Ο ΡΟΜΑΝ ΗΘΕΛΕ ΜΟΝΟ ΝΑ ΓΡΑΦΕΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Η ιστορία του Ρομάν, ενός ανθρώπου από το Πακιστάν, ο οποίος αναγκάστηκε να φύγει από τη χώρα του και να μπει παράνομα στην Ελλάδα για να σώσει τη ζωή του και να προστατεύσει την οικογένειά του. Η ιστορία ενός ανθρώπου που, κόντρα σε όλα αυτά που του έφερε η ζωή, συνεχίζει να γράφει ποιήματα γεμάτα τρυφερότητα για την αγάπη και τη μοναξιά.

Ο Ρομάν είναι Πακιστανός και Καθολικός*. Ζει και δουλεύει στην Ελλάδα. Επιβιώνει, για να είμαστε ακριβείς. Μέρα με τη μέρα. Όπως κάθε άνθρωπος που βρίσκεται παράνομα στη χώρα μας. Δουλεύει στη γη, δουλεύει σε εργοστάσια, δουλεύει όπου έχει μεροκάματο. Τα χρήματα πάνε στους δικούς του, στην πατρίδα του, την οποία άφησε –όχι γιατί ήθελε– πριν από τέσσερα χρόνια.

Μαζί της άφησε την οικογένειά του, τα έξι παιδιά του, τη μικρή επιχείρησή του και το σχολείο του. Άφησε ολόκληρη τη ζωή του. Ήταν μια καλή ζωή, σε μια δύσκολη χώρα για να ζεις: Ο Ρομάν σπούδασε φιλολογία, έκανε μεταπτυχιακό. Παντρεύτηκε, έκανε οικογένεια. Άνοιξε ένα μικρό μίνι μάρκετ και ένα σχολείο**. Ένα μικρό ιδιωτικό σχολείο, κάτι πολύ συνηθισμένο στην πατρίδα του. Και δίδασκε παιδιά. Τα παιδιά της χριστιανικής κοινότητας του Πακιστάν. Και πάντα έγραφε και γράφει ποιήματα για την αγάπη και τη μοναξιά. Στα Ουρντού***.

Την ιστορία του τη μοιράστηκε με τον φωτογράφο Γιάννη Χαροκόπο. Οι δυο τους γνωρίστηκαν στη δουλειά. Τις ώρες που δούλευαν μαζί ο Ρομάν ξεκίνησε να του τη διηγείται, να τον εμπιστεύεται. Ο Γιάννης για μήνες άκουγε και ρώταγε. Και όταν είχε ολόκληρη την εικόνα της, του ζήτησε να τον φωτογραφίσει και να μου τη διηγηθεί.

Σχεδίαζε μέρες το πώς θα τον προσεγγίσει φωτογραφικά χωρίς να δημιουργήσει έναν ρόλο για εκείνον. Πώς οι λήψεις του θα αποτυπώσουν τον άνθρωπο που γνώρισε στις συνθήκες της δουλειάς του, στις στιγμές της καθημερινότητάς του. Εκεί που ο Ρομάν τον εμπιστεύτηκε και έγινε φίλος του. Όχι παρουσιάζοντάς τον απλά ως έναν μετανάστη, αλλά ως έναν άνθρωπο με μνήμη, διαδρομή και προσωπική ιστορία. Και αυτήν την ιστορία όπως εκείνος μας τη διηγήθηκε, θα σας πούμε παρακάτω.

Μια ολόκληρη ζωή. Φωτογραφία: Γιάννης Χαροκόπος

Τη μέρα που συναντηθήκαμε οι τρεις μας για να κάνουμε τη συνέντευξη που θα διαβάσετε παρακάτω, ο Ρομάν κάθεται στο τραπέζι, ανοίγει τον μπλε χάρτινο, ταλαιπωρημένο φάκελο που έχει μαζί του και απλώνει όλα τα χαρτιά της ζωής του. Πριν συναντηθούμε, είχε ήδη γράψει όλα όσα θα ήθελε να διαβάσετε. Μου δίνει τα χειρόγραφά του, γραμμένα στα αγγλικά.

Ο Γιάννης φωτογραφίζει την κουβέντα μας. Του ζητάει να σκεφτεί τα όνειρα που άφησε πίσω του στο Πακιστάν. Η σκέψη του αποτυπώνεται στο παρακάτω κλικ.

Τα όνειρα που άφησε πίσω. Φωτογραφία: Γιάννης Χαροκόπος

Το κουβάρι της ζωής του, που θα μπορούσε εύκολα να έχει τίτλο «πριν και μετά την 24/12/14», ξεκινά να ξετυλίγεται.

