H ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΡΑΜΠ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΠΥΡΑΜΙΔΑ

Η κυβέρνηση Τραμπ παρουσίασε τις νέες Διατροφικές Οδηγίες 2025-2030, που προτείνουν μεγαλύτερη κατανάλωση πρωτεΐνης, υγιεινών λιπαρών, φρούτων και λαχανικών και μικρότερες ποσότητες δημητριακών ολικής άλεσης. Γιατί υπήρξαν αντιδράσεις;

Την πρώτη εβδομάδα του 2026, στις 7 Ιανουαρίου, τα Υπουργεία Γεωργίας (USDA) και Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών (HHS) των ΗΠΑ παρουσίασαν τις Διατροφικές Οδηγίες 2025-2030 (DGAs), τη «σημαντικότερη αναθεώρηση της ομοσπονδιακής διατροφικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες», όπως τις χαρακτήρισε ο Λευκός Οίκος.

Ο διατροφικός οδηγός έχει στόχο να «αποκαταστήσει την επιστήμη και τη λογική» στη διατροφική πολιτική και να συμβάλει στον μετασχηματισμό της δημόσιας υγείας, στο πλαίσιο της στρατηγικής Make America Healthy Again (MAHA) της κυβέρνησης Τραμπ.

Τι προτείνουν οι νέες Διατροφικές Οδηγίες των ΗΠΑ;

Οι νέες οδηγίες δίνουν προτεραιότητα σε ποιοτικές πρωτεΐνες, υγιεινά λιπαρά, φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης και προτείνουν ένα διατροφικό μοντέλο βασισμένο σε τροφές που δεν έχουν υποστεί επεξεργασία, με δυνατότητα προσαρμογής στις ανάγκες, τις προτιμήσεις και τις οικονομικές δυνατότητες κάθε οικογένειας. Παράλληλα, συστήνουν στους Αμερικανούς να αποφεύγουν τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα (ultra-processed), τους ραφιναρισμένους υδατάνθρακες, το πολύ αλάτι, τα πρόσθετα σάκχαρα και άλλες χημικές προσθήκες.

Οι οδηγίες δίνουν μεγάλη έμφαση στις πρωτεΐνες και τα καλά λιπαρά. iStock

Πρωτεΐνη

Οι οδηγίες συστήνουν τόσο ζωικές πηγές (αβγά, πουλερικά, θαλασσινά, κόκκινο κρέας) όσο και φυτικές (φασόλια, φακές, ξηροί καρποί, σπόροι, σόγια). Προτείνεται σημαντική αύξηση της πρόσληψης πρωτεΐνης στα 1,2-1,6 γρ./κιλό σωματικού βάρους από 0,8 γρ./κιλό προηγουμένως, διπλάσια ποσότητα στους άνδρες σε σχέση με τις παλιές οδηγίες.

Καλά και κορεσμένα λιπαρά

Οι νέες οδηγίες «τερματίζουν τον πόλεμο στα υγιεινά λιπαρά», ενθαρρύνοντας την κατανάλωση ελαιόλαδου, αβοκάντο, γαλακτοκομικών με πλήρη λιπαρά, αυγών και θαλασσινών πλούσιων σε ω-3. Σε σχέση με τα κορεσμένα λιπαρά, το όριο παραμένει στο 10% των ημερήσιων θερμίδων, χωρίς ποσοτική αλλαγή, με έμφαση στις φυσικές πηγές πρόσληψής τους (κρέας, πλήρη γαλακτοκομικά, αβοκάντο).

Υδατάνθρακες και υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα

Οι οδηγίες επισημαίνουν ρητά τους κινδύνους των ζαχαρούχων ποτών και των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, όπως πακεταρισμένα προϊόντα, έτοιμα φαγητά, γλυκά και σνακ, τα οποία συνδέονται με παχυσαρκία, διαβήτη και άλλες χρόνιες παθήσεις, και συστήνουν για πρώτη φορά την αποφυγή τους. Ο όρος αυτός δεν υπήρχε στις προηγούμενες οδηγίες και δεν είχε προταθεί ρητά από την επιστημονική συμβουλευτική επιτροπή, δεδομένου ότι ακόμα δεν έχει ξεκαθαριστεί τι τελικά είναι υπερ-επεξεργασμένο και αν βλάπτουν όλα το ίδιο.

Στον αντίποδα, προκρίνεται η κατανάλωση δημητριακών ολικής άλεσης (2-4 μερίδες την ημέρα) και, για άτομα με συγκεκριμένες χρόνιες παθήσεις, δίνεται έμβαση σε διατροφικά μοτίβα με λιγότερους υδατάνθρακες.

