ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΘΙΣΤΕΙΣ ΣΕ ΚΑΠΟΙΕΣ ΤΡΟΦΕΣ; ΤΙ ΑΠΑΝΤΑ ΜΙΑ ΕΙΔΙΚΟΣ

Είναι ο εθισμός στο φαγητό κάτι υπαρκτό; Μια ειδικός στις εξαρτήσεις μάς εξηγεί τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.

Έγραψα στη μηχανή αναζήτησης τη λέξη chocoholic και εμφανίστηκαν ζαχαροπλαστεία, συνταγές για τους «εξαρτημένους» από τη σοκολάτα και άρθρα αφιερωμένα στην... τροφή των θεών. Φαίνεται ότι στην καθημερινότητά μας αρκετές φορές συνδέουμε, χαριτολογώντας, ορισμένες τροφές με την εξάρτηση. Μπορεί, όμως, κάποιος πραγματικά να αναπτύξει εθισμό στο φαγητό με τον ίδιο τρόπο που μπορεί να εθιστεί, για παράδειγμα, στο αλκοόλ;

Η Claire Wilcox, ψυχίατρος που ασχολείται με τις εξαρτήσεις και επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού, εξηγεί ότι, παρόλο που εξακολουθεί να υπάρχει κάποια συζήτηση μεταξύ ειδικών, οδηγούμαστε σταδιακά πλέον προς μια συναίνεση ότι ο εθισμός στο φαγητό αποτελεί ένα πραγματικό φαινόμενο.

Υπάρχουν, αναφέρει, μελέτες που καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ορισμένα τρόφιμα (συνήθως αυτά με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και τα υπερεπεξεργασμένα) επηρεάζουν τον εγκέφαλο και τη συμπεριφορά ορισμένων ανθρώπων με τρόπο παρόμοιο με άλλες εθιστικές ουσίες.

Πώς λειτουργεί ο εθισμός;

Η ειδικός εξηγεί ότι προϋπάρχοντες γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες δημιουργούν το υπόβαθρο για την ανάπτυξη ενός εθισμού, καθώς και την αναδιοργάνωση που συμβαίνει σε τρία βασικά εγκεφαλικά δίκτυα:

Το σύστημα ανταμοιβής

Η χρήση μιας εθιστικής ουσίας προκαλεί την απελευθέρωση ντοπαμίνης στο δίκτυο ανταμοιβής, γεγονός που κάνει τον χρήστη να αισθάνεται ευχαρίστηση. Η απελευθέρωση της ουσίας αυτής διευκολύνει επίσης μια νευροβιολογική διαδικασία που ονομάζεται εξαρτημένη μάθηση (conditioning), που στην ουσία είναι μια διαδικασία νευρικής μάθησης που οδηγεί στη δημιουργία συνηθειών.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Το σύστημα αντίδρασης στο στρες

Η συνεχής χρήση μιας εθιστικής ουσίας με την πάροδο του χρόνου επηρεάζει το σύστημα αντίδρασης στο στρες. Το σώμα και το μυαλό του χρήστη αναπτύσσουν ανοχή, πράγμα που σημαίνει ότι χρειάζονται όλο και μεγαλύτερες ποσότητες της ουσίας για να αισθανθεί το αποτέλεσμα. Τα νευροχημικά που εμπλέκονται σε αυτή τη διαδικασία είναι διαφορετικά από εκείνα που μεσολαβούν στη δημιουργία συνηθειών και περιλαμβάνουν τη νοραδρεναλίνη και ενδογενή οπιοειδή, όπως οι ενδορφίνες. Αν ο χρήστης διακόψει τη χρήση της ουσίας, βιώνει συμπτώματα στέρησης.

Το σύστημα που είναι υπεύθυνο για τις εκτελεστικές λειτουργίες

Η υπερβολική χρήση ουσιών προκαλεί βλάβες στο δίκτυο εκτελεστικού ελέγχου του εγκεφάλου, στον προμετωπιαίο φλοιό και σε άλλες περιοχές υπεύθυνες για αυτορρύθμιση και έλεγχο παρορμήσεων. Με τον καιρό, η βλάβη καθιστά όλο και δυσκολότερο τον έλεγχο της συμπεριφοράς γύρω από την ουσία.

Τι δείχνουν μελέτες για το φαγητό και τον εθισμό;

Πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι τρόφιμα με υψηλή περικτικότητα σε ζάχαρη και ιδιαίτερα ευχάριστη γεύση δρουν στα εγκεφαλικά δίκτυα με τρόπο παρόμοιο με άλλες εθιστικές ουσίες. Οι αλλαγές στον εγκέφαλο ενισχύουν την επιθυμία και οδηγούν σε υπερβολική κατανάλωση, αναφέρει η ειδικός.

Προσθέτει, ακόμα, ότι άτομα με εθιστική σχέση με το φαγητό εμφανίζουν τα βασικά χαρακτηριστικά διαταραχής χρήσης ουσιών και εξηγεί πως έχει διαπιστωθεί ότι η ξαφνική διακοπή μιας διατροφής πλούσιας σε ζάχαρη μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα στέρησης.

ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕ ΠΟΛΛΗ ΖΑΧΑΡΗ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗ ΓΕΥΣΗ ΔΡΟΥΝ ΣΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΜΕ ΤΡΟΠΟ ΠΑΡΟΜΟΙΟ ΜΕ ΑΛΛΕΣ ΕΘΙΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ.

Σε αναζήτηση θεραπειών

Η ανάρρωση από έναν εθισμό βασίζεται συχνά στην πλήρη αποχή από την προβληματική ουσία. Όμως το φαγητό είναι αναγκαίο για επιβίωση, άρα η «αποχή» δεν αποτελεί επιλογή. Επιπλέον, διατροφικές διαταραχές, όπως η νευρική βουλιμία και η διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας, εμφανίζονται συχνά παράλληλα με εθιστική κατανάλωση τροφής. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ακραίες δίαιτες μπορεί να πυροδοτήσουν αυτές τις συμπεριφορές, γι’ αυτό πολλοί διστάζουν να χαρακτηρίσουν ορισμένα τρόφιμα ως εθιστικά.

Προς το παρόν, λοιπόν, τονίζει η Wilcox είμαστε σε αναζήτηση, καθώς απαιτούνται ακόμη περισσότερες έρευνες για να βρεθούν αποτελεσματικές θεραπείες για όσους έχουν μια σχέση εθισμού με το φαγητό.