ΚΟΛΠΙΤΙΔΑ: ΕΙΔΙΚΗ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΕΞΗΓΕΙ ΟΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙΣ

Η Κυριακή Μπούζα, Ιατρός Βιοπαθολόγος M.D., ξεκαθαρίζει τι πρέπει να γνωρίζεις για την κολπίτιδα, που για πολλές γυναίκες αποτελεί «φλέγον» ζήτημα, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες.

Παρότι η κολπίτιδα είναι ένα από τα πιο κοινά γυναικολογικά θέματα, θα μπορούσε να πει κανείς ότι εξακολουθεί να περιβάλλεται από ορισμένες απορίες και παρανοήσεις. Τα ενοχλητικά συμπτώματα που τη συνοδεύουν και η συχνή εμφάνισή της σε διάφορες ηλικιακές φάσεις κάνουν επιτακτική την ανάγκη να ακούσουμε από μια ειδικό όσα ίσως δεν γνωρίζαμε σχετικά με τις αιτίες που την προκαλούν και τους τρόπους που μπορούμε να την κρατήσουμε μακριά από τον οργανισμό μας.

Τι εννοούμε με τον όρο κολπίτιδα και ποια είναι τα συχνότερα αίτιά της;

Με τον όρο κολπίτιδα εννοούμε τη φλεγμονή του κόλπου η οποία οφείλεται συνήθως σε λοίμωξη από μικροοργανισμούς. Συχνά συνδυάζεται και με φλεγμονή του αιδοίου (αιδοιίτιδα), διότι μία μόλυνση που υπάρχει στον κόλπο θα επεκταθεί λόγω της μικροβιακής διασποράς και στο αιδοίο.

Προκαλείται από μικροοργανισμούς όπως μύκητες, τριχομονάδες, χλαμύδια, μυκόπλασμα, μικρόβια (αερόβια και αναερόβια), καθώς και από ιούς όπως αυτοί που προκαλούν τον έρπητα των γεννητικών οργάνων (ιός HSV) και τα κονδυλώματα (ιός HPV).

Φλεγμονή όμως μπορεί να έχουμε και χωρίς να ανιχνεύεται και να απομονώνεται κάποιος μολυσματικός παράγοντας κατά τον εργαστηριακό έλεγχο,  ενώ μια γυναίκα μπορεί να έχει κάψιμο και πόνο, ερυθρότητα, οίδημα στο αιδοίο και στον κόλπο καθώς και κολπικές εκκρίσεις. Συχνά αυτό προκαλείται από αλλεργία ή ευαισθησία σε καλλυντικά και προϊόντα γυναικείας περιποίησης και υγιεινής, όπως σερβιέτες, σερβιετάκια, προφυλακτικά, χαρτί υγείας, απορρυπαντικά και μαλακτικά ρούχων, σαπούνια κ.ά.

Άλλες φορές σχετίζεται με τη λήψη ορισμένων φαρμάκων και συμπληρωμάτων διατροφής, αλλά και με την κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων.

Επίσης, το άγχος και το στρες απορρυθμίζουν την κολπική χλωρίδα και ευνοούν την υπερανάπτυξη των παθογόνων.

Μία άλλη συχνή αιτία είναι η ατροφική κολπίτιδα, όπου το επιθήλιο του αιδοίου και του κόλπου λεπταίνει, δεν έχει φυσική λίπανση και παρουσιάζει ατροφία και φλεγμονή. Η διαταραχή αυτή έχει άμεση σχέση με την αλλαγή στα επίπεδα των οιστρογόνων που συμβαίνουν στον οργανισμό μιας γυναίκας κατά την εγκυμοσύνη, τον θηλασμό, την εμμηνόπαυση και κατά τη λήψη ορισμένων φαρμάκων.

Συνήθως ποια συμπτώματα οδηγούν μια γυναίκα στον γιατρό και ποιες είναι οι πιο αξιόπιστες εξετάσεις για τη διάγνωση της κολπίτιδας;

Οι περισσότερες κολπίτιδες –ανεξάρτητα από το αίτιο που τις προκαλεί– παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα, όπως έντονη κολπική έκκριση υγρών ασυνήθιστου χρώματος (κίτρινα ή πράσινα) και δυσάρεστης τις περισσότερες φορές οσμής, τσούξιμο στον κόλπο, φαγούρα λίγο ή πολύ έντονη, ερυθρότητα, οίδημα, πόνο κυρίως κατά τη σεξουαλική επαφή (δυσπαρευνία).

Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν μπορούν να διαγνωστούν με ακρίβεια αποκλειστικά βάσει των συμπτωμάτων. Έτσι, παρά το ότι μία κολπίτιδα μπορεί να διαγνωστεί από γυναικολόγο με τη σωστή λήψη ενός αναλυτικού ιστορικού και την κλινική εξέταση της ασθενούς, η οριστική διάγνωση επιτυγχάνεται με την καλλιέργεια κολποτραχηλικού υγρού.

