4 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΒΟΗΘΟΥΝ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙΣ ΑΝ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΟΥ ΣΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΝ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΣΕΝΑ

Πώς ξέρεις αν μια θεραπεία είναι κατάλληλη για σένα; Οι 4 ερωτήσεις που αξίζει να κάνεις στον γιατρό σου πριν ακολουθήσεις τις συστάσεις του.

Η έρευνα για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη έφερε στο φως σοβαρές ανεπάρκειες, στρεβλώσεις και αγκυλώσεις του συστήματος υγείας. Όσα δημοσιοποιούνται μέρα με τη μέρα όχι μόνο τρομάζουν, αλλά προκαλούν απελπισία και μια τεράστια ανασφάλεια σε όλους μας: Πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι η θεραπεία που μας προτείνει ένας επαγγελματίας υγείας είναι η κατάλληλη; Ή ότι ο γιατρός που επιλέξαμε διαθέτει πράγματι την ειδικότητα που επικαλείται;

Η Αγνή Μαριακάκη, ψυχολόγος, κοινωνική ερευνήτρια και συγγραφέας, μοιράστηκε στο YouTube μια προσωπική της εμπειρία, προτείνοντας τέσσερις ερωτήσεις που μπορούμε να κάνουμε στον γιατρό μας, ώστε να αξιολογήσουμε καλύτερα τη θεραπεία που μας συστήνει. Διευκρίνισε ότι δεν καταφέρεται εναντίον των γιατρών αλλά υπέρ των ασθενών, που έχουν την ανάγκη να πάρουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες προκειμένου να καταλάβουν τι έχουν και να είναι συνεπείς με την αγωγή τους.

Μια θεραπεία μπορεί να ακούγεται εξαιρετικά ελκυστική όταν μας την παρουσιάζουν. Αυτό, όμως, δεν εγγυάται ότι είναι κατάλληλη για εμάς, λέει η ειδικός και προτείνει να κάνουμε συγκεκριμένες ερωτήσεις, για το καλό μας.

Οι τέσσερις ερωτήσεις που πρέπει να κάνουμε στους γιατρούς

Αιτία: Ποιο δικό μου εύρημα-σύμπτωμα ή συγκεκριμένη ανάγκη δικαιολογεί αυτή την πρόταση;

Όταν ο άλλος σου προτείνει μια λίστα από 2 ή 22 συμπληρώματα, χάπια, αγωγές κ.λπ., χρειάζεται να ξέρεις γιατί τα παίρνεις. Αλλιώς, δεν θα πειθαρχήσεις να τα πάρεις σωστά. Και τι θα πει «κάνει καλό»; Και το περπάτημα κάνει καλό. Δεν σημαίνει ότι ξεκινάμε τώρα για να πάμε Καλαμάτα.

Εναλλακτικές: Ποιες επιλογές έχω και γιατί προτιμούμε αυτήν εδώ; Τι όφελος και ποιους κινδύνους έχει σε σύγκριση με άλλες;

Αν ακούς μόνο πλεονεκτήματα, σου λείπει η μισή συζήτηση.

Επανεκτίμηση: Πώς και πότε θα ελέγξουμε την πρόοδο; Και τι θα μας έκανε να αλλάξουμε το πλάνο;

Με άλλα λόγια, πώς θα ξέρουμε ότι βοηθά; Ποιο αποτέλεσμα περιμένουμε; Μια πρόταση χρειάζεται κριτήρια συνέχισης, αλλιώς κινδυνεύεις να συνεχίζεις απλώς επειδή ξεκίνησες.

Κόστος: Τι κόστος θα έχει συνολικά η αγωγή μου;

Κανείς μας δεν είναι υπεράνω. Ενημερωνόμαστε για να προγραμματίζουμε. Και αν σου έχει γεννηθεί η απορία, πρόσθεσε: Έχετε κάποια σχέση με τις εταιρείες ή τις υπηρεσίες που μου προτείνετε; Ρωτάς, δεν προσβάλλεις!

