ΗΞΕΡΕΣ ΟΤΙ Η ΔΟΥΛΕΙΑ ΣΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΥΞΗΣΕΙ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΓΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ;

Οι πολλές ώρες εργασίας φαίνεται να μην επηρεάζουν μόνο την ψυχική ισορροπία και την καθημερινή ενέργεια, αλλά και το ίδιο το σωματικό βάρος. Έρευνες και ανασκοπήσεις από διάφορες χώρες δείχνουν ότι μια μείωση στον χρόνο δουλειάς θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο παχυσαρκίας.

Σχετικά πρόσφατα, ομάδα του Deakin University δημοσίευσε τα ευρήματά της από έρευνα για τις επιπτώσεις της 4ήμερης εργασίες σε 15 εταιρείες της Αυστραλίας που δοκίμασαν το εργασιακό μοντέλο 100:80:100 (100% μισθός, 80% ώρες εργασίας, ίδια παραγωγή). Σύμφωνα με αυτά, καμία εταιρεία δεν ανέφερε πτώση παραγωγικότητας, κάποιες σημείωσαν αύξηση και άλλες παρέμειναν σταθερές.

Βασικό κίνητρο για την αλλαγή δεν ήταν πάντα η αποδοτικότητα, αλλά η μείωση του burnout, της εξουθένωσης και των απουσιών από την εργασία. Οι εργοδότες το συνέδεσαν με καλύτερη ισορροπία προσωπικής και επαγγελματικής ζωής και μικρότερη αποχώρηση προσωπικού. Μετά την πιλοτική φάση, όλες οι εταιρείες συνέχισαν το μοντέλο και μόνο μία το εγκατέλειψε, κυρίως λόγω συγκυρίας και όχι επειδή «δεν δούλεψε».

Το παράδειγμα από την Αυστραλία φαίνεται να ευθυγραμμίζεται με εκείνα άλλων χωρών που επιχείρησαν την αλλαγή, όπως η Ισλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι εργαζόμενοι ανέφεραν λιγότερη πνευματική κόπωση και περισσότερο ελεύθερο χρόνο που μπορούσαν να αφιερώσουν σε παλιές και νέες αγαπημένες δραστηριότητες, ανάμεσα στις οποίες και η σωματική άσκηση.

Νέα μελέτη έδειξε ότι όσο μειώνονται οι ετήσιες ώρες εργασίας, τόσο μειώνονται και τα ποσοστά παχυσαρκίας. iStock

Λιγότερη δουλειά, λιγότερα κιλά

Το νέο εργασιακό καθεστώς είχε άμεσες θετικές επιδράσεις στους εργαζόμενους και μακροπρόθεσμα προστατευτικά οφέλη έναντι σοβαρών κινδύνων. Αυτό σκεφτόμουν διαβάζοντας μια νέα μελέτη που παρουσιάστηκε στο Ετήσιο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Παχυσαρκίας 2026, στην Τουρκία, που εξέτασε τον χρόνο εργασίας ως δομική αιτία της παχυσαρκίας και βρήκε ότι όσο μειώνονται οι ετήσιες ώρες εργασίας, τόσο μειώνονται και τα ποσοστά της νόσου, που σήμερα λαμβάνει διαστάσεις παγκόσμιας επιδημίας.

Την έρευνα πραγματοποίησε ερευνητική ομάδα από το University of Queensland, στην Αυστραλία, με επικεφαλής τη Δρ Pradeepa Korale-Gedara, αναλύοντας δεδομένα από 33 χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για την περίοδο 1990-2022. Μέχρι το 2022, από τις χώρες για τις οποίες αναλύθηκαν δεδομένα:

• Τις λιγότερες ετήσιες ώρες εργασίας είχαν η Γερμανία (1.340), η Νορβηγία (1.422), το Βέλγιο (1.422), η Σουηδία (1.436) και η Ολλανδία (1.450).
• Οι πέντε χώρες με τις περισσότερες ώρες εργασίας ήταν η Κολομβία με 2.282, το Μεξικό (2.226), η Κόστα Ρίκα (2.149), η Χιλή (1.966) και το Ισραήλ (1.891).
• Η Ελλάδα (που δεν εξετάστηκε στη μελέτη) βρισκόταν στις υψηλότερες, με 1.882 ετήσιες ώρες εργασίας το 2022.

Πέρα από τις ώρες εργασίας, εξετάστηκαν και άλλοι παράγοντες, όπως το κατά κεφαλήν εισόδημα, η αστικοποίηση, οι τιμές τροφίμων και η μέση πληθυσμιακή πρόσληψη θερμίδων και λιπαρών.

Μείωση κατά 1% στις ώρες εργασίας συνδέθηκε με περίπου 0,16% χαμηλότερα επίπεδα παχυσαρκίας συνολικά. iStock

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το υψηλότερο εισόδημα και η μεγαλύτερη αστικοποίηση (αν και σε μικρότερο βαθμό) σχετίζονται με χαμηλότερα επίπεδα παχυσαρκίας. Αντιθέτως, η κατανάλωση θερμίδων και λιπαρών σε εθνικό επίπεδο δεν σχετίστηκε ξεκάθαρα με τα ποσοστά παχυσαρκίας, συνεπώς το πρόβλημα δεν εξηγείται απλά από το πόσο τρώει ένας πληθυσμός. Ενδεικτικά, τα ποσοστά παχυσαρκίας στη Λατινική Αμερική είναι σημαντικά υψηλότερα από χώρες όπως η Γαλλία, η Δανία και η Αυστρία, όπου καταναλώνονται περισσότερες θερμίδες και λιπαρά.