Η ιστορία του Ρομάν

Ρομάν, τι συνέβη το βράδυ της 24ης Δεκεμβρίου 2014;

Βρισκόμασταν στην εκκλησία και προσευχόμασταν όταν μια ομάδα ανθρώπων μάς επιτέθηκε. Ήταν οπλισμένοι. Πυροβολούσαν τον σταυρό και τους τοίχους της εκκλησίας. Όλοι άρχισαν να τρέχουν και να κλαίνε. Παιδιά, γυναίκες, άνδρες. Όλοι προσπαθούσαν να σώσουν τη ζωή τους. Εγώ κοιτούσα γύρω μου και δεν μπορούσα να βρω την οικογένειά μου. Οι επιτιθέμενοι ήταν έξι έως οκτώ άτομα και ήταν οπλισμένοι. Χτύπησαν τον ιερέα και του είπαν ότι όλοι έπρεπε να αποδεχτούμε το Ισλάμ και ότι, την ημέρα των Χριστουγέννων, δεν έπρεπε να βρεθούμε στην εκκλησία, αλλά στο τζαμί.

Τι κάνατε μετά την επίθεση;

Συγκεντρωθήκαμε σε άλλο σημείο μαζί με τον ιερέα της εκκλησίας. Ήταν περίπου δύο τα ξημερώματα και ήμασταν τρομοκρατημένοι. Έπρεπε να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε, να ασπαστούμε το Ισλάμ ή να παραμείνουμε πιστοί στη θρησκεία των προγόνων μας. Πράξαμε το αυτονόητο και αποφασίσαμε κάτι που αποδείχθηκε μοιραίο για εμένα: να πάμε στο αστυνομικό τμήμα και να καταθέσουμε καταγγελία εναντίον τους.

Ποιος έκανε την καταγγελία;

Ο ιερέας μού είπε ότι πρέπει εγώ να κάνω την καταγγελία. Δέχτηκα. Πήγαμε στο αστυνομικό τμήμα. Η αστυνομία κατέγραψε την καταγγελία μου, όμως δεν προχώρησε στη σύλληψη των ανθρώπων που καταγγείλαμε. Πηγαίναμε καθημερινά στο αστυνομικό τμήμα και ζητούσαμε από την αστυνομία να συλλάβει τους υπεύθυνους. Όμως, παρά τις εκκλήσεις μας, δεν έκανε τίποτα για να μας προστατεύσει.

Έμαθαν ότι εσείς είχατε κάνει την καταγγελία;

Ναι, και άρχισαν να με απειλούν. Επικοινωνούσαν μαζί μου και μου έλεγαν ότι θα με σκοτώσουν.

Έμειναν στις απειλές;

Όχι, με βρήκαν και πυροβόλησαν εναντίον μου δύο ή τρεις φορές. Έπρεπε να φύγω από την πόλη μου.

Πώς ήταν η ζωή σας στο Πακιστάν πριν από όλα αυτά;

Είμαι χριστιανός. Στο Πακιστάν είχα μια αξιοπρεπή ζωή. Σπούδασα σε υψηλό επίπεδο, έκανα μεταπτυχιακό. Αν και προερχόμουν από μια πολύ φτωχή οικογένεια, εργάστηκα σκληρά για να χτίσω τη ζωή μου και να προστατεύσω τον εαυτό μου. Γνωρίζοντας πολύ καλά τον νόμο περί βλασφημίας, αφοσιώθηκα στις σπουδές μου και κατάφερα να δημιουργήσω το σχολείο μου. Το σχολείο λειτουργούσε πολύ καλά. Δούλευα σκληρά και, παράλληλα με το σχολείο, δημιούργησα και ένα μικρό κατάστημα, ένα μίνι μάρκετ. Κατά καιρούς έγραφα άρθρα για κοινωνικά ζητήματα στις τοπικές εφημερίδες. Είμαι επίσης ποιητής και γράφω ποιήματα για την αγάπη και τη μοναξιά. Είμαι παντρεμένος και έχω έξι παιδιά, πέντε γιους και μία κόρη. Είχα αφιερώσει τη ζωή μου στην οικογένειά μου και στη δουλειά μου.

Πώς ήταν για εσάς να μεγαλώνετε ως Χριστιανός στο Πακιστάν;

Από τα σχολικά μας χρόνια αντιμετωπίζαμε πολλά προβλήματα επειδή ήμασταν χριστιανοί. Καθημερινά δεχόμασταν πιέσεις από δασκάλους και συμμαθητές να ασπαστούμε το Ισλάμ.

