EΙΜΑΣΤΕ ΠΟΛΥ ΚΟΝΤΑ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ

Η θεραπεία των αιματολογικών καρκίνων είναι ένα μεγάλο στοίχημα για την ιατρική κοινότητα, που φαίνεται ότι θα κερδηθεί σύντομα. Τα καλά νέα είναι ότι η πρωτοποριακή αγωγή που ανακάλυψαν ερευνητές μπορεί να βελτιώσει και ορισμένα σοβαρά αυτοάνοσα νοσήματα, ενώ προσφέρει μακροχρόνια ύφεση χωρίς σημαντικές παρενέργειες.

Το 2012 εμφανίστηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ μία επαναστατική θεραπεία για την αντιμετώπιση των αιματολογικών καρκίνων. Ήταν ένα είδος ανοσοθεραπείας που, με πολύ απλά λόγια, χρησιμοποιώντας τα κύτταρα του ίδιου του ασθενούς, στόχευε στα παθολογικά καρκινικά κύτταρα και σε πολλές περιπτώσεις κατάφερνε να τα εξολοθρεύσει.

Πρόκειται για τη θεραπεία με CAR-T λεμφοκύτταρα, στην οποία οι επιστήμονες απομονώνουν λεμφοκύτταρα του ίδιου του ασθενούς, τα τροποποιούν στο εργαστήριο για να φέρουν στην επιφάνειά τους μια πρωτεΐνη-υποδοχέα που φυσιολογικά δεν υπάρχει και τα ξαναρίχνουν στο σώμα, με στόχο να προσκολληθούν στα καρκινικά κύτταρα και να τα καταστρέψουν.

Η θεραπεία έφερε επανάσταση στους αιματολογικούς καρκίνους, όπως η οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία ή το επιθετικό Non-Hodgkin λέμφωμα, αλλά είχε μερικά σημαντικά μειονεκτήματα. Ότι εκτός από τα καρκινικά κύτταρα, εξουδετέρωνε και ορισμένα υγιή, με αποτέλεσμα την πτώση της άμυνας του οργανισμού και τον υψηλό κίνδυνο λοιμώξεων. Δεν αποκλειόταν μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις τα κακοήθη κύτταρα να επιβίωναν μετά τη θεραπεία οδηγώντας σε υποτροπή.

iStock

Η ελληνική συμμετοχή σε μια διεθνή έρευνα

Ο επόμενος στόχος των επιστημόνων ήταν να επιτεθούν ακόμη πιο επιλεκτικά στα καρκινικά κύτταρα. Για τον σκοπό αυτό εργάστηκε μια μεγάλη ομάδα ερευνητών, με επικεφαλής την Ιατρική Σχολή και το νοσοκομείο του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια στις ΗΠΑ, στην οποία συμμετείχε και το ελληνικό Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών (ΙΝΕΒ) του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ).

Το αποτέλεσμα της διαφορετικής επιστημονικής προσέγγισης ήταν η δημιουργία CAR-T κυττάρων που στοχεύουν σε έναν μοναδικό δείκτη για τα νεοπλασματικά Β-λεμφοκύτταρα, τη μοναδική ανοσοσφαιρίνη που έχει κάθε λεμφοκύτταρο ως ξεχωριστή ταυτότητα. Με αυτόν τον τρόπο, οι ερευνητές θέλησαν να περιορίσουν την εξολόθρευση των φυσιολογικών κυττάρων.

iStock

«Στη συγκεκριμένη μελέτη το ΙΝΕΒ ανέλαβε την προσεκτική επιλογή των κατάλληλων στόχων και την επιστημονική τεκμηρίωση της ορθότητας της επιλογής. Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια διαθέτουν τεράστια εμπειρία στην παραγωγή CAR-T λεμφοκυττάρων.

»Συνδυάσαμε τη δική τους τεχνογνωσία στην ανοσοθεραπεία με τη δική μας εμπειρία στην ανοσοβιολογία των λεμφικών κακοηθειών, που αποτελούν μια μεγάλη κατηγορία αιματολογικών καρκίνων», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο διευθυντής Ερευνών του ΙΝΕΒ, Κώστας Σταματόπουλος.

ΑΥΤΑ ΤΑ «ΖΩΝΤΑΝΑ ΦΑΡΜΑΚΑ» ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΞΟΛΟΘΡΕΥΣΟΥΝ ΤΕΡΑΣΤΙΟΥΣ ΟΓΚΟΥΣ ΚΑΡΚΙΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΑΙ ΝΑ ΠΑΡΑΜΕΙΝΟΥΝ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΠΡΟΣΦΕΡΟΝΤΑΣ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΥΦΕΣΗ.

Πώς λειτουργεί η καινοτόμος θεραπεία;

Η συνεργασία του Dr. Michael Milone από την Ιατρική Σχολή του πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια με την ομάδα του Κώστα Σταματόπουλου (ΙΝΕΒ/ΕΚΕΤΑ) εστιάζει στην επίλυση του προβλήματος της «παράπλευρης απώλειας» των υγιών κυττάρων.

Όπως προέκυψε από την προκλινική μελέτη σε ζωικά μοντέλα, τα νέας γενιάς CAR-T κύτταρα εξάλειψαν τα νεοπλασματικά Β-λεμφοκύτταρα χωρίς να καταστρέψουν τα υγιή. Πώς συμβαίνει αυτό στη νέα θεραπεία; Τα κύτταρα CAR-T ενεργοποιούνται μόνο όταν αναγνωρίσουν δύο διαφορετικά αντιγόνα ταυτόχρονα στην επιφάνεια του κυττάρου. Επειδή ο συνδυασμός αυτός υπάρχει μόνο στα καρκινικά κύτταρα του λεμφώματος και όχι στα υγιή Β-κύτταρα, τα υγιή κύτταρα παραμένουν ανέπαφα.

iStock

Η διαδικασία της θεραπείας έχει ως εξής:

• Συλλέγονται Τ-κύτταρα από το αίμα του ασθενούς μέσω μιας διαδικασίας που μοιάζει με αιμοδοσία.
• Τροποποιούνται γενετικά στο εργαστήριο και καλλιεργούνται μέχρι να φτάσουν τα μερικά εκατομμύρια.
• Στη συνέχεια, τα CAR-T κύτταρα επιστρέφουν στον ασθενή μέσω μιας ενδοφλέβιας έγχυσης και αρχίζουν να «κυνηγούν» τα προβληματικά κύτταρα μέσα στο σώμα.

Αποτελεσματική και σε αυτοάνοσα νοσήματα

Με τη συγκεκριμένη προσέγγιση οι ερευνητές μπόρεσαν να στοχεύσουν και να εξαλείψουν και τα Β-λεμφοκύτταρα που συμβάλλουν στον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο (ΣΕΛ), μια αυτοάνοση νόσο στην οποία επίσης εμπλέκονται Β-λεμφοκύτταρα, αφήνοντας τα υγιή κύτταρα ανέπαφα. Το συναρπαστικό νέο είναι ότι αυτά τα «ζωντανά φάρμακα» μπορούν να εξολοθρεύσουν τεράστιους όγκους καρκινικών κυττάρων και να παραμείνουν στο σώμα του ασθενούς για χρόνια, προσφέροντας μακροχρόνια ύφεση.

Και το ακόμη καλύτερο ότι έχουν εφαρμογή και σε άλλες αυτοάνοσες παθήσεις, όπως το σύνδρομο της θρομβοπενικής πορφύρας και η Σκλήρυνση Κατά Πλάκας.