ΓΙΑΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΑΣ ΑΓΧΩΝΕΙ Ο ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ ΜΑΣ;

Χρησιμοποιούμε λιγότερες λέξεις στην καθημερινότητά μας από ό,τι στο παρελθόν και αυτό, σύμφωνα με επιστήμονες, δεν είναι καλό. Γιατί;

Πόσες λέξεις έχει η ελληνική γλώσσα; Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή, καθώς δεν υπάρχει ένας μοναδικός, επίσημος αριθμός που να αποτυπώνει επακριβώς τον πλούτο του ελληνικού λεξιλογίου. Όλα εξαρτώνται από τα κριτήρια που χρησιμοποιεί κανείς.

Σύμφωνα με έρευνα ομάδας του Τμήματος Πληροφορικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, η γλώσσα μας διαθέτει περίπου επτά εκατομμύρια μοναδικές λέξεις. Παρότι η συγκεκριμένη εκτίμηση έχει δεχθεί κριτική και δεν θεωρείται οριστική, αναδεικνύει τον τεράστιο πλούτο της.

Την ίδια στιγμή, μια διαφορετική προσέγγιση προκύπτει από το έργο του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας. Όπως είχε επισημάνει ο τότε πρόεδρός του, Ιωάννης Καζάζης, το ψηφιακό Αρχείο του Λεξικού Γεωργακά έχει ήδη τεκμηριώσει περισσότερα από 200.000 λήμματα σε πραγματική χρήση στη σύγχρονη ελληνική. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί περίπου στα δύο τρίτα του εκτιμώμενου συνολικού λεξιλογίου, το οποίο υπολογίζεται σε περίπου 300.000 λήμματα.

Ανεξάρτητα από το πόσο μεγάλο είναι το συνολικό λεξιλόγιο της ελληνικής γλώσσας, παραμένει το ερώτημα πόσες από αυτές τις λέξεις χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας. Η απάντηση είναι μάλλον προφανής. Πολύ λιγότερες. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να το αντιληφθεί.

Τι συμβαίνει με τις λέξεις;

Μελέτη ερευνητικής ομάδας με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μεταξύ 2005 και 2019 ο αριθμός των λέξεων που προφέρει καθημερινά ένας άνθρωπος μειώθηκε κατά 28%. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το 2005 ο μέσος άνθρωπος εκφωνούσε περίπου 16.600 λέξεις την ημέρα. Μέχρι το 2019 ο αριθμός αυτός είχε πέσει κάτω από τις 12.000.

iStock

«Υπολογίσαμε ότι η διαφορά αντιστοιχεί σε περίπου 330 λιγότερες λέξεις που εκφέρονται καθημερινά για κάθε χρόνο αυτής της περιόδου», ανέφερε ο Matthias Mehl, καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα. Σε ετήσια βάση, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 120.000 λιγότερες λέξεις ανά άτομο.

Η έρευνα βασίστηκε στην ανάλυση ηχογραφήσεων από περισσότερους από 2.000 ανθρώπους, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και στο Μεξικό, την Αυστραλία και την Ευρώπη. Τα ηχητικά δείγματα καταγράφηκαν τυχαία, καθώς οι συμμετέχοντες συνέχιζαν κανονικά την καθημερινότητά τους.

Μήπως φταίει η τεχνολογία;

Οι ερευνητές δεν εξέτασαν άμεσα τις αιτίες της μείωσης της προφορικής επικοινωνίας. Ο Mehl εκτιμά, ωστόσο, ότι σημαντικό ρόλο έχουν διαδραματίσει οι σύγχρονες τεχνολογίες.

iStock

Η μελέτη περιλάμβανε ανθρώπους ηλικίας από 10 έως 94 ετών. Αν και η μείωση στη χρήση λέξεων παρατηρήθηκε σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, ήταν αισθητά μεγαλύτερη στους νέους κάτω των 25 ετών. Όπως εξηγεί, οι νεότεροι επικοινωνούν συχνότερα μέσω γραπτών μηνυμάτων και εφαρμογών. Η μετάβαση σε μορφές επικοινωνίας που δεν απαιτούν ομιλία, σε συνδυασμό με την εξάπλωση των smartphones, πιθανότατα συνέβαλε στη μείωση της καθημερινής συζήτησης.

