ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΟΛΟΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΙΣ ΙΔΙΕΣ ΘΕΡΜΙΔΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΙΔΙΕΣ ΤΡΟΦΕΣ;

Κάθε τροφή έχει συγκεκριμένες θερμίδες. Δεν απορροφά, όμως, απαραίτητα καθένας μας τον ίδιο αριθμό θερμίδων και έχει σημασία να ξέρεις γιατί.

Τι εννοείς δεν λαμβάνουμε όλοι τις ίδιες θερμίδες από τις ίδιες τροφές; Η απορία μου ήταν γνήσια όταν το μάτι μου έπεσε στα λόγια της διατροφολόγου Janice Dada, η οποία περιγράφει σε άρθρο κάτι που ελάχιστοι γνωρίζουμε και που ίσως έχει σημασία αν το αξιοποιήσουμε σωστά. Οπωσδήποτε εξηγεί γιατί η απώλεια βάρους πρέπει να αποτελεί εξατομικευμένη υπόθεση.

Εξηγώ: Καταρχάς πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι θερμίδες αποτελούν ουσιαστικά μια μονάδα μέτρησης της ενέργειας που το σώμα λαμβάνει όταν καταναλώνει και διασπά μια τροφή. Οι θερμίδες, λοιπόν, μιας τροφής μπορεί να αντιστοιχούν σε έναν συγκεκριμένο αριθμό, ο οποίος όμως να μην ανταποκρίνεται απόλυτα στον καθέναν μας, αφού ο κάθε οργανισμός αξιοποιεί την τροφή διαφορετικά.

«Αν, για παράδειγμα, ένας οργανισμός δεν μπορεί να χωνέψει μια τροφή, δεν θα λάβει θερμίδες από αυτήν. Η τροφή θα περάσει μέσα από τον γαστρεντερικό σωλήνα χωρίς οι θερμίδες να έχουν απορροφηθεί. Με λίγα λόγια: Οι θερμίδες "μετράνε" μόνο όταν ό,τι έχεις φάει διασπάται εντελώς», λέει η Dada.

ΟΙ ΘΕΡΜΙΔΕΣ ΜΙΑΣ ΤΡΟΦΗΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟΥΝ ΣΕ ΕΝΑΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΑΡΙΘΜΟ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΗΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟΛΥΤΑ ΣΤΟΝ ΚΑΘΕΝΑΝ ΜΑΣ, ΑΦΟΥ Ο ΚΑΘΕ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΞΙΟΠΟΙΕΙ ΤΗΝ ΤΡΟΦΗ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ.

Για να γίνει η διαδικασία αυτή πιο σαφής απευθύνθηκα στην διατροφολόγο Δέσποινα Παπαδοπούλου, η οποία μου εξήγησε ότι η πέψη και ο μεταβολισμός διαφέρουν από άτομο σε άτομο και μου έδωσε το παράδειγμα ενός αθλητή: «Λόγω του αυξημένου βασικού μεταβολισμού του, μπορεί να καίει πιο γρήγορα τους υδατάνθρακες από έναν παχύσαρκο άνθρωπο που έχει χαμηλό μεταβολισμό. Έτσι, δεν απορροφά τόσο πολλές θερμίδες όσο ένας άνθρωπος με χαμηλό μεταβολισμό. Ίσως τότε οι διατροφικές ανάγκες του ατόμου με πιο γρήγορο μεταβολισμό να είναι πιο αυξημένες».

Τι επηρεάζει την πέψη, τον μεταβολισμό και άρα τις θερμίδες που λαμβάνεις;

Η ισορροπία στο μικροβίωμα του εντέρου

Περίπου το 90% των θερμίδων μιας τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο, ενώ το υπόλοιπο 10% (δηλαδή, οι πιο δύσπεπτες ουσίες που περνούν από εκεί πιο «αλώβητες», όπως π.χ. οι φυτικές ίνες) απορροφώνται από τα βακτήρια του εντέρου στο κόλον. Ανάλογα με το πώς έχει διαμορφωθεί από τα βρεφικά και πρώτα παιδικά χρόνια, αλλά και ανάλογα με τη διατροφή που ακολουθεί καθένας, το εντερικό μικροβίωμα διαφέρει. Έτσι, ακόμα κι αν καταναλώνουν το ίδιο φαγητό, κάποια μικροβιώματα είναι καλύτερα στην πρόσληψη ενέργειας και κάποια χειρότερα.