Τα 18 συμπληρώματα την ημέρα

Η Αγνή Μαριακάκη ανέφερε συγκεκριμένα την εξής προσωπική της εμπειρία: «Απευθύνθηκα σε έναν γιατρό για ένα νεφρικό πρόβλημα και πήγα επειδή μου τον σύστησαν πολλοί καλοπροαίρετοι φίλοι. Μου λέει “θα το δω ολιστικά”. Τέλεια, είπα μέσα μου και βάζω μπροστά του όλες μου τις εξετάσεις. Μου προτείνει 18 συμπληρώματα, σε καθημερινή βάση. Με έπιασε σύγκρυο.

Τόσο βαριά είμαι; Να προσλάβω και υπεύθυνο βάρδιας να μου τα οργανώνει πρωί, μεσημέρι και βράδυ αυτά τα 18 κουτιά;

Έλα όμως που είμαι ερευνήτρια και ψείρας. Για ποιο λόγο το καθένα; Για πόσο καιρό; Ταιριάζει με όσα ήδη παίρνω; Έχει εξετάσει τον συνδυασμό μαζί με το νεφρικό μου ιστορικό;

Όταν άρχισα να ρωτάω, ο γιατρός ενοχλήθηκε και οι ερωτήσεις μου έμειναν αναπάντητες. Κράτα το αυτό.

Όσο εξέταζα τη λίστα έβρισκα ότι υπήρχαν αρκετά φθηνότερα προϊόντα, με πολύ παρόμοια σύνθεση και είδα ότι τα σκευάσματα που μου συστάθηκαν προέρχονταν όλα από δύο εταιρείες. Άρχισα λοιπόν να ψάχνω τις εταιρείες. Είχαν την ίδια ιδιοκτησία. Δύο ονόματα είχαν το ίδιο επιχειρηματικό συμφέρον από πίσω.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ο γιατρός είχε οικονομική σχέση μαζί τους. Μου δημιουργεί όμως μια συγκεκριμένη ερώτηση: Με ποια κριτήρια επιλέχθηκαν 18 σκευάσματα από αυτές τις δύο εταιρείες, τη στιγμή μάλιστα που κάποια από αυτά δεν είχαν νόημα για την περίπτωσή μου;

Και εδώ φτάνουμε στη βασική ερώτηση: Ποιος ωφελείται;»

Τι μπορείς να κάνεις όταν η απορία σου αντιμετωπίζεται σαν αμφισβήτηση

Αν ο γιατρός που εμπιστευόμαστε είναι επιφυλακτικός ή ακόμα εκνευρίζεται με τις ερωτήσεις μας, υπάρχει πρόβλημα. Ιδιαίτερα αν του εξηγούμε πως δεν τον αμφισβητούμε, αλλά θέλουμε να καταλάβουμε καλύτερα τι μας συμβαίνει και γιατί χρειαζόμαστε αυτό που προτείνει.

Σύμφωνα με τη Μαριακάκη, υπάρχουν δύο βασικά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν:

• Ποιο είναι το όφελος για τον ασθενή;
• Ποιος έχει οικονομικό όφελος από την πρόταση;

«Τα δύο μπορούν να συνυπάρχουν. Φυσικά, ο επαγγελματίας πρέπει να αμείβεται σωστά για την καλή του υπηρεσία. Το ζήτημα είναι τι συμβαίνει όταν τα συμφέροντα συγκρούονται. Ποιος ωφελείται περισσότερο από μια πρόταση; Το σύμπτωμά μου ή κυρίως η τσέπη του γιατρού;

Στη λαϊκή, ρωτάς πόσο κάνουν οι ντομάτες και δεν αισθάνεσαι ότι προσβάλλεις τον μανάβη, αλλά στο ιατρείο μπορεί να ντρέπεσαι να ζητήσεις εξήγηση για όσα θα βάλεις στο σώμα σου. Και όταν ένας πωλητής σου προτείνει ένα σωρό πράγματα, σκέφτεσαι “θέλει να μου πουλήσει τώρα”. Όμως όταν ένας γιατρός προτείνει 18 συμπληρώματα, λες “έχω μεγαλύτερο πρόβλημα απ’ όσο νόμιζα”.

ΣΠΑΝΙΑ ΡΩΤΑΜΕ ΟΛΟΙ ΜΑΣ: «ΑΝ ΚΑΤΙ ΠΑΕΙ ΣΤΡΑΒΑ ΕΔΩ, ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ; ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΘΑ ΓΙΝΕΙ;» ΚΑΙ, ΒΕΒΑΙΑ, ΤΟ ΒΑΡΟΣ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΠΕΦΤΕΙ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΣΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ».

