ΕΧΕΙΣ ΣΚΕΦΤΕΙ ΠΩΣ ΠΕΤΑΣ 700 ΕΥΡΩ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΣΤΑ ΣΚΟΥΠΙΔΙΑ;

Δεν συμβαίνει μόνο σε σένα. Το food waste είναι σημείο των καιρών. Έχει έρθει η ώρα όμως να πάρεις θέση και να αλλάξεις τα πράγματα – για την τσέπη σου, για το κοινωνικό σύνολο, για το περιβάλλον, για το μέλλον αυτού του πλανήτη. Ένα σεμινάριο για τη βιωσιμότητα στην κουζίνα και την ενσυνείδητη μαγειρική άλλαξε τον τρόπο που έβλεπα το φαγητό.

Mία Κυριακή μεσημέρι βρέθηκα στο εστιατόριο «Προβελέγγιος» για να συμμετέχω σε ένα workshop για το food waste. Στον κόσμο της κουζίνας με έναν διαφορετικό τρόπο προσπάθησαν να μας μυήσουν δύο πολύ ενδιαφέρουσες γυναίκες: η σεφ Αγάπη Μιχελή και η Executive & Leadership Coach Πηνελόπη Δημητρακοπούλου.

Μάθαμε πώς να πετύχουμε τη βιωσιμότητα στην κουζίνα μας και δοκιμάσαμε πιάτα εξολοκλήρου φτιαγμένα από leftovers. Ένα sustainability workshop έγινε η αφορμή για να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπαμε μέχρι σήμερα τη μαγειρική.

Καταρχάς να συμφωνήσουμε σε κάποια βασικά: η κουζίνα δεν είναι απλώς ένας χώρος παρασκευής φαγητού, αλλά η «καρδιά» του σπιτιού. Ακόμα κι αν η μαγειρική δεν είναι το φόρτε σου, αναρωτήσου σε ποιο δωμάτιο του σπιτιού μπαίνεις κάθε πρωί για να ακολουθήσεις τη ρουτίνα σου πατώντας το κουμπί της καφετιέρας ή πού μαζεύεστε με τους φίλους σου για να ανοίξετε ένα μπουκάλι κρασί.

Το sustainability workshop πραγματοποιήθηκε στο εστιατόριο «Προβελέγγιος».

Ας μιλήσουμε για food waste

Πάμε τώρα να δούμε κάτι που μάλλον δεν γνωρίζετε (εγώ πάντως δεν το γνώριζα): Το μεγαλύτερο ποσοστό σπατάλης τροφίμων δεν δημιουργείται από ξενοδοχεία ή βιομηχανίες, αλλά από τα νοικοκυριά. Επίσης, ένα στα τρία τρόφιμα που παράγονται στον πλανήτη δεν καταναλώνεται ποτέ – καταλήγει στα σκουπίδια. Το νούμερο είναι συγκλονιστικό. Ουσιαστικά σημαίνει ότι για κάθε τρία προϊόντα που βάζουμε στο καλάθι μας, το ένα το πετάμε. Δηλαδή, το έχουμε πληρώσει, μεταφέρει, αποθηκεύσει μόνο και μόνο για να χαθεί. «Αν η σπατάλη τροφίμων ήταν χώρα», μας λέει η Αγάπη, «θα αποτελούσε την 3η μεγαλύτερη πηγή ρύπανσης στον πλανήτη, αμέσως μετά την Κίνα και τις ΗΠΑ».

Όταν πετάμε ένα κομμάτι ψωμί στα σκουπίδια γιατί μπαγιάτεψε, δεν πετάμε μόνο το ψωμί. Συμπαρασύρουμε στα σκουπίδια και μια ολόκληρη αλυσίδα πόρων που δεν βλέπουμε – τους τόνους νερού που απαιτήθηκαν για άρδευση, τα καύσιμα για τη συγκομιδή, τη μεταφορά και το ψήσιμο στον φούρνο, τον χρόνο και τον μόχθο που επένδυσαν άνθρωποι για να φτάσει το προϊόν στο τραπέζι μας, τις εκπομπές ρύπων που παρήχθησαν μάταια για ένα τρόφιμο που δεν καταναλώθηκε ποτέ.

Sustainability workshop από την Πηνελόπη Δημητρακοπούλου και την Αγάπη Μιχελή.

Τι σημαίνει για την τσέπη μας το food waste;

Το φαγητό που πετάμε δεν είναι δωρεάν – για να είμαστε ακριβείς, το έχουμε πληρώσει τρεις φορές: στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στον λογαριασμό του ρεύματος (για να ψυχθεί ή μαγειρευτεί), στον προσωπικό μας χρόνο (για να αγοραστεί, ετοιμαστεί).