Η πίστη. Φωτογραφία: Γιάννης Χαροκόπος

Πώς ήταν η καθημερινότητά σας όταν άρχισαν οι απειλές;

Όταν έβγαινα από το σπίτι, η γυναίκα μου, τα παιδιά μου και η μητέρα μου προσεύχονταν για μένα. Προσεύχονταν να επιστρέψω καλά. Γιατί σκέφτονταν ότι ίσως να μην επέστρεφα.

Φύγατε αμέσως από το Πακιστάν;

Αρχικά, μετακινούμουν από πόλη σε πόλη μαζί με την οικογένειά μου. Μέναμε εκεί τρεις ή τέσσερις μήνες και μετά φεύγαμε ξανά. Αυτό συνεχίστηκε για περίπου δύο χρόνια. Το έκανα για να σώσω τα παιδιά μου και τη ζωή μου.

Και μετά;

Έφυγα μόνος για το Ντουμπάι, όπου έμεινα περίπου δύο χρόνια. Και μετά γύρισα πάλι στην πατρίδα μου, όπου δυστυχώς άρχισαν ξανά οι απειλές. Αυτή τη φορά μου είπαν ότι θα σκοτώσουν και την οικογένειά μου εξαιτίας της καταγγελίας που είχα κάνει στην αστυνομία. Τότε κατάλαβα ότι έπρεπε να φύγω οριστικά.

Θέλατε να έρθετε στην Ελλάδα;

Όχι, είχα κάνει αίτηση για βίζα για να πάω στην Ισπανία. Όμως ήρθε ο κορωνοϊός και η διαδικασία σταμάτησε.

Και έτσι μπήκατε παράνομα στην Ελλάδα;

Δεν ήθελα να έρθω παράνομα στη χώρα σας. Όμως από τη μία πλευρά βρισκόταν ο θάνατος και από την άλλη η ελπίδα να μπορέσω να ζήσω στη χώρα σας. Ήρθα στην Ελλάδα παράνομα για να σώσω τη ζωή μου, επειδή δεν είχα άλλη επιλογή. Έπρεπε να σώσω όχι μόνο τη δική μου ζωή, αλλά και τη ζωή της οικογένειάς μου. Έπρεπε να προστατεύσω τα παιδιά μου, τη σύζυγό μου, τη μητέρα μου και τον ίδιο μου τον εαυτό. Ήμουν και είμαι ο μοναδικός άνθρωπος που συντηρούσε, στήριζε και προστάτευε ολόκληρη την οικογένεια.

Τι συνέβη όταν φτάσατε;

Έμεινα τέσσερις μήνες και δέκα ημέρες στο κέντρο υποδοχής της Δράμας, όπου αφηγήθηκα όλη την ιστορία μου και παρέδωσα όλα τα έγγραφα που είχα στη διάθεσή μου σχετικά με την επίθεση στην εκκλησία, καθώς και την F.I.R. (First Information Report), δηλαδή την αρχική επίσημη αστυνομική καταγραφή της υπόθεσης. Το Γραφείο Ασύλου απέρριψε το αίτημά μου.

Πώς είναι στην Ελλάδα;

Εδώ είναι πολύ καλά. Τώρα βρίσκομαι στην Ελλάδα σχεδόν τέσσερα χρόνια και εξακολουθώ να προσπαθώ να αποκτήσω νόμιμο καθεστώς. Έχω το διαβατήριό μου. Εργάζομαι εδώ. Μέσα στα σχεδόν τέσσερα χρόνια που βρίσκομαι στη χώρα σας, κατάλαβα ότι οι άνθρωποί της είναι τίμιοι, καλοί, αξιοπρεπείς και καλόκαρδοι. Δεν έχω λόγια για να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου.

Η ζωή του Ρομάν σήμερα

Ο Ρομάν εργάζεται σκληρά. Δουλεύει στη γη. Με τη γη. Και εκεί επιστρέφει. Περπατάμε στο χωράφι. Τον νοιάζει να πει την ιστορία του σωστά, να μην προσβάλει, να μην υποτιμήσει, να μην αδικήσει. Τίποτα και κανέναν. Η Ελλάδα, λέει, είναι πατρίδα του. Ο Γιάννης τον φωτογραφίζει και εκείνος μου μιλάει με την αγωνία του κυνηγημένου από όλους ανθρώπου.

Στη δουλειά. Φωτογραφία: Γιάννης Χαροκόπος

Μου λέει πως εξακολουθεί να προσπαθεί να νομιμοποιήσει την παραμονή του – μου δείχνει όλα τα έγγραφα, την περιπέτειά του στον γραφειοκρατικό λαβύρινθο του κράτους. Μου λέει πως γράφει. Εξακολουθεί να γράφει ασταμάτητα ποιήματα.