Κάπου εκεί γίνεται ένα μικρό άλμα μέσα σου. “Αφού μου τα προτείνει, θα τα χρειάζομαι, κι αφού χρειάζομαι τόσα, μάλλον είμαι σε κακή κατάσταση”. Η λίστα αρχίζει να μοιάζει με διάγνωση και πριν ακόμη αγοράσεις τα κουτιά, μπορεί να έχεις ήδη πιστέψει ότι είσαι πια πολύ πιο άρρωστος. Κι αν μετά διστάσεις, εμφανίζεται κι άλλη σκέψη: “Μήπως πάω να κάνω οικονομία στην υγεία μου; Μήπως δεν φροντίζω αρκετά τον εαυτό μου;”.

Γι’ αυτό χρειάζεται να επιστρέψεις στο συγκεκριμένο: Ποιο δικό μου εύρημα δικαιολογεί το καθένα;

Τα πολλά μπορεί να είναι απαραίτητα, χρειάζεται όμως να ξέρεις το γιατί».

Η εμπορευματοποίηση της ασθένειας

Ο βραβευμένος ακαδημαϊκός ερευνητής Ray Moynihan ανέλυσε την τάση να μεγαλώνει η αγορά για τις θεραπείες μέσω της εμπορευματοποίησης της ασθένειας, σε έρευνα που δημοσίευσε το 2008. Το φαινόμενο ονομάζεται «disease mongering» και η κ. Μαριακάκη εξηγεί πώς εξελίσσεται.

«Μπαίνεις για μια ενόχληση και βγαίνεις με μια φοβιστική εξήγηση, χωρίς επαρκή στοιχεία και με μια σακούλα χάπια συμπληρώματα. Κι αν δεν τα πάρεις, αισθάνεσαι πως παραμελείς τον εαυτό σου. Στο μεταξύ, ο ειδικός μπορεί να πιστεύει ειλικρινά ότι βοηθά και ταυτόχρονα να ωφελείται ο ίδιος περισσότερο από όσο συνειδητά επιτρέπει στον εαυτό του να αντιληφθεί».

Η εμπορευματοποίηση της ασθένειας «κουμπώνει» με ένα άλλο φαινόμενο.

Το ηθικό ξεθώριασμα

H Ann Tenbrunsel, που ειδικεύεται στην ψυχολογία των ηθικών αποφάσεων, και ο κοινωνικός ψυχολόγος David Messick περιέγραψαν σε μελέτη τους το «Ethical Fading», δηλαδή ηθικό ξεθώριασμα. Είναι η διαδικασία κατά την οποία η ηθική διάσταση μιας απόφασης «εξαφανίζεται» από το μυαλό μας, επιτρέποντάς μας να ενεργούμε με γνώμονα το προσωπικό συμφέρον, χωρίς να αισθανόμαστε ενοχές ή ότι παραβιάζουμε τις αξίες μας

«Πώς αυτοδικαιολογείται κανείς ώστε να θεωρεί τον εαυτό του δίκαιο και έντιμο, παρότι οι πράξεις του μπορεί να μην είναι τόσο πολύ, όταν σε φορτώνει με πράγματα που δεν χρειάζεσαι; Το ονομάζει ολοκληρωμένη φροντίδα. Την πίεση στον ασθενή τη βαφτίζει ενθάρρυνση, τη διαφωνία ενός συναδέλφου την απορρίπτει επειδή δεν γνωρίζει τη δική μας προσέγγιση εδώ.

Σε κάθε βήμα βρίσκει και μια εξήγηση που του επιτρέπει να συνεχίζει χωρίς κρατήματα».

Γιατί είναι απαραίτητη η απάντηση στα αναγκαία «γιατί»

H παραπάνω συνθήκη (του εμπαιγμού μας, επί της ουσίας,) δεν αφορά μόνο γιατρούς, όπως λέει η κ. Μαριακάκη. «Αφορά κάθε επάγγελμα, όπου αυτός που συμβουλεύει κερδίζει από αυτό που προτείνει – δικηγόρους, συμβούλους, μηχανικούς αυτοκινήτων, οτιδήποτε. Και εννοείται και ψυχολόγους. Το πρόβλημα σπάνια είναι ένας κακός άνθρωπος. Συνήθως είναι ένα κίνητρο που δουλεύει αθόρυβα.

