ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟ ΑΤΤΙΚΟΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΤΟ ΠΑΓΚΡΕΑΣ – ΠΟΙΟΥΣ ΑΦΟΡΑ;

Η χώρα μας συμμετέχει σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα παρακολούθησης ατόμων υψηλού κινδύνου για καρκίνο του παγκρέατος. Στόχος του είναι η έγκαιρη διάγνωση προκαρκινικών βλαβών και η αντιμετώπισή τους προτού εξελιχθούν σε κακοήθεια. Μιλήσαμε με τον επικεφαλής καθηγητή και μάθαμε τι ακριβώς περιλαμβάνει και σε ποιους απευθύνεται.

Ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί σήμερα μία από τις πλέον επιθετικές κακοήθειες και την τρίτη αιτία θανάτου από καρκίνο στην Ευρώπη. Η δυσμενής πρόγνωση της νόσου σχετίζεται κυρίως με την καθυστερημένη διάγνωση, καθώς περισσότερο από το 85% των ασθενών διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο, μη ιάσιμο στάδιο. Ως αποτέλεσμα, ο μέγιστος χρόνος ζωής των ασθενών παραμένει τα 5 χρόνια και αυτό μόνο για ένα μικρό ποσοστό ασθενών κάτω του 10%.

Τα στοιχεία τα οποία μας παραχώρησε ο Ιωάννης Παπανικολάου, καθηγητής Παθολογίας-Γαστρεντερολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και Διευθυντής στην Ηπατογαστρεντερολογική Μονάδα της Β΄ Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», είναι αποθαρρυντικά.

Ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί το 7% του συνολικού αριθμού θανάτων από καρκίνο στη χώρα μας, διατηρώντας εξαιρετικά υψηλό δείκτη θνητότητας, με υψηλότερη συχνότητα στους άντρες. Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει αύξηση των θανάτων, που αντιστοιχεί σε ποσοστό 6,5%, καθώς από 1.914 θανάτους το 2018 σημειώθηκαν 2.038 το 2023.

Στο νοσοκομείο «Αττικόν» διενεργείται δωρεάν προληπτικός έλεγχος σε άτομα με συγγενείς που νόσησαν από καρκίνο του παγκρέατος. iStock

Όμως όλα αυτά δεν αναφέρονται για να τρομάξουν, ούτε για να υποδείξουν κάποιους αυστηρούς κανόνες στον τρόπο ζωής, αλλά για να υπογραμμίσουν την ανάγκη της έγκαιρης διάγνωσης. Και ευτυχώς, αυτή τη φορά, η χώρα μας έχει την τύχη να συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα ανίχνευσης και πρόληψης αυτού του εξαιρετικά «δύσκολου» καρκίνου.

Τι αφορά το πρόγραμμα και πού διενεργείται;

Πρόκειται για το πρόγραμμα Shield, μια μελέτη παρατήρησης που διενεργείται σε 7 χώρες της Ευρώπης και σχεδιάστηκε με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του παγκρέατος πριν από την εμφάνιση συμπτωμάτων, μέσω συνδυασμού γονιδιακού ελέγχου, βιοδεικτών, προηγμένων απεικονιστικών μεθόδων και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.

Το τρέχον ευρωπαϊκό πρόγραμμα (με ορίζοντα έως το 2027), στο οποίο συμμετέχουν φορείς όπως ο ΕΟΔΥ και το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «Αττικόν», έχει σαν στόχο τη μείωση της επίπτωσης καρκίνων που σχετίζονται με λοιμώδη νοσήματα (όπως ο ιός HPV που προλαμβάνεται με εμβολιασμό), αλλά και την πρώιμη ανίχνευση του καρκίνου του παγκρέατος. Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα περιλαμβάνει δωρεάν γονιδιακούς ελέγχους και εξετάσεις σε εκατοντάδες άτομα μέσω του νοσοκομείου «Αττικόν».