Στις ΗΠΑ μια μέση οικογένεια χάνει περίπου 700 ευρώ τον χρόνο λόγω σπατάλης τροφίμων. Στην Ευρώπη το κόστος αυτό κυμαίνεται από 350 έως 700 ευρώ ανά νοικοκυριό. Στην Ελλάδα, η αξία των τροφίμων που πετάμε στα σκουπίδια αγγίζει τα 30-40 ευρώ τον μήνα (αυτό αντιστοιχεί σε 360-480 ευρώ ετησίως).

Πόσο food waste υπολογίζεις για το δικό σου νοικοκυριό; iStock

Ακούγεται υπερβολικό; Δεν είναι, αν αναλογιστούμε ότι μία συσκευασία κοτόπουλο που έληξε κοστίζει γύρω στα 9 ευρώ, μία συσκευασμένη σαλάτα που σάπισε γύρω στα 2,50 ευρώ και ένα δισκάκι φρούτων που μούχλιασαν 4,50 ευρώ.

Κράτησε και αυτούς τους αριθμούς στο μυαλό σου για να έχεις μια αίσθηση του τι συμβαίνει στη μεγαλύτερη εικόνα:

• 132 δισεκατομμύρια ευρώ είναι η αξία των τροφίμων που χάνονται ετησίως
• 9,3 δισεκατομμύρια ευρώ είναι το κόστος που πληρώνουμε όλοι μας (μέσω φόρων/τελών) για τη συλλογή και διαχείριση αυτών των απορριμμάτων.

ΤΑ «ΑΣΧΗΜΑ» ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΕΧΟΥΝ ΑΡΙΣΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑ 20-40% ΦΘΗΝΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ «ΤΕΛΕΙΑ» ΟΨΗ.

Τι μπορούμε να αλλάξουμε στην καθημερινότητά μας;

Τσεκάρουμε τον τρόπο που έχουμε μάθει να ψωνίζουμε

• Εντάξει, γνωρίζουμε ότι για κανέναν λόγο δεν πάμε στο σούπερ μάρκετ για βόλτα – οι αυθόρμητες αγορές χωρίς λίστα οδηγούν δεδομένα σε υπερκατανάλωση, τρόφιμα που αλλοιώνονται και επομένως απώλεια χρημάτων.

Είναι προτιμότερο να αφιερώνεις 15 λεπτά, τρεις φορές την εβδομάδα στο σούπερ μάρκετ παρά 1,5 ώρα μία φορά για να υπερφορτώνεις το καρότσι. Και πάντα να πηγαίνεις με λίστα! iStock

• Αν ανήκεις στην κατηγορία όσων πηγαίνουν μία με δυο φορές τον μήνα σούπερ μάρκετ τινάζοντας την μπάνκα στον αέρα και φεύγοντας με τιγκαρισμένο πορτμπαγκάζ, καλώς ήρθες στην παρέα μας. Είναι προτιμότερο να αφιερώνουμε 15 λεπτά, τρεις φορές την εβδομάδα στο σούπερ μάρκετ παρά 1,5 ώρα μία φορά για να υπερφορτώνουμε το καρότσι. Οι μικρές ποσότητες εξασφαλίζουν φρεσκάδα, οικονομία και λιγότερα «ξεχασμένα» προϊόντα στο βάθος των ψυγείου ή των ντουλαπιών της κουζίνας.
• Υπάρχουν πάρα πολλοί λόγοι να επιλέγουμε εποχιακά και τοπικά προϊόντα. Σημειώνεις; Είναι πιο φρέσκα, πιο υγιεινά, έχουν μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και καλύτερη γεύση. Σημείωσε ότι είναι και 30-50% φθηνότερα λόγω της φυσικής αφθονίας τους. Μην παραμελείς τα «άσχημα» φρούτα και λαχανικά – οι ατέλειες στην εμφάνιση συνήθως εγγυώνται άριστη ποιότητα. Άσε που είναι και κατά 20-40% φθηνότερα.
• Έφτασε η στιγμή να κατανοήσουμε πότε πετάμε το γιαούρτι που έληξε και πότε όχι. Η φράση «Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» (Best Before) που αναγράφεται πάνω σε συσκευασίες τροφίμων σημαίνει ότι το προϊόν μπορεί να καταναλωθεί με ασφάλεια και μετά την ημερομηνία αυτή. Το «Ανάλωση έως» (Use By) αφορά την ασφάλεια (συνήθως σε κρέας και ψάρι) και ναι, εδώ απαιτείται προσοχή στην κατανάλωση.