Ζάχαρη και ραφιναρισμένοι υδατάνθρακες στο πυρ το εξώτερον. iStock

Ζάχαρη και γλυκαντικά

Καμία ποσότητα ζάχαρης ή γλυκαντικών δεν θεωρείται μέρος μιας υγιεινής διατροφής. Σύμφωνα με τις συστάσεις, κανένα γεύμα δεν πρέπει να ξεπερνά  τα 10 γρ. ζάχαρης (περίπου 2 κουταλάκια), και για παιδιά κάτω των 2 ετών καθόλου πρόσθετα σάκχαρα.

Αλκοόλ

Καταργούνται τα προηγούμενα ποσοτικά όρια (1 ποτό/ημέρα για γυναίκες, 2 για άνδρες), με τη σύσταση να γίνεται πιο γενική («λιγότερο αλκοόλ για καλύτερη υγεία»).

Φρούτα και λαχανικά

Συστήνεται η κατανάλωση ποικιλίας πολύχρωμων και πλούσιων σε θρεπτικά συστατικά φρούτων και λαχανικών, με έμφαση στη φρεσκάδα και την ελάχιστη επεξεργασία. Η σύσταση είναι 3 μερίδες λαχανικών και 2 μερίδες φρούτων ημερησίως.

Παραμένει ισχυρή η σύσταση για φρούτα και λαχανικά. Pexels Anna Shvets

Γιατί οι Διατροφικές Οδηγίες έφεραν αντιδράσεις;

Η ανακοίνωση των νέων οδηγιών έφερε αντιδράσεις, όχι τόσο για το περιεχόμενο όσο για τον τρόπο που διαμορφώθηκαν και συμβολοποιήθηκαν.

Πρώτον, η κυβέρνηση Τραμπ δεν τήρησε τα καθιερωμένα.

Παραδοσιακά, οι τελικές διατροφικές οδηγίες διαμορφώνοντα μέσα από μια πολυετή, επιστημονικά καθοδηγούμενη διαδικασία:

• Κάθε πέντε χρόνια, τα Υπουργεία συγκροτούν μια ανεξάρτητη Συμβουλευτική Επιτροπή Διατροφικών Οδηγιών (DGAC) από ειδικούς στη διατροφή, την επιδημιολογία, την καρδιομεταβολική και δημόσια υγεία.
• Η επιτροπή αφιερώνει περίπου δύο χρόνια στη συστηματική ανασκόπηση της επιστημονικής βιβλιογραφίας, ακολουθώντας προκαθορισμένα πρωτόκολλα, πραγματοποιώντας δημόσιες συνεδριάσεις και συλλέγοντας σχόλια από ερευνητές, οργανώσεις και πολίτες.
• Το έργο της ολοκληρώνεται με μια Επιστημονική Έκθεση που αποτελεί τη βάση των τελικών οδηγιών.
• Αν και οι υπουργοί έχουν πάντα τον τελευταίο λόγο, η έκθεση διασφαλίζει συνέχεια, διαφάνεια και τεκμηρίωση, ώστε οι πολιτικές αποφάσεις να στηρίζονται στην επιστήμη και όχι σε πολιτικές σκοπιμότητες.

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΡΑΜΠ ΣΚΟΠΕΥΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ, ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗΣ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ.

Έτσι και για την τελευταία αναθεώρηση, η επιτροπή ολοκλήρωσε κανονικά το έργο της εγκαίρως, δημοσιεύοντας την έκθεσή της στα τέλη του 2024· απλώς οι υπεύθυνοι πίσω από τις τελικές οδηγίες 2025-2030, την αγνόησαν. Η κυβέρνηση επικαλέστηκε ένα διαφορετικό επιστημονικό έγγραφο που δημοσιεύτηκε την ίδια ημέρα με τις οδηγίες, χωρίς να έχει περάσει από την προαναφερθείσα διαδικασία ή να έχει βασιστεί σε κάποιο επίσημο πρωτόκολλο, άρα χωρίς διαφάνεια.

Πολλά μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής διαμαρτυρήθηκαν, κάνοντας λόγο για πολιτικά ελεγχόμενη προσέγγιση που παραμέρισε χρόνια συστηματικής εργασίας. Δεν είναι και για να πέφτεις από τα σύννεφα, αν σκεφτείς πόσες αλλαγές και καρατομήσεις έγιναν σε προγράμματα εμβολιασμών, παρακολούθησης ασθενειών ή άλλων δημόσιων υγειονομικών υπηρεσιών στις ΗΠΑ, με στόχο να γίνει η υγεία των Αμερικανών «σπουδαία ξανά». Η στρατηγική είναι ξεκάθαρη: «τα Υπουργεία Υγείας και Γεωργίας θα προχωρήσουν επίσης σε περαιτέρω μεταρρύθμιση των μελλοντικών διαδικασιών ανάπτυξης των διατροφικών οδηγιών, συμπεριλαμβανομένης της δομής και της σύνθεσης της συμβουλευτικής επιτροπής».

Δεύτερον, η επιστροφή της πυραμίδας είναι προβληματική.