Αν ένα άτομο διαγνωστεί στον γονιδιακό έλεγχο ως επίφοβο να αναπτύξει αυτόν τον τύπο καρκίνου, παρακολουθείται δωρεάν με απεικονιστικές εξετάσεις ετησίως. iStock

Πώς γίνεται η έγκαιρη διάγνωση και παρακολούθηση;

«Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς σε περιπτώσεις όπου η νόσος ανιχνεύεται σε αρχικό στάδιο και αντιμετωπίζεται χειρουργικά, η πενταετής επιβίωση μπορεί να φτάσει έως και το 42%. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του παγκρέατος» λέει στο OW ο καθηγητής, που συμμετέχει στο πρόγραμμα μαζί με τις γιατρούς της Β' Γαστρεντερολογικής Κλινικής, Ελένη Κουκουλιώτη και Ελίνα Κουκουβαΐδου.

«Αρχικά, το πρόγραμμα Shield εστιάζει στον κληρονομικό καρκίνο του παγκρέατος και εξετάζει άτομα με συγγενείς 1ου ή 2ου βαθμού με αδενοκαρκίνωμα παγκρέατος ή γνωστές μεταλλάξεις σε γονίδια που γνωρίζουμε ότι ευθύνονται για καρκίνο του παγκρέατος», αναφέρει.

Στο δεύτερο μέρος, τα άτομα που βρίσκονται θετικά σε κάποια μετάλλαξη ή έχουν ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή/και παράγοντες κινδύνου, εντάσσονται σε ετήσιο πρόγραμμα παρακολούθησης που περιλαμβάνει μια σειρά απεικονιστικών και εργαστηριακών εξετάσεων μία φορά το χρόνο και πραγματοποιείται από τη Β' Γαστρεντερολογική κλινική του ΠΓΝ «Αττικόν». Επιπλέον, δίνονται συστάσεις για τον τρόπο ζωής και για τη διατροφή από ειδικούς διατροφολόγους.

Ο καρκίνος του παγκρέατος συνήθως διαγιγνώσκεται σε προχωρημένο στάδιο, όμως ο έγκαιρος έλεγχος μπορεί να βελτιώσει μια κακή πρόγνωση. iStock

Ετοιμάζεται νέο διαγνωστικό τεστ αίματος

Εκτός από την έγκαιρη διάγνωση και πρόληψη, χάρη στην οποία θα ωφεληθούν εκατοντάδες ασθενείς, υπάρχει και ένα άλλο όφελος σε βάθος χρόνου: «Τελικός στόχος της μελέτης είναι η εύρεση νέων βιοδεικτών, που θα είναι ικανοί να ανιχνεύσουν τον καρκίνο του παγκρέατος σε πρώιμο στάδιο, καθώς και η ανάπτυξη ενός μη επεμβατικού διαγνωστικού τεστ που, μέσω μιας απλής αιμοληψίας, θα επιτρέπει την κατηγοριοποίηση του πληθυσμού σε ομάδες αυξημένου ή χαμηλού κινδύνου εμφάνισης αδενοκαρκινώματος του παγκρέατος» εξηγεί ο κ. Παπανικολάου.

Στη μελέτη θα λάβουν μέρος 450 άτομα για τη διενέργεια γονιδιακού ελέγχου και εν συνεχεία 140 θα συμμετάσχουν στο πρόγραμμα παρακολούθησης. Αξίζει να σημειωθεί ότι η δειγματοληψία ξεκίνησε τον Απρίλιο και είναι δωρεάν τόσο αυτή όσο και οι απεικονιστικές εξετάσεις που ενδέχεται να χρειαστούν. 

Αν λοιπόν κάποιος συγγενής σας 1ου ή 2ου βαθμού νόσησε από τον συγκεκριμένο καρκίνο, μπορείτε να διερευνήσετε το ενδεχόμενο να φέρετε το επικίνδυνο γονίδιο, επικοινωνώντας με το νοσοκομείο στο τηλέφωνο 6985 679242 ή μέσω email στο shield2026attikon@gmail.com.

Αν εκ του αποτελέσματος κριθεί απαραίτητο να ενταχθείτε στην ομάδα παρακολούθησης, θα υποβάλλεστε σε απεικονιστικές εξετάσεις εντελώς δωρεάν, με σκοπό την έγκαιρη ανίχνευση της όποιας κακοήθειας.