ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ «ΔΥΣΚΟΛΟΥΣ» ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ

Υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να σου ανεβάσουν την πίεση μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο και το σώμα όταν μια απλή συζήτηση μετατρέπεται σε σύγκρουση και πώς μπορούμε να το διαχειριστούμε;

Κάποιοι άνθρωποι έχουν το χάρισμα να σου ανεβάσουν την πίεση σε δευτερόλεπτα. Μπορεί να είναι ο συνάδελφος που δεν ακούει ποτέ ή ο κάποιος απ' την παρέα που πρέπει πάντα να πετάξει την παπάτζα του, είτε να έχει την καλύτερη ιστορία να μοιραστεί. Μπορεί να είναι κι αυτός που καταφέρνει απ' το τίποτα να μετατρέψει μια απλή συζήτηση σε καβγά. Κάπως έτσι, φεύγεις από τη συζήτηση εκνευρισμένος και, πέντε λεπτά αργότερα, σπας το κεφάλι σου για τις ατάκες που θα τους αποστόμωναν, αν φυσικά της είχες σκεφτεί και ξεστομίσει την ώρα που έπρεπε.

Το παραπάνω γνώριμο σενάριο είχε ως αφετηρία του ο communication trainer Jay Johnson στην ομιλία του στο TEDxLivoniaCCLibrary. «Έχεις κάνει περίπου πέντε βήματα και τότε σου έρχεται», λέει. «Και σκέφτεσαι: "Α, έπρεπε να είχα πει αυτό! Θα τον είχα αποστομώσει"!» Σύμφωνα με τον ίδιο, είμαστε βιολογικά καταδικασμένοι να μας έρχονται ετεροχρονισμένα οι εύστοχες απαντήσεις. Όταν απειλούμαστε ή βρισκόμαστε σε ένταση, ο οργανισμός ενεργοποιεί την αντίδραση στρες και η ψύχραιμη σκέψη δεν είναι συνήθως εκείνη που επικρατεί.

Ο εγκέφαλος τίθεται σε κατάσταση συναγερμού

Ο Johnson περιγράφει την κατάσταση ως κατάσταση «πάλης ή φυγής», εξηγώντας πως πρόκειται για αντίδραση σχεδιασμένη για την επιβίωση. Το στρες ενεργοποιεί μια σειρά από φυσιολογικές διεργασίες, ανάμεσα στις οποίες η έκκριση ορμονών και νευροδιαβιβαστών όπως η κορτιζόλη και η νοραδρεναλίνη, που βοηθούν το σώμα να ανταποκριθεί σε μια απειλή.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ένταση και το στρες δεν περιορίζονται σε μια πραγματική, άμεση απειλή αλλά γίνονται επαναλαμβανόμενα. Η χρόνια ή συσσωρευμένη ψυχολογική πίεση έχει συσχετιστεί με μεταβολές στο καρδιαγγειακό, το ανοσοποιητικό και το μεταβολικό σύστημα, ενώ η έρευνα εξετάζει όλο και βαθύτερα τη σύνδεση φυσιολογικής απόκρισης στο στρες και καρδιαγγειακού κινδύνου.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Ο Johnson, βέβαια, το θέτει πολύ πιο δραματικά. «Γιατί να πρέπει να αλλάξουμε εμείς τον εαυτό μας εξαιτίας της συμπεριφοράς κάποιου άλλου;» αναρωτιέται: «Επειδή είναι η δική σου καρδιά που θα πάθει έμφραγμα. Αυτές οι ορμόνες του στρες σκοτώνουν. Είναι το δικό σου έμφραγμα!»

Ακούγεται υπερβολικός, όπως πίσω από τη φράση κρύβονται πολλές επιστημονικές ενδείξεις. Μετα-ανάλυση 33 μελετών με περισσότερους από 43.000 συμμετέχοντες βρήκε συσχέτιση ανάμεσα σε υψηλότερα επίπεδα ορμονών του στρες (κορτιζόλη, αδρεναλίνη, νοραδρεναλίνη) και υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Είναι αποδεδειγμένο ότι η επαναλαμβανόμενη και χρόνια έκθεση στο στρες έχει πραγματικό κόστος για την υγεία.