Οι νέες οδηγίες επανέφεραν και ανέστρεψαν ένα παλιό σύμβολο της σωστής διατροφής. Η κλασική πυραμίδα του 1992, που είχε ως βάση τους υδατάνθρακες, αναποδογύρισε και στην κορυφή βρέθηκαν οι πρωτεΐνες, τα γαλακτοκομικά και υγιεινά λιπαρά, δίπλα σε φρούτα και λαχανικά.

Οι διατροφικές πυραμίδες του 1992 (αριστερά) και 2026 (δεξιά). USDA/HHS

Οι αντιδράσεις επικεντρώθηκαν σε δύο σημεία:

Πρώτον, τη μεγάλη βαρύτητα στα ζωικά τρόφιμα, όπου δεσπόζουν το κόκκινο κρέας και το βούτυρο. Πολλοί ειδικοί την καταδικάζουν ως επιστημονικά αβάσιμη, δεδομένων των αποδεδειγμένων κινδύνων για την καρδιαγγειακή υγεία και την ταξινόμηση του κόκκινου κρέατος από τον του Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) ως «πιθανώς καρκινογόνου».

Δεύτερον, στο ότι τα γραφήματα πυραμίδας θεωρούνται ξεπερασμένα. Τα τελευταία χρόνια, οι επίσημες οδηγίες παρουσίαζαν το MyPlate, ένα πιάτο χωρισμένο στα τέσσερα (φρούτα, λαχανικά, πρωτεΐνη και δημητριακά) και έναν μικρό κύκλο για τα γαλακτοκομικά, ως πιο αποτελεσματικό εργαλείο επικοινωνίας. Οι καταναλωτές μπορούσαν να δουν ξεκάθαρα τι πρέπει να υπάρχει σε κάθε γεύμα και σε ποιες αναλογίες.

Είναι τελικά κακές οι νέες οδηγίες;

Ζήτησα από την Παρή Ζαρμακούπη, MSc, Κλινική Διαιτολόγο-Διατροφολόγο, να σχολιάσει τις νέες διατροφικές οδηγίες στις ΗΠΑ.

Για την έμφαση στην πρωτεΐνη, μου λέει πως δεν είναι από μόνη της αρνητική, χρειάζεται όμως προσοχή «γιατί στις ζωικές πηγές πρωτεΐνης υπάρχει και το λίπος». Η επιλογή των τροφίμων και ο τρόπος παρασκευής είναι καθοριστικοί. «Αν είναι να πάρουμε κόκκινο κρέας, προτιμάμε άπαχα κομμάτια, όπως ψαρονέφρι στο χοιρινό ή νουά στο μοσχάρι. Επίσης, προτιμάμε το ελαιόλαδο ως βασικό μαγειρικό λίπος και θυμόμαστε ότι τα λιπαρά ψάρια, όπως ο σολομός, περιέχουν καλά ω-3 λιπαρά οξέα».

Σε σχέση με τη σύσταση για την ημερήσια πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών να μην ξεπερνά το 10% των συνολικών θερμίδων, υπάρχουν 3 σημεία προσοχής:

• Αποφεύγουμε το βούτυρο και τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, που συχνά περιέχουν «κρυφά» κορεσμένα και τρανς λιπαρά.
• Εφόσον χρειάζεται, όπως σε περιπτώσεις υψηλής χοληστερόλης, προτιμάμε light επιλογές αντί για γαλακτοκομικά με πλήρη λιπαρά, ώστε να ελέγχουμε καλύτερα την πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών. Ωστόσο, έχει σημασία η ποσότητα. Αν κάποιος μπορεί να αρκεστεί σε μικρή μερίδα γαλακτοκομικών, τότε είναι οκ να επιλέξει ολόπαχα.
• Κατά τη σύσταση του Π.Ο.Υ., τα τρανς λιπαρά να είναι κάτω από 1%, σίγουρα όχι τηγανητά και υπερ-επεξεργασμένα.

Όσον αφορά τη ζάχαρη, προτείνει να μην υπερβαίνει το 5% της ημερήσιας πρόσληψης, συμπεριλαμβανομένων του μελιού, των σιροπιών, των πρόσθετων σακχάρων, των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων και των χυμών (φρέσκων και εμπορίου).

Τέλος, για τα δημητριακά επισημαίνει ότι οι μερίδες πρέπει να είναι ανάλογες με τις θερμιδικές ανάγκες κάθε ατόμου. Αν και το εύρος των 2-4 μερίδων καλύπτει μεγάλο μέρος του πληθυσμού, υπογραμμίζει ότι η ποιότητα είναι εξίσου σημαντική. Για παράδειγμα, ένα άτομο που γυμνάζεται και βρίσκεται σε φάση αύξησης όγκου μπορεί να χρειάζεται ακόμη και 5 μερίδες ημερησίως, εστιάζοντας σε υδατάνθρακες όπως το καστανό ρύζι.