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΧΥΤΡΑΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΜΕΙΩΝΕΙ ΚΑΤΑ 50% ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΣ.

Οργανώνουμε σωστά την κουζίνα

Το να οργανώσεις σωστά τα ντουλάπια της κουζίνας και το ψυγείο δεν έχει να κάνει με εμμονή με την τακτοποίηση. Κάνοντας τις κατάλληλες αλλαγές μειώνουμε το χάος και κερδίζουμε χρόνο.

• Ήξερες τη μέθοδο FIFO; Δεν πρόκειται για κάποια πρωτοποριακή ιδέα, ωστόσο η λογική του «First In-First Out», όπου τα παλαιότερα προϊόντα μπαίνουν μπροστά και οι πιο πρόσφατες αγορές πιο πίσω, είναι ο τρόπος να σταματήσεις να πετάς ληγμένα τρόφιμα.
• Ορίζοντας ζώνες στους χώρους αποθήκευσης (π.χ. γαλακτοκομικά, λαχανικά, πρωτεΐνες, μαγειρεμένα φαγητά, σνακ, πρωινό) κάθε τρόφιμο αποκτά μια μόνιμη θέση και δεν χάνεται στο βάθος του ψυγείου.
• Αν δεν βλέπεις ένα τρόφιμο, δεν θα το χρησιμοποιήσεις – είναι κανόνας. Τι θα σε βοηθήσει να το πετύχεις; Μην υπερφορτώνεις τα ράφια και χάνονται στα άδυτα των ντουλαπιών τα τρόφιμα. Τοποθέτησε τα ευπαθή προϊόντα στο ύψος των ματιών και μην τα «κρύβεις» σε συρτάρια. Χρησιμοποίησε γυάλινα βάζα, τα οποία προσθέτουν και 2-5 μέρες στη διάρκεια ζωής των τροφίμων.
• Την ώρα που επιστρέφεις από τα ψώνια, κάνε τη σωστή προετοιμασία για 10 λεπτά (και θα αλλάξει η καθημερινότητά σου). Πλύνε και ψιλοκόψε τα λαχανικά. Ετοίμασε δοχεία με σνακ. Μαγείρεψε μια βάση για τις παρασκευές σου (π.χ. κινόα ή ρύζι) – αυτό θα πάρει 20 λεπτά. Την επόμενη φορά που θα νιώσεις ότι βαριέσαι να μαγειρέψεις, θα νιώθεις περηφάνια για τον χρόνο που αφιέρωσες στην προετοιμασία. Η προετοιμασία γευμάτων μειώνει την ανάγκη για έτοιμο φαγητό. Πώς θα σου φαινόταν να εξοικονομείς έως και 150 ευρώ τον μήνα από delivery που σκέφτηκες να πάρεις αλλά είπες «όχι» γιατί είχες ενδιαφέρουσες και γρήγορες προτάσεις στο σπίτι;
• Δες τον καταψύκτη σου ως «μηχανή εξοικονόμησης χρημάτων». Ψωμί, βότανα μέσα σε λάδι, μαγειρεμένα φαγητά, ώριμα φρούτα (που δεν θα έτρωγες, αλλά είναι ιδανικά για smoothies).

[Oι νέες πληροφορίες έχουν τραβήξει την προσοχή μας. Τις σκέψεις μας διακόπτει το πρώτο πιάτο που φτάνει στο τραπέζι μας – μια σαλάτα με λαχανικά που δεν είναι πλέον τραγανά και κατά πάσα πιθανότητα θα κατέληγαν στα σκουπίδια. Η Αγάπη μάς παροτρύνει να τους δώσουμε άλλη μορφή: να τα τρίψουμε, να τα κάνουμε πίκλα ή να τα μαρινάρουμε. Και να προσθέσουμε και μια κουταλιά γιαούρτι που μας είχε μείνει!]

Η σεφ Αγάπη Μιχελή ετοιμάζει σαλάτες με όσα λαχανικά έχουν μείνει στο ψυγείο.

Πώς μαγειρεύουμε βιώσιμα;

• Μαγειρεύεις κάθε μέρα γιατί βαριέσαι να τρως τρεις μέρες το ίδιο φαγητό; Δεν συμβαίνει μόνο σε σένα. Μπορείς να μαγειρεύεις κάθε 2-3 μέρες φτιάχνοντας μια «βάση» την οποία μπορείς να τροποποιείς ανάλογα με τη διάθεσή σου κάθε φορά. Ένα κοτόπουλο π.χ. μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ένα πιάτο με ζυμαρικά, να μπει σε μια σαλάτα ή σε μια τορτίγια.
• Αξιοποιούμε όλο το τρόφιμο – κι όταν λέμε όλο, το εννοούμε. Ρίξε μια ματιά σε μερικές ιδέες που μας έδωσε η Αγάπη:

1. Τα κοτσάνια μυρωδικών φτιάχνουν υπέροχο πέστο.
2. Το μπαγιάτικο ψωμί είναι ιδανικό για παξιμάδια.
3. Τα μισομαραμένα λαχανικά είναι ωραιότατα σε ομελέτες και σούπες.