Το σημαντικότερο εύρημα ωστόσο ήταν αυτό για την αναλογική σχέση ωρών εργασίας και παχυσαρκίας. Συγκεκριμένα, μείωση κατά 1% στις ώρες εργασίας συνδέθηκε με περίπου 0,16% χαμηλότερα επίπεδα παχυσαρκία συνολικά και, ειδικότερα, 0,23% στους άνδρες και 0,11% στις γυναίκες. Η επίδραση ήταν ισχυρότερη στην περίοδο 1990-2010 και κάπως πιο αδύναμη μετά το 2000.

Αν πιάσουμε τα κομπιουτεράκια, το «1% λιγότερες ώρες εργασίας» με τα σημερινά εργασιακά δεδομένα, αντιστοιχεί σε περίπου 18-20 ώρες λιγότερης δουλειάς μέσα σε έναν χρόνο – γύρω στα 20-25 λεπτά την εβδομάδα. Αντίστοιχα, αν γινόταν μια πολύ μεγαλύτερη αλλαγή, όπως η μετάβαση από το κλασικό πενθήμερο 40 ωρών στο πολυσυζητημένο τετραήμερο μοντέλο των 32 ωρών, τότε η συνολική μείωση του χρόνου εργασίας θα έφτανε το 20%. Με αναγωγή των ευρημάτων της μελέτης, η αλλαγή θα μπορούσε να συνδεθεί με περίπου 3,2% χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας στον γενικό πληθυσμό – θεωρητικά μιλώντας πάντα, μιας και οι ερευνητές δεν μελέτησαν άμεσα το 4ήμερο μοντέλο εργασίας.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι παρατεταμένες ώρες εργασίας μπορεί να προκαλούν ψυχολογικό στρες, οδηγώντας σε συναισθηματικό φαγητό και αύξηση των επιπέδων κορτιζόλης, δύο παράγοντες που συνδέονται με την αύξηση βάρους. iStock

Η πολλή δουλειά γεννά στρες και ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες

Οι ερευνητές στάθηκαν στον ρόλο του χρόνου και της πίεσης που δημιουργεί. «Οι περισσότερες ώρες εργασίας δημιουργούν χρονικούς περιορισμούς που μπορεί να οδηγήσουν σε ανθυγιεινές διατροφικές επιλογές και μειωμένη σωματική δραστηριότητα. Όπως αναφέρθηκε νωρίτερα, οι παρατεταμένες ώρες εργασίας μπορεί ακόμα να προκαλέσουν ψυχολογικό στρες, οδηγώντας σε συναισθηματικό φαγητό και σε αύξηση των επιπέδων κορτιζόλης – και τα δύο συνδέονται με την αύξηση βάρους».

Παρόμοια εικόνα έχουν δώσει κατά το παρελθόν και άλλες έρευνες. Το 2021, μια μετα-ανάλυση βρήκε ότι οι πολλές ώρες εργασίας σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, κατά 13% περίπου για άτομα που εργάζονται πάνω από 40 ώρες εβδομαδιαίως. Επιπλέον, έδειξε ότι η σχέση δεν είναι γραμμική –ο κίνδυνος δεν αυξάνεται αναλογικά με την κάθε παραπάνω ώρα– και μετά από κάποιες ώρες υπερεργασίας, οι πιθανότητες παχυσαρκίας αυξάνονται δυσανάλογα πολύ.

Οι γυναίκες που αφιερώνουν πάνω από 40 ώρες την εβδομάδα στη δουλειά τους ή/και το νοικοκυριό και τη φροντίδα των παιδιών έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να είναι υπέρβαρες ή παχύσαρκες, κατά 29% και 65% αντίστοιχα. iStock

Μελέτες για την επιβάρυνση ανά φύλο έχουν αναδείξει ως μεγαλύτερα θύματα του σύγχρονου εργασιακού καθεστώτος τις γυναίκες. Έρευνα, που δημοσιεύτηκε το 2018 στο PLOS One, έδειξε ότι οι γυναίκες που αφιερώνουν πάνω από 40 ώρες την εβδομάδα στη δουλειά τους ή/και το νοικοκυριό και τη φροντίδα των παιδιών, έχουν ελάχιστο χρόνο για τον εαυτό τους και μεγαλύτερες πιθανότητες να είναι υπέρβαρες ή παχύσαρκες, κατά 29% και 65% αντίστοιχα. Στον αντίποδα, για τους άντρες δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη στατιστικά σημαντική σχέση.

Τέλος, υπάρχει βιβλιογραφία που δείχνει ότι ο κίνδυνος αγγίζει και τα παιδιά. Μια μελέτη του 2019 έδειξε ότι οι πολλές ώρες εργασίας των γονιών, ιδίως όταν υπερ-εργάζονται και οι δύο, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο υπερβαρότητας και παχυσαρκίας στην προσχολική ηλικία, κυρίως λόγω αλλαγών στη διατροφή, στη φυσική δραστηριότητα και, πιθανώς, στον ύπνο.