Ο δικός μου γιατρός ενοχλήθηκε όταν άρχισα τις ερωτήσεις. Εννοείται πως η ενόχληση δεν αποδεικνύει εκμετάλλευση. Οι απαντήσεις όμως είναι που έχουν σημασία. Θέλεις ο ειδικός να μπορεί να σου απαντήσει.Θα σας εξηγήσω ποια θεωρώ αναγκαία και γιατί.

ΕΝΑΣ ΚΑΛΟΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΞΕΡΕΙ ΟΤΙ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ, ΟΧΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΦΛΗ ΥΠΑΚΟΗ. Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΣΕ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΣΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΑΦΕΝΟΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΕ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΣΕ ΒΟΗΘΑ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΕΙΣ.

Αν τώρα, (ο γιατρός) σου απαντάει με γενικότητες του τύπου “εμπιστευτείτε με, τόσα χρόνια ξέρω τι κάνω”, αίφνης το ζήτημα μετακινείται στο πώς εσύ αποδεικνύεις την εμπιστοσύνη σου. Οπότε, χαμογελάς απολογητικά και ξεχνάς τελικά την ερώτηση με την οποία ξεκίνησες. Άρχισες να ζητάς μία εξήγηση και βρέθηκες να δίνεις εξηγήσεις.

Εκεί ξαναβάζεις την απορία στο τραπέζι: Η ερώτησή μου αφορά το πλάνο, όχι εσάς. Χρειάζομαι να καταλάβω γιατί είναι κατάλληλο για μένα.

Κοίτα αν παίρνεις ουσιαστικές απαντήσεις. Ένας ευχάριστος τρόπος δεν εγγυάται σωστή συμβουλή. Όπως και ένας απότομος τρόπος δεν αποδεικνύει κακή συμβουλή. Υπάρχει όμως και ένας έλεγχος που ξεπερνά τη δική σου συζήτηση και εδώ η υπόθεση του Κολωνακίου έχει κάτι πολύ συγκεκριμένο να μας δείξει.

Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών είχε ελέγξει το ιατρείο επανειλημμένα μετά τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, στο ιατρείο βρέθηκαν μηχανήματα που σύμφωνα με την ανακοίνωση απαγορεύεται να εγκαθίστανται στο ιατρείο. Η υπόδικη γιατρός υποστηρίζει ότι ενήργησε νόμιμα. Αυτό θα το κρίνει η δικαιοσύνη. Εμένα με ενδιαφέρει τι σημαίνει για εσένα όταν ακούς για μια θεραπεία και σκέφτεσαι “τι θα γίνει αν πετύχει”.

Σπάνια ρωτάμε όλοι μας “αν κάτι πάει στραβά εδώ, ποιος θα βοηθήσει; Τι ακριβώς θα γίνει;”. Και, βέβαια, το βάρος δεν γίνεται να πέφτει ολόκληρο στον ασθενή».

Τι πρέπει να θυμόμαστε

Στο τέλος της ημέρας, όπως λέει η κ. Μαριακάκη «ένας καλός γιατρός θέλει καλή συνεργασία γιατί ξέρει ότι η θεραπεία ξεκινά από τη συνεργασία. Όχι από την τυφλή υπακοή. Αν ενοχλείται από τις ερωτήσεις σου; Το θέμα είναι να σου απαντά, γιατί έτσι προστατεύει την επιστήμη του και βοηθά εσένα. Η αξία της επιστημονικής κρίσης φαίνεται και σε αυτά που σου προτείνει αφενός, αλλά και σε αυτά που σε βοηθά να αποφύγεις.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα νιώσεις εκείνο τον κόμπο στο στομάχι μπροστά στη λευκή μπλούζα, πάρε μια βαθιά ανάσα, κοίταξε τον γιατρό στα μάτια και πες καθαρά: “Δεν κατάλαβα. Εξήγησέ μου αν θέλεις”».

Άλλωστε, ρωτάμε για την υγεία μας.