Αξιοποιούμε όλα τα μέρη των λαχανικών για zero waste μαγειρική. iStock

• Τι θα έλεγες να καθιερώσεις μία «ημέρα leftovers» μία φορά την εβδομάδα; Τι σημαίνει αυτό; Αδειάζεις το ψυγείο από τρόφιμα και μαγειρεύεις μ’ αυτά. Δοκίμασέ το, μπορεί να γίνει μια πολύ ενδιαφέρουσα δραστηριότητα για όλη την οικογένεια.
• Η σεφ μάς δίνει στο σημείο αυτό και 4 συμβουλές για να μαγειρεύουμε με λιγότερη ενέργεια:

1. Βάζουμε πάντα καπάκι στην κατσαρόλα. (Εντυπωσιάστηκα όταν έμαθα ότι αποτρέπει την απώλεια θερμότητας έως 30%).
2. Επιλέγουμε σκεύος κατάλληλου μεγέθους για την ποσότητα που μαγειρεύουμε και μόλις βράσει το φαγητό, χαμηλώνουμε την ένταση. (Η Αγάπη μάς είπε ότι η κατανάλωση μειώνεται κατά 10%).
3. Χρησιμοποιούμε χύτρα ταχύτητας. (Η χρήση της μειώνει όχι μόνο τον χρόνο μαγειρέματος, αλλά και την κατανάλωση ρεύματος κατά 50%).
4. Σβήνουμε τη εστία 5 λεπτά πριν το τέλος του μαγειρέματος.

• Σχεδίασε την εβδομάδα. Καταγράφεις τα υλικά που έχεις ήδη, σκέφτεσαι 4 ιδέες για φαγητά που θα σε «βγάλουν» για μια εβδομάδα, σημειώνεις τα υλικά που σου λείπουν και φτιάχνεις λίστα ψώνιων.

[Στο τραπέζι μας έχει έρθει το επόμενο πιάτο: τραγανή ρέβα με κιμά σόγιας και πέστο από τα χόρτα της ρέβας. Ακούγεται γκουρμέ και πολύπλοκο, αλλά δεν είναι. Στόχος της σεφ να μας παροτρύνει να επιλέγουμε εποχικά λαχανικά και να χρησιμοποιούμε όλα τους τα μέρη (φλούδες, κοτσάνι, φύλλα, κλπ.). Ο κιμάς σόγιας μπαίνει στο πιάτο ως εναλλακτική επιλογή του κρέατος. Η Αγάπη θέλει να πλησιάσει τη γεύση του κανονικού κιμά – και το πετυχαίνει.]

«Εσωτερική» κουζίνα ή conscious cooking

Τον λόγο παίρνει η Executive & Leadership Coach Πηνελόπη Δημητρακοπούλου για να βάλει τη βιωσιμότητα σε ένα πλαίσιο ψυχολογικό. Ακούγονται όροι όπως «εσωτερική» κουζίνα, «conscious cooking», «mindful eating», «ψυχολογική βιωσιμότητα». Σε μια καθημερινότητα όπου οι ρυθμοί είναι καταιγιστικοί και οι υποχρεώσεις περισσότερες από ποτέ, το καθημερινό μαγείρεμα γίνεται συνήθως άλλη μία αγγαρεία που χρειάζεται να φέρουμε εις πέρας.

Η μαγειρική θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια διαδικασία αυτοφροντίδας. iStock

Η μαγειρική όμως θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια διαδικασία αυτοφροντίδας. Η ενασχόληση με τα χέρια, η μετατροπή των υλικών σε κάτι διαφορετικό, οι 5 αισθήσεις που λειτουργούν στο φουλ ταυτόχρονα, κάνουν τη μαγειρική μια «ψυχοθεραπευτική» διαδικασία. Κι όταν λέμε μαγειρική, τονίζει η Αγάπη, εννοούμε ακόμα και το να φτιάξεις ένα νόστιμο τοστ – να βάλεις μέσα υγιεινά υλικά, κόβοντάς τα με φροντίδα, κάνοντας τον εαυτό σου να αισθανθεί φροντίδα. Σκέψου ότι η μαγειρική συνδέεται με πολλές προσωπικές μας αξίες (φροντίδα, φύση, υγεία), άρα είναι επόμενο να λειτουργεί ως ανάχωμα στο στρες.