Αυτή η εξέταση είναι απαραίτητη προκειμένου να εντοπιστεί ποιο ακριβώς μικρόβιο είναι υπεύθυνο και να δοθεί στη συνέχεια η κατάλληλη θεραπεία. Η ανίχνευση του μικροβίου (βακτήριο, μύκητας, τριχομονάδα) που προκαλεί κολπίτιδα είναι πολύ σημαντική, καθώς το κάθε μικρόβιο αντιμετωπίζεται με διαφορετικό αντιβιοτικό.

Ισχύει ότι οι κολπίτιδες παρουσιάζουν έξαρση τους καλοκαιρινούς μήνες και γιατί;

Ναι, φυσικά ισχύει και οφείλεται στο γεγονός ότι η υγρασία και η ζέστη δημιουργούν ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη μικροβίων και μυκήτων. Επειδή λοιπόν τους καλοκαιρινούς μήνες αυξάνονται οι επισκέψεις μας στις πισίνες και στις παραλίες, τα κρούσματα πολλαπλασιάζονται.

iStock

Ειδικά το χλωριωμένο νερό της πισίνας «σκοτώνει» τα καλά μικρόβια του κόλπου και ευνοεί την ανάπτυξη μυκήτων.

Για να αποφύγουμε αυτή τη δυσάρεστη κατάσταση, μπορούμε αφού βγούμε από το νερό να μην παραμείνουμε πολύ ώρα με το βρεγμένο μαγιό. Επίσης, τόσο στην πισίνα όσο και στην παραλία να ξαπλώνουμε πάντα πάνω σε πετσέτα ή σε ψάθα και να μην ερχόμαστε σε άμεση επαφή με τα πλακάκια ή την άμμο.

Καλό θα ήταν επίσης στην περίπτωση που χρησιμοποιούμε ταμπόν να φροντίζουμε να το αλλάζουμε συχνά και οπωσδήποτε μετά από κάθε επαφή μας με το νερό.

Η εμφάνιση της κολπίτιδας συνδέεται με τη σεξουαλική ζωή ή την ηλικία μιας γυναίκας;

Αν η κολπίτιδα είναι λοιμώδους αιτιολογίας, σαφώς και συνδέεται με τη σεξουαλική ζωή της γυναίκας, διότι είναι μεταδοτική. Σε κάθε περίπτωση, όταν μια γυναίκα αντιληφθεί ότι νοσεί από κολπίτιδα, θα πρέπει να αποφεύγει τη σεξουαλική δραστηριότητα μέχρι να θεραπευτεί. Αρχικά για να μην μεταδώσει τη μόλυνση στον/στη σύντροφό της και κατά δεύτερον για να μην διασπείρει και μεταφέρει τον λοιμογόνο παράγοντα σε άλλα σημεία του οργανισμού της δημιουργώντας δευτερογενείς μολύνσεις και «περιπέτειες».

Όσον αφορά στην ηλικία, η κολπίτιδα μπορεί να εμφανιστεί στην παιδική, στην εφηβική, στην αναπαραγωγική και στη μετεμμηνοπαυσιακή ηλικία.

• Στην παιδική ηλικία το αιδοίο και ο κόλπος του παιδιού είναι ευαίσθητα λόγω της απουσίας οιστρογόνων, δηλαδή των «γυναικείων ορμονών». Επιπλέον, στην ηλικία αυτή, η είσοδος του κόλπου είναι πιο κοντά στον πρωκτό, καθώς το σώμα των παιδιών είναι μικροκαμωμένο. Επίσης, τα μικρά παιδιά βάζουν συχνά τα χέρια τους στα γεννητικά τους όργανα, σαν παιχνίδι, ασυναίσθητα ή σαν μέρος της αυτο-διερεύνησης του σώματός τους.
• Κατά την αναπαραγωγική ηλικία, οι αιδιοκολπίτιδες εμφανίζονται λόγω παθογόνων μικροοργανισμών  (μύκητες, βακτήρια, παράσιτα, ιοί, σεξουαλικά μεταδιδόμενοι μικροοργανισμοί κ.ά.).
• Μετά την εμμηνόπαυση, λόγω έλλειψης οιστρογόνων «φτωχαίνει» η φυσιολογική χλωρίδα, το επιθήλιο ατροφεί και η γυναίκα δεν έχει προστασία από τις μικροβιακές μολύνσεις.

Γιατί υπάρχουν γυναίκες που έχουν προδιάθεση στις κολπίτιδες ή υποτροπιάζουν εύκολα;

Δυστυχώς,  ένα σεβαστό ποσοστό των ασθενών ακόμα και μετά τη θεραπεία υποτροπιάζουν, δηλαδή έχουμε την εμφάνιση τριών ή περισσότερων επεισοδίων κολπικής λοίμωξης (μυκητιασικής ή βακτηριακής) μέσα σε 12 μήνες.

iStock

Αυτό αποτελεί ένα σύνθετο πρόβλημα που απαιτεί την στενή συνεργασία της ασθενούς με τον γυναικολόγο της. Στις υποτροπιάζουσες κολπίτιδες, η θεραπεία μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες και αυτό συνήθως αφορά τις μυκητιασικές κολπίτιδες λόγω της διατάραξης της φυσιολογικής χλωρίδας του κόλπου.

