ΤΙ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΤΟ «ΤΕΣΤ ΤΟΥ MARSHMALLOW» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ;

Το τεστ του marshmallow που διενεργήθηκε τον προηγούμενο αιώνα σε παιδιά, σήμερα αμφισβητείται. Στην πραγματικότητα, οι επιστήμονες ψάχνουν να βρουν τις δεξιότητες εκείνες που αν καλλιεργηθούν νωρίς στην παιδική ηλικία, μπορούν να εξασφαλίσουν επιτυχία στην ενήλικη ζωή. Υπάρχουν;

Ένα παιδί στριφογυρίζει στην καρέκλα του, προσπαθώντας να αντισταθεί στο λαχταριστό marshmallow που βρίσκεται απέναντί του στο τραπέζι. Του είπαν ότι αν μπορέσει να αντέξει για λίγο, θα ανταμειφθεί με δύο γλυκά ως έπαθλο για την αυτοσυγκράτησή του. Το τεστ του marshmallow επινοήθηκε για πρώτη φορά από τον Αμερικανό καθηγητή Ψυχολογίας Walter Mischel τη δεκαετία του 1960 για να υπολογίσει την ικανότητα ενός μικρού παιδιού να καθυστερεί την ικανοποίηση.

Μην φανταστείς ότι απώτερος στόχος του πειράματος ήταν να βασανίσει τα παιδιά. Ο καθηγητής έψαχνε να βρει πώς τα χαρακτηριστικά που διαμορφώνουμε σε πολύ μικρή ηλικία μας βοηθάνε να προοδεύσουμε στην ενήλικη ζωή μας, και ο αυτοέλεγχος ήταν ένα από αυτά.

Γύρω στα 1990, όταν τα παιδιά της δεκαετίας του 1960 είχαν γίνει πια ενήλικες, οι ερευνητές επανήλθαν. Βρήκαν τότε ότι τα παιδιά που περίμεναν περισσότερο κατά τη διάρκεια του τεστ marshmallow, ήταν πιο επιτυχημένα ως έφηβοι και ως ενήλικες, όσον αφορά τις γνωστικές επιδόσεις και την κοινωνική προσαρμοστικότητα.

Βάσει αυτής της διαχρονικής μελέτης, οι ειδικοί άρχισαν να πιστεύουν ότι η πρώιμη ικανότητα καθυστέρησης της ικανοποίησης αποτελούσε θεμελιώδη δεξιότητα ζωής. Απώτερος στόχος τους ήταν να σχεδιάσουν πρώιμες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις που θα βοηθούσαν τα παιδιά να εξελιχθούν σε πιο λειτουργικούς ενήλικες.

Pexels Juliano Astc

Το τεστ του marshmallow αμφισβητείται

Και φτάνουμε στο σήμερα, όπου ο Tyler Watts, αναπληρωτής καθηγητής ψυχολογίας και εκπαίδευσης στο Τμήμα Ανθρώπινης Ανάπτυξης στο Teachers College του Πανεπιστημίου Columbia, μελετώντας τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των εκπαιδευτικών παρεμβάσεων, προσπαθεί να βγάλει ένα συνολικό συμπέρασμα για το εάν αυτές οι παρεμβάσεις έχουν πράγματι κάποιο μακροπρόθεσμο όφελος.

Έτσι, το 2018 δημοσιεύει με την ερευνητική του ομάδα, μια επαναληπτική ανασκόπηση για το κατά πόσον η απόδοση των μικρών παιδιών στο τεστ marshmallow προβλέπει πόσο καλά θα τα πάνε στην εφηβεία. Διαπιστώνουν ότι, αν και εξακολουθεί να υπάρχει συσχέτιση μέχρι την εφηβεία, αυτή η σχέση εξαφανίζεται όταν υπεισέρχονται άλλοι σημαντικοί παράγοντες στη ζωή, όπως η γενική γνωστική ικανότητα και η κοινωνικοοικονομική κατάσταση.