Η Πηνελόπη και η Αγάπη αναφέρονται και στην τακτοποίηση της κουζίνας – το πώς η εξωτερική τάξη μπορεί να φέρει εσωτερική γαλήνη. Όταν τακτοποιούμε το εξωτερικό χάος, κατευνάζουμε τον νοητικό θόρυβο.

H εξωτερική τάξη μπορεί να φέρει εσωτερική γαλήνη.

Στόχος, λοιπόν, είναι μπαίνοντας συνειδητά στον χώρο της κουζίνας (κυριολεκτικά και μεταφορικά) να αντιμετωπίσουμε τις εσωτερικές μας αντιστάσεις (βαρεμάρα, αποφυγή λήψης αποφάσεων) και να φροντίσουμε τον εαυτό μας όπως του αξίζει.

Η ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΠΟΛΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΜΑΣ ΑΞΙΕΣ –ΟΠΩΣ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ, Η ΦΥΣΗ, Η ΥΓΕΙΑ– ΑΡΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠΟΜΕΝΟ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΩΣ ΑΝΑΧΩΜΑ ΣΤΟ ΣΤΡΕΣ.

[Μπροστά μου έχω ένα πιάτο με νιόκι πατάτας. Ένα πανεύκολο, πολύ οικονομικό και εξαιρετικά γευστικό πιάτο. Σημειώνω τη συνταγή: πατάτα, αβγό, λίγο αλεύρι. Πλάθεις σε σχήμα μακρόστενου σκουληκιού και κόβεις σε ίσα κομμάτια. Βράζεις για 3 λεπτά. Η σάλτσα που τα συνοδεύει είναι φτιαγμένη από όσα λαχανικά σού έχουν μείνει. σε κατσαρολάκι με λίγο ελαιόλαδο τα σοτάρεις, ρίχνεις μπαχαρικά, αφήνεις να δέσει η σάλτσα, αλέθεις και ρίχνεις στο πιάτο. Η Αγάπη συνοδεύει με μπαστουνάκια από σαλάμι αέρος, τα οποία έχει βάλει στον φούρνο για να γίνουν τραγανά.]

Νιόκι πατάτας. Ένα πανεύκολο, πολύ οικονομικό και εξαιρετικά γευστικό πιάτο.

Food waste: Η μικρή αλλαγή που θα φέρει τα πάνω κάτω

[Είμαστε πλέον στο γλυκό. Στο τραπέζι μας έχει έρθει ένα γιαπωνέζικου τύπου κουπάκι που περιέχει ένα γευστικότατο επιδόρπιο: ένα κέικ ψωμιού με σορμπέ αχλαδιού. Είναι φτιαγμένο από μπαγιάτικο ψωμί και πολύ ώριμα αχλάδια που υπό άλλες συνθήκες θα είχαμε πετάξει. Ζητάμε και δεύτερη μερίδα.]

Όλοι οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες στο workshop έφυγαν έχοντας δεσμευτεί να κάνουν μία μικρή αλλαγή στην καθημερινότητά τους.

Η Αγάπη και η Πηνελόπη έρχονται στο δια ταύτα: για να πετύχουν όλα όσα συζητήσαμε περί food waste, χρειάζεται να κάνουμε μια μικρή αλλαγή. Κάτι που μπορούμε να κάνουμε εύκολα, κάτι που ταιριάζει στον δικό μας τρόπο ζωής, κάτι που έχει νόημα για μας. Π.χ. «Θα πηγαίνω στο σούπερ μάρκετ μόνο με λίστα», «Θα οργανώσω ένα ράφι του ψυγείου με τη μέθοδο FIFO», «Θα μαγειρεύω μια βασική τροφή (π.χ. ρύζι) κάθε Κυριακή για την εβδομάδα», «Θα μειώσω τα leftovers που πετάω κατά 50%». Το σημείο-κλειδί είναι η δέσμευση.

Η δική μου αλλαγή για να περιορίσω το food waste θα είναι να πηγαίνω «μικρά» σούπερ μάρκετ μέσα στην εβδομάδα για να έχω τον έλεγχο των τροφίμων. Ποια είναι η δική σου;

Τo Sustainability Workshop διοργανώθηκε στο πλαίσιο των «The Euphoria Series», που δημιουργούν μια σειρά events και retreats βασισμένων στο wellness και τη γαστρονομία.