Μήπως ο «δύσκολος» άνθρωπος δεν είναι δύσκολος;

Ο Johnson υποστηρίζει ότι, πολύ συχνά, δεν περιγράφουμε απλώς μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, αλλά βάζουμε ταμπέλα σε έναν άνθρωπο· ο «δύσκολος», ο «πεισματάρης», ο «ενοχλητικός», ο «επιθετικός» κ.ο.κ. Και από τη στιγμή που έχουμε αποφασίσει ποιος είναι ο άλλος, όλα όσα κάνει αρχίζουν να περνούν από το φίλτρο που επιλέξαμε.

ΤΕΙΝΟΥΜΕ ΝΑ ΛΕΜΕ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΔΥΣΚΟΛΟ, ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΑΝΑΡΩΤΗΘΟΥΜΕ ΤΙ ΤΟΝ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΣΤΑΣΗ.

Αν κάποιος που δεν συμπαθούμε επιμένει στη θέση του, λέει ο Johnson, μπορεί να τον χαρακτηρίσουμε πεισματάρη. Αν ένας φίλος κάνει το ίδιο, ίσως τον θεωρήσουμε αποφασιστικό ή δυναμικό. Σε περίπτωση που ένας άνθρωπος είναι επιθετικός, ενδεχομένως να τον δούμε ως δύσκολο, ενώ την ίδια συμπεριφορά σε έναν δικό μας να την περιγράψουμε ως πάθος ή αφοσίωση.

«Κάποιες από αυτές τις ταμπέλες αρχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο καταλαβαίνουμε τον κόσμο», λέει ο Johnson και συνεχίζει: «Είναι μια υπαρκτή προκατάληψη».

Η ιδέα η οποία συνδέεται με μια ευρύτερη περιοχή που εξετάζει η κοινωνική ψυχολογία γύρω απ' την τάση να αποδίδουμε τη συμπεριφορά των άλλων περισσότερο στα χαρακτηριστικά τους και λιγότερο στις περιστάσεις. Μπορεί να βλέπουμε τον άλλον ως «δύσκολο άνθρωπο», χωρίς να αναρωτηθούμε τι οδήγησε στη συγκεκριμένη στάση ή συμπεριφορά τη συγκεκριμένη στιγμή, αν φερ' ειπείν υπήρχαν κίνητρα.

Πώς αντιδράς αν δεν αλλάζει ο άλλος;

Διευκρινίζοντας ότι δεν πρέπει να ανεχόμαστε τα πάντα, ο Johnson επισημαίνει πως, αφού δεν γίνεται να ελέγξουμε τη συμπεριφορά του άλλου, ας έχουμε μεγαλύτερο έλεγχο στη δικής μας.

Στην ομιλία του περιγράφει τέσσερις πλευρές αυτού που αποκαλεί behavioral intelligence:

• να μπορούμε να εξηγούμε υφιστάμενες συμπεριφορές,
• να προβλέπουμε μελλοντικές,
• να επηρεάζουμε τη συμπεριφορά των άλλων
• και να ελέγχουμε τη δική μας.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι, πριν αντιδράσεις στον άνθρωπο που σε εκνευρίζει, αξίζει να κάνεις ένα βήμα πίσω και να αναρωτηθείς: Τι ακριβώς έκανε; Γιατί το ερμήνευσες ως επίθεση; Είναι πράγματι ένα σταθερό χαρακτηριστικό του ή πρόκειται για μια συμπεριφορά που εκδηλώθηκε σε μια συγκεκριμένη περίσταση;

Ο Johnson δίνει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από τη δουλειά του με δύο διευθυντές, τον Bill και τον Ted, που δεν μπορούσαν να συνεργαστούν και είχαν αρχίσει να επηρεάζουν την πορεία των projects. Όταν τους ζήτησε ξεχωριστά να γράψουν τι πίστευαν ο ένας για τον άλλον, διαπίστωσε ότι είχαν δημιουργήσει δύο εντελώς διαφορετικές αφηγήσεις.

