόσο η μονογαμία αποτελεί ένα «τυπικό σύστημα ζευγαρώματος» για τον άνθρωπο, ο Ντάιμπλ υποστηρίζει ότι τα ευρήματα ενισχύουν τη θέση πως η κοινωνική μονογαμία υπήρξε κρίσιμη στην ανθρώπινη εξέλιξη, ιδίως σε ό,τι αφορά τη φροντίδα των παιδιών, τη συμβολή παππούδων και γιαγιάδων και τον ρόλο της πατρικής παρουσίας.

Σε αντίθεση με άλλα είδη με παρόμοια ποσοστά μονογαμίας, όπως οι σουρικάτες, όπου ένα μόνο ζευγάρι αναπαράγεται μέσα στην ομάδα, οι ανθρώπινες κοινωνίες ακολουθούν ένα διαφορετικό μοντέλο. Πολλαπλά ζευγάρια συνυπάρχουν και αναπαράγονται στο ίδιο κοινωνικό πλαίσιο. «Αυτό υποδηλώνει ότι η εξέλιξη της μονογαμίας στους ανθρώπους ακολούθησε μια διαφορετική εξελικτική τροχιά και παραμένει ασαφές το πώς και το γιατί», σημειώνει ο Ντάιμπλ.

iStock

Μικρές επιφυλάξεις

Η Τζούλια Σρέντερ, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Imperial College London, σχολιάζει ότι δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός πως οι άνθρωποι τοποθετούνται προς το μονογαμικό άκρο του φάσματος, τονίζοντας ωστόσο ότι «κάθε δυαδική ταξινόμηση αποτελεί αναγκαστικά μια υπεραπλούστευση της πραγματικότητας».

Σε κάθε περίπτωση, η μελέτη δεν κλείνει τη συζήτηση. Αντίθετα, τη μεταφέρει σε ένα πιο σύνθετο και ίσως πιο ειλικρινές επίπεδο. Γιατί, τελικά, η μονογαμία στον άνθρωπο δεν είναι ούτε απόλυτη ούτε αυτονόητη, αλλά, όπως φαίνεται, αποτέλεσμα μιας εξελικτικής διαδρομής.