ΜΠΟΡΕΙ ΟΙ ΛΕΜΦΑΔΕΝΕΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ;

Η αφαίρεση των λεμφαδένων σε πολλούς τύπους καρκινικών όγκων έχει σώσει αμέτρητες ζωές. Όμως, μια πρόσφατη έρευνα αμφισβητεί εν μέρει αυτή τη μακροχρόνια πρακτική, καθώς αποκαλύπτει ότι σε αυτό το σημείο του σώματος κρύβονται πολύτιμοι «πολεμιστές» κατά του καρκίνου.

Όταν οι χειρουργοί αφαιρούν τους λεμφαδένες σε ένα χειρουργείο καρκίνου, το κάνουν συνήθως για δύο λόγους: για να ανακαλύψουν εάν ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί και για να αποτρέψουν περαιτέρω εξάπλωση σε άλλα όργανα. Για δεκαετίες, αυτή η προσέγγιση αντιπροσώπευε το καλύτερο πρότυπο φροντίδας.

Η σύγχρονη χειρουργική, όμως, έρχεται αντιμέτωπη με μια νέα πρόκληση και ένα απαιτητικό ερώτημα. Αν φανταστούμε την άμυνα του οργανισμού μας σαν μια πόλη, οι λεμφαδένες είναι οι κόμβοι όπου η αστυνομία και οι αρμόδιες αρχές συγκεντρώνουν πληροφορίες για να εξαπολύσουν την επίθεσή τους στους εγκληματίες. Τι θα συμβεί αν αφαιρεθούν πάρα πολλοί από αυτούς τους κόμβους;

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, ας δούμε τι συμβαίνει όταν εξαπλώνεται ο καρκίνος. Εάν ένας όγκος ξεφύγει από την αρχική του θέση, τα καρκινικά κύτταρα συχνά ταξιδεύουν μέσω των λεμφαγγείων και εγκαθίστανται στους πλησιέστερους λεμφαδένες, οι οποίοι λειτουργούν ως βιολογικά φίλτρα.

Η ανίχνευση καρκινικών κυττάρων στους λεμφαδένες σηματοδοτεί ότι η νόσος ενός ασθενούς είναι πιο πιθανό να επανέλθει μετά τη θεραπεία. Με την αφαίρεσή τους, οι γιατροί καταλαβαίνουν σε ποιο στάδιο βρίσκεται η νόσος και μπορούν να δώσουν πιο στοχευμένη θεραπεία.

Ο ρόλος των λεμφαδένων στην άμυνα του οργανισμού

Οι λεμφαδένες δεν είναι απλώς παθητικοί «σταθμοί». Παίζουν ενεργό ρόλο στην ανοσολογική απόκριση του οργανισμού: εδώ συναντιούνται τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος για να μοιράζονται πληροφορίες (και) σχετικά με τον καρκίνο. Βέβαια, μπορούν να κάνουν και κάτι παραπάνω.

iStock

Μία από τις νεότερες μελέτες δείχνει ότι οι λεμφαδένες βοηθούν στη διατήρηση ενός ειδικού τύπου ανοσοκυττάρων που ονομάζονται CD8+ Τ κύτταρα (κυτταροτοξικά Τ-λεμφοκύτταρα), τα οποία μπορούν να καταστρέψουν τα καρκινικά κύτταρα. Αυτά τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος προετοιμάζονται και διατηρούνται σε ετοιμότητα μέσα στους λεμφαδένες.

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, η οποία διενεργήθηκε στο εργαστήριο και προς το παρόν δεν έχει εφαρμοστεί σε ανθρώπους, τα συγκεκριμένα κύτταρα στους λεμφαδένες κάνουν μια αρχική έκρηξη αντικαρκινικής δραστηριότητας. Η αντικαρκινική αυτή ενεργοποίηση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ειδικά κατά τη διάρκεια μιας ανοσοθεραπείας, καθώς δυναμώνει την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού.

ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΣΥΧΝΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΛΕΜΦΑΓΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΕΓΚΑΘΙΣΤΑΝΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΠΛΗΣΙΕΣΤΕΡΟΥΣ ΛΕΜΦΑΔΕΝΕΣ, ΠΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΩΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΦΙΛΤΡΑ.

Γιατί να μην αφαιρούνται χειρουργικά οι λεμφαδένες;

Ενώ η αφαίρεση των λεμφαδένων μειώνει τους βραχυπρόθεσμους κινδύνους εξάπλωσης του καρκίνου, το ζήτημα που ανακύπτει είναι αν μπορεί να αποδυναμώσει τη μακροπρόθεσμη ανοσολογική άμυνα του οργανισμού – ειδικά καθώς οι σύγχρονες θεραπείες βασίζονται όλο και περισσότερο στη φυσική ανοσία του ασθενούς. Για να μην αναφερθούμε σε άλλα, μικρότερης σημασίας μειονεκτήματα που προκύπτουν από ένα τέτοιο χειρουργείο, όπως ο χρόνιος πόνος, η μειωμένη κινητικότητα, το λεμφοίδημα και η μόλυνση. Μήπως λοιπόν ήρθε η ώρα, οι γιατροί να ξανασκεφτούν την πρακτική της χειρουργικής αφαίρεσης των λεμφαδένων;