Φυσιολογικά, στο δέρμα του ανθρώπου υπάρχει μια μεγάλη συνύπαρξη μικροοργανισμών που βρίσκονται μεταξύ τους σε πληθυσμιακή ισορροπία και που βοηθούν στην υγεία και στη λειτουργία του. Το ίδιο συμβαίνει και στις εσωτερικές κοιλότητες και στους βλεννογόνους, όπως το στόμα, ο κόλπος, το έντερο, κ.ά.

Στον κόλπο συνυπάρχουν και συμβιώνουν αρμονικά πολλοί μικροοργανισμοί που απαρτίζουν την κολπική χλωρίδα. Τέτοιοι μικροοργανισμοί είναι διάφορα είδη Lactobacillus, στρεπτόκοκκοι, εντερόκοκκοι κ.ά. Οι γαλακτοβάκιλλοι με τη βοήθεια των οιστρογόνων παράγουν γαλακτικό οξύ και υπεροξείδιο του υδρογόνου, διατηρώντας όξινο το περιβάλλον του κόλπου (3,8-4,5 pH) και προστατεύοντάς το από την υπερανάπτυξη των βακτηριδίων της υπάρχουσας χλωρίδας και τη μόλυνση από ευκαιριακά παθογόνα μικρόβια.

Επίσης, υπάρχουν και άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες που μπορεί να οδηγήσουν σε υποτροπιάζουσες κολπίτιδες, όπως:

• ο σακχαρώδης διαβήτης,
• η παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών,
• η εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος (λόγω στρες, καπνίσματος, έλλειψης ύπνου, κακής διατροφής)
• η ύπαρξη προδιάθεσης του οργανισμού λόγω λεπτότερου κολπικού βλεννογόνου κ.ά.

Μελέτες έχουν δείξει πως πολλές γυναίκες που εκδηλώνουν υποτροπιάζουσες κολπίτιδες εμφανίζουν μια υπεραντιδραστικότητα του ανοσιακού συστήματος του κόλπου. Με απλά λόγια, ο οργανισμός τους αντιδρά υπερβολικά στην παρουσία μυκήτων, προκαλώντας φλεγμονή. Η ιδιαιτερότητα αυτών των γυναικών είναι γενετικά προκαθορισμένη, δηλαδή είναι γραμμένη στα γονίδια τους.

Πώς επιλέγεται η κατάλληλη θεραπεία για κάθε τύπο κολπίτιδας;

Η σπουδαιότητα της ακριβούς διάγνωσης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του θεραπευτικού πλάνου. Ανάλογα με το αίτιο ή τα αίτια που προκαλούν την κολπίτιδα ή/και την αιδοιίτιδα, ο γυναικολόγος θα ορίσει το είδος της φαρμακευτικής αγωγής, τη διάρκειά της και το χρονοδιάγραμμα του επανελέγχου.

Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να περιλαμβάνει τη χρήση αντιμυκητιασικών, αντιβιοτικών, αντιφλεγμονωδών και ορμονολογικών φαρμάκων για λήψη από το στόμα, τοπική εφαρμογή, ενέσιμη χορήγηση ή συνδυαστική λήψη.

Τι βοηθά στην πρόληψη της κολπίτιδας;

Η πρόληψη, ως γνωστόν, είναι το Α και το Ω για την υγεία μας. Σαφώς και υπάρχουν τόσο γενικές όσο και εξατομικευμένες οδηγίες.

• Η τήρηση των κανόνων υγιεινής θα πρέπει να γίνεται με τέτοιο τρόπο που να μη διαταράσσεται η φυσιολογική χλωρίδα του κόλπου και το pH. Για τον λόγο αυτόν είναι σημαντικό να αποφεύγεται η κατάχρηση των αντισηπτικών καλλυντικών και σαπουνιών. Η διατήρηση του όξινου pΗ μπορεί να ενισχυθεί και με τη λήψη συμπληρωμάτων προβιοτικών ή τροφών πλούσιων σε προβιοτικά.
• Ο καθαρισμός και το ξέπλυμα της περιοχής θα πρέπει να γίνονται με κατεύθυνση από τον κόλπο προς τον πρωκτό, καθώς στην περιπρωκτική περιοχή βρίσκονται μικρόβια που είναι παθογόνα για τον κόλπο. Στις μέρες της περιόδου θα πρέπει να είναι ακόμα πιο σχολαστικός ο καθαρισμός και να συνδυάζεται με συχνή αλλαγή σερβιέτας ή ταμπόν.
• Να γίνεται χρήση βαμβακερών εσωρούχων και άνετων ρούχων. Τα στενά και συνθετικά ρούχα ευνοούν τις λοιμώξεις.
• Να γίνεται χρήση προφυλακτικού σε κάθε σεξουαλική επαφή.

Φυσικά, δεν πρέπει να ξεχνάμε και τις προφυλάξεις που αναφέραμε όσον αφορά τη θάλασσα και τις πισίνες.

Η Κυριακή Μπούζα είναι Ιατρός Βιοπαθολόγος M.D., Επιστημονικά Υπεύθυνη του Ομίλου ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ, Κέντρο Χαϊδαρίου.