ΠΩΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΕΙΣ ΤΙΣ ΠΑΡΟΡΜΗΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΟΦΕΙΛΕΣ

Τι έχει αλλάξει στον τρόπο που διαχειριζόμαστε τα χρήματα από τότε που ξεκινήσαμε να χρησιμοποιούμε κάρτες αντί για ρευστό; Τι μπορούμε να κάνουμε για να περιορίσουμε τις παρορμητικές αγορές;

Υπάρχουν πράγματα που χρειαζόμαστε και πράγματα που θέλουμε. Ενίοτε συνδυάζονται. Όχι πάντα. Η κατανόηση της διαφοράς ξεχωρίζει τα καταναλωτικά όντα από εκείνα που φροντίζουν αποκλειστικά τις ανάγκες τους. Θα μου πεις «υπάρχει και το οικονομικό κομμάτι στη μέση, που ενδεχομένως να μην μπορώ να υποστηρίξω». Πρόκειται για μεγάλη αλήθεια, που ωστόσο δεν σταματάει κάποιον που προτάσσει τα «θέλω» του και την ανάγκη του να μην υπολείπεται έναντι των άλλων και ο οποίος δεν σκέφτεται το αύριο, προχωρώντας σε παρορμητικές αγορές.

Πώς; Με το «αγόρασε τώρα και πλήρωσε αργότερα» (Buy Now, Pay Later – BNPL), μέθοδος που ήρθε να προστεθεί τον τελευταίο καιρό στις επιλογές μας, σε επίπεδο ανώτερο της πιστωτικής κάρτας, η οποία – παρεμπιπτόντως – με το νέο σύστημα γίνεται αχρείαστη.

Κάπως έτσι, πάμε διακοπές με χρήματα που δεν έχουμε (ή δεν περισσεύουν ή αν βάζαμε μπροστά τη λογική θα πήγαιναν σε δεδομένες υποχρεώσεις, π.χ. τις έξτρα ενεργειακές ανάγκες του χειμώνα) και τον Σεπτέμβριο πάμε στους ψυχολόγους για να διαχειριστούμε το άγχος της αδυναμίας μας να ανταποκριθούμε στις οφειλές και τα έξοδα που έχουμε μπροστά μας και «κουνούν» τα χέρια τους μπροστά στο πρόσωπο μας.

Ξέρεις κάτι; Δεν φταις στο 100% για τις επιλογές σου. Δηλαδή, εσύ τις κάνεις και άρα έχεις την ευθύνη, αλλά το BNPL έχει τον τρόπο να παραμερίζεις τα εμπόδια. Μελέτη έδειξε πως όταν η πράξη της πληρωμής διαχωρίζεται από την πράξη της αγοράς, καταλήγουμε να βιώνουμε λιγότερο αυτό που οι επιστήμονες έχουν ονομάσει «πόνο πληρωμής».

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Γιατί... πονάμε όταν πληρώνουμε κάτι;

Η έννοια του «πόνου της πληρωμής» αφορά την οικονομική και την ψυχολογική συμπεριφορά που περιγράφει την αρνητική συναισθηματική εμπειρία που βιώνουμε όταν πληρώνουμε για αγαθά και υπηρεσίες. Είναι η ψυχολογική δυσφορία που σχετίζεται με τη συνειδητοποίηση της οικονομικής απώλειας – όπως το να φεύγουν χρήματα από τον λογαριασμό μας. Παλιά, ο πόνος ήταν ελεγχόμενος γιατί πληρώναμε με χαρτονομίσματα, με ρευστό. Με τις κάρτες, όμως, κάνουμε περισσότερες παρορμητικές αγορές, γιατί έφυγε από τη μέση η διαδικασία που μας έκανε να συνειδητοποιούμε τι δίνουμε και πού.

Έτσι, οι αγορές μας πλέον προκαλούν λιγότερο πόνο, επειδή δημιουργούν μια συναισθηματική και χρονική απόσταση, εφόσον δεν παραδίδουμε φυσικά χρήματα. Οι ανέπαφες πληρωμές μειώνουν περαιτέρω τον πόνο, αποκρύπτοντας το αίσθημα της πληρωμής. Προφανώς, όσο μεγαλύτερος είναι ο πόνος που νιώθουμε όταν πληρώνουμε, τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες να κάνουμε μια αγορά.

ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΠΙΟ ΠΟΛΛΕΣ ΠΑΡΟΡΜΗΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ, ΕΠΕΙΔΗ ΣΤΑΜΑΤΗΣΑΜΕ ΝΑ ΠΛΗΡΩΝΟΥΜΕ ΜΕ ΡΕΥΣΤΟ ΚΑΙ ΕΦΥΓΕ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΣΗ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΜΑΣ ΕΚΑΝΕ ΝΑ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΟΥΜΕ ΤΙ ΔΙΝΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ.

Αυτός ο πόνος εξαφανίζεται όταν υπάρχει χρονική διαφορά μεταξύ του «αγοράζω» και του «πληρώνω», με το BNPL να μας κάνει να θέλουμε να ξοδέψουμε υπερβολικά, λόγω της ψευδαίσθησης ότι στην πραγματικότητα δεν ξοδεύουμε πολλά χρήματα εκ των προτέρων.

Η ψυχολογική αποσύνδεση είναι ο λόγος που καταλήγουμε να υποτιμάμε το μακροπρόθεσμο κόστος αυτού που αγοράζουμε και να επιδιδόμαστε σε πιο παρορμητικές αγορές. Έτσι, δημιουργούμε χρέη που έχουν συνδεθεί με επιδείνωση συνθηκών υγείας, με ακόμη υψηλότερα επίπεδα καταθλιπτικών συμπτωμάτων και με περαιτέρω προβλήματα όταν επηρεάσει ζητήματα όπως είναι η στέγαση και η τροφή.

Τι μπορεί να μας απαλλάξει από τις παρορμητικές αγορές;

Όπως προτείνουν ειδικοί, αν σκεφτόμαστε να κάνουμε μια μεγάλη αγορά και δεν έχουμε τα χρήματα για να πληρώσουμε αμέσως, η καλύτερη επιλογή είναι να κάνουμε υπομονή έως ότου εξοικονομήσουμε τα χρήματα ή τουλάχιστον ένα μεγάλο μέρος αυτών. Επίσης, μιλάμε στους δικούς μας ανθρώπους αν νιώθουμε οικονομική πίεση, γιατί όσο τα κρατάμε μέσα μας, τόσο γιγαντώνονται, ενώ παράλληλα βιώνουμε και το συναισθηματικό κόστος όλης αυτής της ιστορίας. Ως εκ τούτου, είναι χρήσιμο να μάθουμε να το αντιμετωπίζουμε.