«Η διαφορά έχει να κάνει με την ισορροπία των μικροοργανισμών στο έντερο. Για παράδειγμα, οι υψηλές συγκεντρώσεις μικροβίων που παράγουν μεθάνιο (από δίαιτες με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες), σχετίζονται με αυξημένη εξαγωγή ενέργειας, ακόμα και κατά 10% σε ημερήσια βάση», λέει η Dada.

Unsplash CDC

Η ίδια φέρνει και το παράδειγμα μιας ψητής πατάτας, για να περιγράψει τον ρόλο που παίζει η σύσταση του μικροβιώματος: «Ανάλογα με το πόσα βακτήρια που διασπούν το ανθεκτικό άμυλο έχει κανείς στο μικροβίωμα του εντέρου του, θα εξάγει περισσότερη ή λιγότερη ενέργεια από μια ψητή πατάτα σε σχέση με ένα άλλο άτομο. Και αυτό, βέβαια, πιθανώς να έχει επιπτώσεις και στο βάρος του».

ΕΝΑΣ ΑΘΛΗΤΗΣ ΜΕ ΑΥΞΗΜΕΝΟ ΒΑΣΙΚΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟ ΔΕΝ ΑΠΟΡΡΟΦΑ ΤΟΣΟ ΠΟΛΛΕΣ ΘΕΡΜΙΔΕΣ ΟΣΟ ΕΝΑΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΟΣ ΜΕ ΧΑΜΗΛΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟ.

Εξάλλου, η έρευνα έχει δείξει ότι παχύσαρκα άτομα συνήθως παρουσιάζουν αλλοιωμένο μικροβίωμα σε σύγκριση με άτομα κανονικού βάρους – δηλαδή, μικρότερη ποσότητα του βακτηρίου Bacteroidetes και υψηλότερη του Firmicutes. Η ισορροπία αυτών των δύο τύπων βακτηρίων παίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία.

Συνεπώς, ένα άτομο με υγιές μικροβίωμα που καταναλώνει μπόλικες φυτικές ίνες έχει περισσότερα βακτήρια που μετατρέπουν τις φυτικές ίνες σε ουσίες οι οποίες δίνουν επιπλέον θερμίδες/ενέργεια στο σώμα. Έτσι, καλύπτεται και χωρίς μεγάλη ποσότητα τροφής.

Τα επίπεδα πεπτικών ενζύμων

Η πέψη σε μεγάλο βαθμό λαμβάνει χώρα χάρη στις πρωτεΐνες που ονομάζονται πεπτικά ένζυμα και βρίσκονται στο λεπτό έντερο. Τα περισσότερα πεπτικά ένζυμα παράγονται μέσα στο πάγκρεας, αλλά μερικά προέρχονται από το στόμα, από το στομάχι ή και το ίδιο το λεπτό έντερο. Τα ένζυμα αυτά συχνά στοχεύουν σε συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά: π.χ. η λιπάση διασπά τα λίπη, η αμυλάση τους υδατάνθρακες και οι πρωτεάσες και οι πεπτιδάσες διασπούν τις πρωτεΐνες.

Unsplash Chris Lawton

Αν για κάποιο λόγο τα πεπτικά ένζυμα ενός ατόμου απουσιάζουν ή είναι ανεπαρκή, τότε το σώμα δεν διασπά τα σάκχαρα, τα λίπη, τις πρωτεΐνες και τα γαλακτοκομικά προϊόντα σωστά, επομένως δεν εξάγει σωστά τις θερμίδες που περιέχουν.