Ο ρόλος της κοινωνικής απομόνωσης

Ένας ακόμη πιθανός παράγοντας είναι η κοινωνική απομόνωση. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση του χρόνου που οι άνθρωποι περνούν μόνοι τους και αντίστοιχη μείωση της κοινωνικής συμμετοχής. Παράλληλα, έχει αυξηθεί η εξ αποστάσεως εργασία, γεγονός που περιόρισε τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις μεταξύ συναδέλφων.

ΟΙ ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΑ ΑΣΗΜΑΝΤΕΣ ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ ΕΝΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΑΙΣΘΗΜΑ ΟΤΙ ΑΝΗΚΟΥΜΕ ΣΕ ΜΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΜΑΣ ΚΑΝΟΥΝ ΝΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΙΟ ΘΕΤΙΚΑ.

Η απώλεια της «ψιλοκουβέντας»

Οι ανέπαφες πληρωμές, τα ψηφιακά συστήματα παραγγελιών και άλλες τεχνολογίες που κάνουν το εμπόριο πιο αποτελεσματικό έχουν περιορίσει τις αυθόρμητες συνομιλίες. «Μπορούμε πλέον να ψωνίσουμε τρόφιμα χωρίς να μιλήσουμε με κάποιον υπάλληλο στο ταμείο, ενώ σε αρκετά εστιατόρια μπορούμε να παραγγείλουμε και να πληρώσουμε χωρίς να ανταλλάξουμε ούτε μία λέξη με τον σερβιτόρο», σημειώνει ο Mehl.

iStock

Τι χάνουμε όταν μιλάμε λιγότερο;

Στην πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία μεταφέρονται πληροφορίες μέσα π.χ. από τον τόνο της φωνής και τις εκφράσεις του προσώπου. Αντίθετα, τα γραπτά μηνύματα αφήνουν μεγαλύτερα περιθώρια παρερμηνείας, ακόμη κι αν χρησιμοποιούνται emoji για να περιορίσουν την ασάφεια.

Σύμφωνα με τον Mehl, τα λεκτικά και μη λεκτικά στοιχεία λειτουργούν συνδυαστικά και ενισχύουν την αίσθηση κατανόησης και σύνδεσης μεταξύ των ανθρώπων.

Η δύναμη μιας απλής κουβέντας

Η Gillian Sandstrom, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σάσεξ, μελετά τις αυθόρμητες αλληλεπιδράσεις με γνωστούς, γείτονες ή και αγνώστους.

Όπως επισημαίνει, αυτές οι φαινομενικά ασήμαντες συνομιλίες ενισχύουν το αίσθημα ότι ανήκουμε σε μια κοινότητα και μας κάνουν να βλέπουμε τους ανθρώπους πιο θετικά. «Όταν έχουμε αυτές τις αλληλεπιδράσεις, συνήθως εξελίσσονται πολύ καλύτερα απ' όσο περιμέναμε και φεύγουμε με την αίσθηση ότι οι άνθρωποι είναι γενικά καλοί», αναφέρει.

Παράλληλα, οι κοινωνικές δεξιότητες χρειάζονται εξάσκηση. Όσο περισσότερο μιλάμε με ανθρώπους έξω από τον στενό μας κύκλο, τόσο πιο άνετα αισθανόμαστε σε αντίστοιχες καταστάσεις.

Εν κατακλείδι, οι καθημερινές συνομιλίες, ακόμη και οι πιο σύντομες, διαμορφώνουν την αίσθηση ότι ανήκουμε σε μια κοινότητα και αυτό, όπως υποστηρίζουν οι ερευνητές, είναι πιο δύσκολο να μετρηθεί από οποιονδήποτε αριθμό λέξεων.