Και ναι και όχι. Με την έννοια ότι για πολλούς τύπους συμπαγών όγκων, ο κίνδυνος μεταστατικής εξάπλωσης παραμένει υψηλός και η προσβολή των λεμφαδένων είναι ένας από τους καλύτερους προγνωστικούς παράγοντες υποτροπής του καρκίνου.

iStock

Η αφαίρεσή τους παρέχει ζωτικής σημασίας πληροφορίες για την επιλογή των πιο αποτελεσματικών μετεγχειρητικών θεραπειών, ενώ όσον αφορά τον καρκίνο του μαστού είναι σωτήρια η αφαίρεση μόνο του πρώτου λεμφαδένα στον οποίο παροχετεύεται υγρό από τον όγκο. Ο έλεγχος μόνο αυτού του λεμφαδένα βοηθά τους γιατρούς να διαπιστώσουν εάν ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί, ενώ μειώνει τον αριθμό των λεμφαδένων που αφαιρούνται, καθώς και τον κίνδυνο παρενεργειών.

ΜΕ ΤΗΝ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΜΦΑΔΕΝΩΝ, ΟΙ ΓΙΑΤΡΟΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΟΥΝ ΣΕ ΠΟΙΟ ΣΤΑΔΙΟ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ Η ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΔΙΝΟΥΝ ΠΙΟ ΣΤΟΧΕΥΜΕΝΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ.

Πώς ανατρέπουν την παρούσα πρακτική οι έρευνες

Οι πρόσφατες ανακαλύψεις προκαλούν τους χειρουργούς και τους ογκολόγους να σταθμίσουν προσεκτικά κάθε απόφαση: όχι μόνο για αυτό που αφαιρείται σήμερα, αλλά για την ανοσία και τις μελλοντικές άμυνες που έχουν μείνει πίσω, καθώς η νέα μελέτη δείχνει ότι οι λεμφαδένες είναι ενεργοί «χώροι προπόνησης» όπου αναπτύσσονται ειδικά κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, πολλαπλασιάζονται και γίνονται ισχυροί μαχητές.

Η απάντηση λοιπόν στο ερώτημα της αφαίρεσής τους ή όχι είναι πολυσύνθετη και φυσικά εξατομικευμένη. Για πολλούς ασθενείς, η αφαίρεση των λεμφαδένων μπορεί να είναι σωτήρια. Όχι όμως για όλους. Μερικοί ασθενείς πρώιμου σταδίου μπορεί ακόμη και να αποφύγουν εντελώς την αφαίρεση και να συνεχίσουν την παρακολουθήση με απεικονιστικές εξετάσεις και βιοψίες.

iStock

Επεμβάσεις και εξατομικευμένη προσέγγιση: τι μας επιφυλάσσει το μέλλον;

Την τελευταία δεκαετία, τα νοσοκομεία έχουν υιοθετήσει πιο ήπιες, πιο στοχευμένες χειρουργικές επεμβάσεις λεμφαδένων. Αντί να αφαιρεθούν όλοι οι λεμφαδένες σε μια περιοχή, αφαιρούνται μόνο εκείνοι που είναι πιο πιθανό να φιλοξενούν έναν νέο καρκινικό όγκο.

NEA ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΥΝ ΟΤΙ ΣΤΟΥΣ ΛΕΜΦΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ, ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΜΑΧΗΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ.

Για εκείνους που έχουν χάσει σημαντικό αριθμό λεμφαδένων, υπάρχουν επίσης εναλλακτικές: Πλέον, αναπτύσσονται φάρμακα ανοσοθεραπείας, στοχευμένες θεραπείες, ακόμη και εμβόλια κατά του καρκίνου που μπορούν να «επανεκπαιδεύσουν» το ανοσοποιητικό σύστημα.

Στο μέλλον, τα χειρουργεία για τον καρκίνο θα γίνουν ακόμη πιο εξατομικευμένα. Στόχος είναι να χαρτογραφείται η δραστηριότητα μέσα στους λεμφαδένες, να παρακολουθείται ποιοι είναι απαραίτητοι για τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και ποιοι είναι πιο πιθανό να δημιουργήσουν νέους όγκους, ώστε ανάλογα οι γιατροί να αποφασίζουν.

Καθώς η επιστημονική κοινότητα έχει στραφεί με όλες της τις δυνάμεις στην κατανόηση και την καταπολέμηση του καρκίνου, ελπίζουμε ότι τα χειρουργεία των λεμφαδένων θα αναβαθμιστούν σύντομα. Η πιο έξυπνη, πιο στρατηγική χειρουργική επέμβαση που υπόσχεται το μέλλον θα διατηρεί ανέπαφο περισσότερο από το φυσικό αμυντικό σύστημα του σώματος, ενώ θα στοχεύει στον καρκίνο με ακρίβεια.