Η φύση είναι έμπνευση. Φωτογραφία: Γιάννης Χαροκόπος

Του ζητάω να μου πει τι θέλει να θυμόμαστε για εκείνον, τι θα ήθελε να κρατήσουν οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες από την ιστορία του. «Θέλω να θυμάστε πάντα το εξής: Ήρθα στην Ελλάδα για να σώσω τη ζωή μου από τις κατηγορίες περί βλασφημίας. Το μόνο μου λάθος είναι ότι μπήκα στη χώρα παράνομα. Έπρεπε να σώσω τη ζωή μου και τη ζωή της οικογένειάς μου. Ήμουν ο μοναδικός άνθρωπος που προστάτευε ολόκληρη την οικογένειά μου. Και αυτό συνεχίζω να κάνω».

Ανάμεσα σε δυο ζωές. Φωτογραφία: Γιάννης Χαροκόπος

Τίποτε από όλα αυτά δεν αποτελεί απόδειξη της προσωπικής ιστορίας του Ρομάν. Η επίθεση που περιγράφει, οι απειλές που λέει ότι δέχθηκε, οι πυροβολισμοί εναντίον του, η αστυνομική καταγγελία και η μετέπειτα διαδρομή του χρειάζονται τη δική τους τεκμηρίωση. Αυτό που δείχνουν οι ανεξάρτητες πηγές είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο ο ίδιος τοποθετεί την ιστορία του. Και μετατρέπουν μια πρόταση από το χειρόγραφό του σε ένα ερώτημα που μας αφορά όλους: «Φανταστείτε ότι κάποιος σας κατηγορεί για βλασφημία. Από εκείνη τη στιγμή η ζωή σας αλλάζει».

Βλέμμα στο μέλλον. Φωτογραφία: Γιάννης Χαροκόπος

Στο τέλος της συνάντησής μας, ανάμεσα σε φωτογραφίες, χαρτιά και κουβέντες, επιστρέφει πάλι στα ποιήματά του. Θέλει να μου τα στείλει. Θέλει να μεταφραστούν. Προσέχει κάθε λέξη στους στίχους του, γιατί πρέπει να ταιριάζουν. Ύστερα από όλη αυτή τη διαδρομή, ο άνθρωπος που κάποτε είχε ένα σχολείο στο Πακιστάν εξακολουθεί να σκέφτεται την ομοιοκαταληξία.

Οι μνήμες που γίνονται ποίηση. Φωτογραφία: Γιάννης Χαροκόπος

Ακολουθεί ένα από τα ποιήματά του, το οποίο ζητήσαμε να μεταφραστεί στα ελληνικά:

«Υπάρχουν μάτια που επίμονα σε κοιτούν,

με ένα βλέμμα παράξενο, βαθύ, σχεδόν απόκοσμο.

Σαν να πασχίζουν την ψυχή σου να γυμνώσουν.

Μα σε τούτη τη ζωή, σε τούτη την ανάσα, στον κόσμο αυτόν,

κανείς ποτέ δεν ένιωσε τον άλλον αληθινά.

Όλοι κοιτάζονται αναμεταξύ τους,

μα κανείς δεν βλέπει πέρα από την επιφάνεια.

Τώρα, επιτέλους, το είδα καθαρά:

Όσα μου είπαν, όσα μου έδειξαν,

ήταν μια πλάνη, ένα μεγάλο ψέμα.

Κι εσύ, που διάβηκες το κατώφλι της ζωής μου...

Εσύ, με τις υποσχέσεις και τη μεγάλη πίστη...

Τελικά, τι απέμεινε από το πέρασμά σου;»

Σημειώσεις:

*Σύμφωνα με το βρετανικό Home Office, στο Πακιστάν ζουν περίπου 3,3 εκατομμύρια χριστιανοί. Παρότι μπορούν γενικά να ασκούν τη θρησκεία τους, καταγράφονται διακρίσεις και σοβαροί κίνδυνοι που συνδέονται κυρίως με τους νόμους περί βλασφημίας. Η Human Rights Watch έχει καταγράψει περιπτώσεις στις οποίες τέτοιες κατηγορίες χρησιμοποιήθηκαν για εκβιασμό ή προσωπικές διαφορές και οδήγησαν ακόμη και σε βία από όχλους.

**Στο Πακιστάν λειτουργούν πολλά μικρά ιδιωτικά σχολεία χαμηλού κόστους, συχνά ιδιοκτησίας τοπικών ιδιωτών. Η δυνατότητα ατομικής ιδιοκτησίας προβλέπεται και στις επίσημες διαδικασίες καταχώρισης σχολείων.

***Τα Ούρντου είναι η εθνική γλώσσα του Πακιστάν. Γράφονται από δεξιά προς τα αριστερά και έχουν μακρά λογοτεχνική και ποιητική παράδοση.