Ανισορροπία στα επίπεδα ενζύμων μπορεί να προκαλέσουν παθήσεις όπως:

• Συγγενής ανεπάρκεια σακχαράσης-ισομαλτάσης, η οποία εμποδίζει το λεπτό έντερο να παράγει τα ένζυμα σακχαράση και ισομαλτάση που είναι απαραίτητα για τη διάσπαση ορισμένων σακχάρων.
• Εξωκρινής παγκρεατική ανεπάρκεια, η οποία εμποδίζει το πάγκρεας να παράγει αρκετά από τα ένζυμα που απαιτούνται για την πέψη υδατανθράκων, πρωτεϊνών και λιπών.
• Δυσανεξία στη λακτόζη, η οποία εμποδίζει το λεπτό έντερο να παράγει αρκετή λακτάση, ένζυμο που απαιτείται για την πέψη της λακτόζης, ενός σακχάρου που βρίσκεται φυσικά στα γαλακτοκομικά προϊόντα.

Ορισμένες ασθένειες του εντέρου

Ορισμένες ασθένειες και διαταραχές του εντέρου μπορεί να επηρεάσουν την εξαγωγή θερμίδων, ανεξάρτητα από τα πεπτικά ένζυμα: Τα άτομα που πάσχουν από κοιλιοκάκη, νόσο του Crohn ή Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου, για παράδειγμα, μπορεί σύμφωνα με τους ειδικούς να απορροφούν τα θρεπτικά συστατικά διαφορετικά ή με έλλειμμα, πράγμα που σημαίνει ότι άτομα με τις παραπάνω παθήσεις μπορεί να απορροφούν λιγότερες θερμίδες από το ίδιο γεύμα, σε σχέση με άτομα που δεν έχουν αυτές τις παθήσεις. Το φαινόμενο ονομάζεται δυσαπορρόφηση.

Unsplash Kouji Suru

Πιο συγκεκριμένα, όταν ένα άτομο με κοιλιοκάκη τρώει γλουτένη (μια πρωτεΐνη που βρίσκεται σε δημητριακά όπως το σιτάρι, το κριθάρι και η σίκαλη) πυροδοτεί μια ανοσολογική αντίδραση ενάντια σε μικροσκοπικά εξογκώματα που ονομάζονται «λάχνες» και καλύπτουν το λεπτό έντερο. Οι λάχνες βοηθούν το σώμα να απορροφήσει θρεπτικά συστατικά από τα τρόφιμα, οπότε μια επίθεση σε αυτές μειώνει την απορροφητική επιφάνεια και βλάπτει αυτή την απαραίτητη λειτουργία.

Η νόσος του Crohn επηρεάζει επίσης τις λάχνες. Το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου μπορεί να μειώσει τον χρόνο διέλευσης από το γαστρεντερικό σωλήνα, προκαλώντας αυξημένες συσπάσεις που επιταχύνουν την κίνηση της τροφής, μνε αποτέλεσμα να μην έρχεται σε επαφή με την επιφάνεια του εντέρου για αρκετό χρόνο ώστε να απορροφηθούν οι θερμίδες.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για εσένα;

Σημασία έχουν κυρίως για τα άτομα που υποφέρουν από κάποια από τις προαναφερθείσες παθήσεις, οι οποίες εμποδίζουν την πέψη και τη σωστή απορρόφηση της τροφής.

iStock

Έχουν επίσης σημασία για όσους βρίσκονται σε διαδικασία απώλειας βάρους και στοχεύουν να το πετύχουν αυτό αποκλειστικά με καταμέτρηση θερμίδων. «Καθώς η απορρόφηση θερμίδων φαίνεται πως επηρεάζεται από τη βιολογία του καθενός, αναδεικνύεται η σημασία της εξατομικευμένης προσέγγισης στη δημιουργία ενός προγράμματος διατροφής για διαχείριση βάρους που να ανταποκρίνεται στον συνολικό τρόπο ζωής και την κατάσταση της υγείας ενός ατόμου», λέει η κ. Παπαδοπούλου.

Ενώ η Dada προτείνει: «Αντί να επικεντρωνόμαστε σε θερμίδες και κιλά, έχει μεγαλύτερη σημασία η διατροφή μας να γίνει λίγο πιο διαισθητική, οπότε να σκεφτόμαστε π.χ. πώς νιώθει το σώμα μου με την κάθε τροφή; Τι σήματα μου δίνει; Αυτό θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε αν είμαστε ή όχι σε καλό δρόμο».