Επίσης, πρόσφατα διαπίστωσαν ότι το ίδιο ισχύει και για την επιτυχία στην ενήλικη ζωή: μόλις ληφθούν υπόψη άλλοι παράγοντες, το τεστ marshmallow χάνει την προγνωστική του δύναμη. Τα πορίσματα των νέων ερευνών έρχονται να μας πουν κάτι που υποψιαζόμασταν, αλλά δεν θέλαμε ίσως να παραδεχτούμε: δεν υπάρχουν μαγικές δεξιότητες στα παιδιά που να εξασφαλίζουν μελλοντική επιτυχία.

ΓΙΑ ΠΟΛΛΑ ΧΡΟΝΙΑ ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ ΠΙΣΤΕΥΑΝ ΟΤΙ ΤΟ ΝΑ ΜΑΘΕΙ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΤΗΝ ΑΥΤΟΣΥΓΚΡΑΤΗΣΗ, ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΗΛΙΚΗ ΖΩΗ ΤΟΥ.

Τι είναι το φαινόμενο του fade-out;

Ο Dr. Watts σε άρθρο του στο περιοδικό The Psyche εξηγεί ότι πολλές παρεμβάσεις που στοχεύουν σε συγκεκριμένες δεξιότητες (όπως η αυτοσυγκράτηση, το σθένος ή η επιδίωξη της ανάπτυξης) παρουσιάζουν το φαινόμενο της εξασθένισης, που στη διεθνή ορολογία είναι γνωστό ως fade-out. Δηλαδή, ενώ τα παιδιά μπορεί να δείχνουν βελτίωση αμέσως μετά την παρέμβαση, τα οφέλη αυτά συνήθως χάνονται μετά από 1-2 χρόνια, επιστρέφοντας στο αρχικό επίπεδο.

Το κύριο επιχείρημα του Watts είναι ότι δεξιότητες, όπως η αυτοσυγκράτηση ή οι επιδόσεις στα μαθηματικά, είναι συχνά συμπτώματα ενός ευρύτερου ευνοϊκού περιβάλλοντος και όχι οι γενεσιουργές αιτίες της επιτυχίας. Ένα παιδί που περιμένει για το δεύτερο marshmallow, πιθανότατα προέρχεται από ένα σταθερό σπίτι με πόρους και ασφάλεια. Αν διδάξουμε απλώς σε ένα παιδί από ασταθές περιβάλλον να «περιμένει», δεν αλλάζουμε τις θεμελιώδεις δυσκολίες της ζωής του που θα επηρεάσουν το μέλλον του.

To παράδειγμα των Μαθηματικών

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του φαινομένου fade-out είναι τα μαθηματικά. Τα παιδιά που είναι μπροστά από τους συνομηλίκους τους στα μαθηματικά νωρίς στο σχολείο τείνουν να παραμένουν μπροστά από τους συνομηλίκους τους σε πολλά μαθήματα. Οι μαθηματικές δεξιότητες είναι επίσης προφανώς εύπλαστες – τα παιδιά τις μαθαίνουν κάθε μέρα στο σχολείο και κανείς δεν γεννιέται μαθηματικός. Θα μπορούσε, λοιπόν, μια πρώιμη παρέμβαση που στοχεύει στις μαθηματικές δεξιότητες να βάλει τα παιδιά στον δρόμο της επιτυχίας;

Όπως φάνηκε βάσει ερευνών, αν και οι παρεμβάσεις που στόχευαν στην πρώιμη μαθηματική ικανότητα οδήγησαν σε σημαντικά οφέλη, ήταν βραχύβιες. Αρκετά χρόνια μετά το τέλος της παρέμβασης, τα παιδιά που έλαβαν την παρέμβαση νωρίς στη ζωή τους δεν τα πήγαιναν καλύτερα στα μαθηματικά από τα παιδιά που δεν έλαβαν την παρέμβαση.