Για τον Bill, ο Ted ήταν ο συνάδελφος που ερχόταν διαρκώς στο γραφείο του, έκανε ερωτήσεις και δεν τον άφηνε ήσυχο. Για τον Ted, ο Bill ήταν εκείνος που δεν τον άκουγε, παρότι ο προϊστάμενός του τον έστελνε σε εκείνον ακριβώς επειδή εκτιμούσε την εμπειρία και τις γνώσεις του. «Δεν ρώτησαν. Δεν πήγαν στο "γιατί". Απλώς έβαλαν μια ταμπέλα», λέει ο Johnson.

Όταν οι δύο άντρες άκουσαν ο ένας την οπτική του άλλου, κατάλαβαν ότι η συμπεριφορά που είχαν εκλάβει ως εχθρική είχε διαφορετική εξήγηση. Το «δύσκολος» είχε αντικατασταθεί από ένα πιο χρήσιμο ερώτημα: Τι συμβαίνει εδώ πέρα;

ΣΕ ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ, ΡΩΤΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΟΥ: «ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΠΑΘΩ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΓΙ' ΑΥΤΗ ΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ;» ΑΝ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΗ, ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΝΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΘΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΚΑΙ ΟΧΙ ΝΑ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΑΣΗ ΘΥΣΙΑ ΝΑ ΤΗΝ ΚΕΡΔΙΣΕΙΣ.

Τι κάνεις όταν η ένταση ανεβαίνει;

Ο Johnson παραδέχεται ότι και ο ίδιος υπήρξε «δύσκολος» άνθρωποςκαι υπενθυμίζει ότι ο καθένας μας μπορεί να είναι δύσκολος για κάποιον άλλον. Η αναγνώριση αυτή, λέει, είναι απαραίτητη για να αποκτήσουμε μεγαλύτερη επίγνωση της δικής μας συμπεριφοράς.

Όταν, λοιπόν, νιώθεις ότι η συζήτηση ξεφεύγει, προτείνει μερικά απλά βήματα:

• Πάρε μια βαθιά ανάσα. Μια ανάσα «ξεγελά» το σύστημα συναγερμού του εγκεφάλου, λέει ο Johnson, καθώς η ελεγχόμενη αναπνοή μπορεί να συμβάλει στη μείωση της φυσιολογικής διέγερσης, αφήνοντας περιθώριο πριν αντιδράσεις.
• Μέτρα μέχρι το 10, αλλά κάνε πραγματικό διάλειμμα. Ο Johnson προτείνει να ατάκες όπως: «Νομίζω ότι έχουμε παθιαστεί και οι δύο λίγο με αυτό. Γιατί δεν κάνουμε ένα μικρό διάλειμμα και επιστρέφουμε με καθαρό μυαλό;»
• Χρησιμοποίησε το «εμείς». Αντί να επιρρίπτεις ευθύνες, μίλησε για το πρόβλημα ως κάτι που αντιμετωπίζετε από κοινού. Το «Δυσκολευόμαστε να επικοινωνήσουμε» ακούγεται διαφορετικά από το «δεν επικοινωνείς σωστά».

Αν τίποτα δεν πιάνει, αναρωτήσου αν αξίζει τον κόπο. Ρώτα τον εαυτό σου «αξίζει να πάθω έμφραγμα γι' αυτή τη συμπεριφορά;», και αν η απάντηση είναι αρνητική, ίσως το καλύτερο είναι να απομακρυνθείς από τη σύγκρουση και όχι να προσπαθήσεις πάση θυσία να την κερδίσεις.