Pexels Pilipeichenko

Οι επιδόσεις στα μαθηματικά, όπως και η ικανότητα ενός παιδιού να αυτοσυγκρατείται, είναι περισσότερο συμπτώματα ευρύτερων παραγόντων της ζωής παρά η αιτία μιας επιτυχίας. Τα παιδιά που είναι πιο ικανά στα μαθηματικά νωρίς στη ζωή τους τείνουν επίσης να είναι πιο ικανά στα μαθηματικά αργότερα στη ζωή τους, επειδή οι περισσότεροι ή όλοι οι παράγοντες που τα οδήγησαν να είναι πιο ευνοημένα από νωρίς – οικιακά περιβάλλοντα, πόροι, γονίδια, γονείς, προσωπικότητα, γνωστική ικανότητα (η λίστα συνεχίζεται) – εξακολουθούν να τα επηρεάζουν και αργότερα.

Όμως μια παρέμβαση που στοχεύει απλώς στα μαθηματικά ή σε οποιαδήποτε άλλη ψυχολογική δεξιότητα, πιθανότατα δεν έχει καμία επίδραση σε άλλα χαρακτηριστικά που ήταν παρόντα πριν από την έναρξη της παρέμβασης και θα συνεχίσουν να είναι και μετά το τέλος της παρέμβασης.

ΣΗΜΕΡΑ, ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΟΤΙ ΜΙΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΠΟΥ ΣΤΟΧΕΥΕΙ ΣΕ ΜΙΑ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ Ή ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ, ΠΘΑΝΟΤΑΤΑ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΜΙΑ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ.

Μπορεί κάποιος να εκπαιδευτεί ώστε να πετύχει;

Φυσικά, αρκετοί ψυχολόγοι και εκπαιδευτικοί υποστήριξαν ότι σίγουρα πρέπει να υπάρχει κάποια κατηγορία δεξιοτήτων ή εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που θα μπορούσαν να είναι ανθεκτικές στο fade-out. Μήπως οι παρεμβάσεις που στοχεύουν σε «μη γνωστικές δεξιότητες» μπορεί να παράγουν διαρκή αποτελέσματα;

Η ομάδα του Dr. Watts συγκέντρωσε ένα σύνολο δεδομένων από περίπου 85 μελέτες διάφορων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, όλες στοχεύοντας σε ένα ευρύ φάσμα δεξιοτήτων και ικανοτήτων παιδιών και εφήβων. Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτές οι μελέτες παρακολούθησαν τα παιδιά μακροπρόθεσμα μετά το τέλος της παρέμβασης.

Βρήκαν ότι οι επιδόσεις των γνωστικών δεξιοτήτων, όπως η επίδοση στην ανάγνωση, εξασθένησαν κατά 40-50% τον πρώτο χρόνο μετά την παρέμβαση. Βρήκαν όμως και ένα παρόμοιο μοτίβο εξασθένισης για τις παρεμβάσεις που στοχεύουν σε κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες και ικανότητες.

Εάν το fade-out συμβαίνει τόσο για τις γνωστικές όσο και για τις κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες, τότε φαίνεται απίθανο να βρούμε κάποια δεξιότητα που να ξεκλειδώνει το μονοπάτι προς την επιτυχία στην ενήλικη ζωή. Αντίθετα, θα πρέπει να αρχίσουμε να αποδεχόμαστε ότι ο κάθε άνθρωπος είναι μια δυναμική εξέλιξη πολλών παραγόντων σε βάθος χρόνου και ότι μαγικές συνταγές δεν υπάρχουν.

Έτσι, την επόμενη φορά που θα ακούσεις για την τάδε παρέμβαση ή το δείνα φροντιστήριο που εφαρμόζει μια επαναστατική εκπαιδευτική διαδικασία, μην βιαστείς να γράψεις το παιδί σου. Καλύτερα, κράτα μικρό καλάθι.