ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΙΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΛΟΒΕΝΙΑ

H Σλοβενία παρουσιάζει ένα νέο, επιστημονικά τεκμηριωμένο πλαίσιο για το τι σημαίνει να τρώμε σωστά, προτείνοντας τρία μοντέλα διατροφής που συνυπολογίζουν τη σωματική υγεία, την ίση πρόσβαση και την προστασία του περιβάλλοντος.

Carnivore ή vegan; Keto ή μεσογειακή; Και τι, τελικά, προτείνει να τρώμε η ανεστραμμένη πυραμίδα των ΗΠΑ; Το θέμα των διατροφικών συνηθειών και τροφίμων που θα μας βοηθήσουν να χάσουμε βάρος, να είμαστε υγιείς ή να φτάσουμε τα 100 είναι πάντα παρόν στον δημόσιο διάλογο.

Κάθε εβδομάδα, μια ακόμα μελέτη για τη διατροφή θα φέρει κάτι νέο στο προσκήνιο, όπως ένα εξωτικό superfood, θα αμφισβητήσει ή θα υπερθεματίσει κάτι παλιό με νέα στοιχεία, πάντα με σκοπό να απαντήσει τι σημαίνει να τρως σωστά. Τα μέτωπα, όμως, είναι πολλά και το concept «σωστή διατροφή» πρέπει, μαζί με το σώμα, να συνεκτιμά το πορτοφόλι και τη βιωσιμότητα του πλανήτη.

Το παραπάνω τρίπτυχο φαίνεται πως έλαβε υπ’ όψιν η Σλοβενία. Η μικρή χώρα της Κεντρικής Ευρώπης, που είναι περισσότερο γνωστή για τα αλπικά της τοπία, πλέον προτείνει ένα διατροφικό μοντέλο σύμφωνο με τη φιλοσοφία της Ενιαίας Υγείας και τη σύνδεση ανθρώπων-ζώων-φύσης. Οι τελευταίες Διατροφικές Οδηγίες της χώρας (Slovenian Nutrition Guidelines 2025/ SNG2025), που δημοσιεύθηκαν στις αρχές του 2026, είναι ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο πλαίσιο που προτείνει τρία διατροφικά μονοπάτια για μακρά, υγιή και στραμμένη στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα ζωή.

Οι τελευταίες Διατροφικές Οδηγίες της Σλοβενίας βάζουν για πρώτη φορά στο πλάνο τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Pexels Polina Κovaleva

Τι περιλαμβάνουν τα τρία πιάτα της Σλοβενίας

Ερευνητές από τη διεπιστημονική ομάδα που ανέλαβε τη δημιουργία του οδηγού ανάφεραν σε πρόσφατο άρθρο τους ότι το αποτέλεσμα:

• Σηματοδοτεί τη μετατόπιση από τη διαχείριση της ασθένειας σε μια προληπτική, συστημική προσέγγιση που ευθυγραμμίζει τους στόχους της υγείας με τους εκείνους της οικολογίας.
• Ενσωματώνει ρητά την υγεία, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και την ισότητα (πολιτισμική πολυμορφία και προσβασιμότητα).
• Στηρίζεται στην αρχή της συμπερίληψης («κανείς δεν μένει εκτός»).

Οι κατευθυντήριες οδηγίες SNG2025 προτείνουν ουσιαστικά 3 φυτικά κατά βάση «πιάτα»:

• τη μεσογειακή διατροφή,
• την ωογαλακτοχορτοφαγία και
• μια διατροφή βασισμένη σε ολόκληρα φυτικά τρόφιμα (whole food, plant-based/ WFPB).

Τα τρία πιάτα των οδηγιών SNG2025. Mis NF, Jakše B, Kreft S, Vovk A, Fras Z. Three-Tier Plate, Triple Win: Health, Sustainability, and Equity in the Slovenian Nutrition Guidelines 2025. Foods. 2026; 15(4):656. https://doi.org/10.3390/foods15040656

Μεσογειακό πιάτο

Περιλαμβάνει άφθονα λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, φρούτα, ξηρούς καρπούς και ελαιόλαδο. Επιτρέπει μικρές ποσότητες ψαριού, αυγών και γαλακτοκομικών, με το κρέας να περιορίζεται στα 300 γραμμάρια την εβδομάδα –ενδεικτικά, μέρα παρά μέρα, 0 έως 86 γραμμάρια– και με σαφή προτίμηση στα πουλερικά. Τυριά, αλλαντικά και επεξεργασμένα κρέατα, όπως και δημητριακά περιορίζονται σε σχέση με παλαιότερες οδηγίες.

Πιάτο ωογαλακτοχορτοφαγίας

Το χορτοφαγικό πιάτο ακολουθεί την ίδια λογική αλλά αφαιρεί εντελώς το κρέας και το ψάρι, κρατώντας γαλακτοκομικά και αυγά. Η πρωτεΐνη προέρχεται κυρίως από όσπρια, προϊόντα σόγιας όπως το τόφου και το τέμπε, δημητριακά ολικής άλεσης, καθώς και από αυξημένη ημερήσια ποσότητα ξηρών καρπών και σπόρων (τουλάχιστον 50 γραμμάρια) για να καλυφθεί το κενό από την απουσία ζωικής πρωτεΐνης.

Το πιάτο WFPB

Το πιάτο Whole Food, Plant-Based (WFPB) είναι κοντά στη vegan λογική και έχει το μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Αποκλείει όλα τα ζωικά προϊόντα και δίνει έμφαση σε ελάχιστα επεξεργασμένες φυτικές τροφές (φακές, ρεβύθια, βρώμη, καρύδια, φυλλώδη λαχανικά, εποχικά προϊόντα) αντί για τα υπερεπεξεργασμένα vegan υποκατάστατα.

Το αλκοόλ αντενδείκνυται και στις τρεις εκδοχές, το αλάτι δεν πρέπει να ξεπερνά τα 5 γραμμάρια την ημέρα και το νερό ή το τσάι χωρίς ζάχαρη συστήνονται ως βασικά ροφήματα.

Οι οδηγίες SNG2025 προτείνουν 3 φυτικά κατά βάση «πιάτα»: τη μεσογειακή διατροφή, την ωογαλακτοχορτοφαγία και μια διατροφή βασισμένη σε ολόκληρα φυτικά τρόφιμα (whole food, plant-based/ WFPB).

Ναι στα συμπληρώματα διατροφής

Οι επίσημες οδηγίες SNG2025 προτείνουν και ορισμένα συμπληρώματα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις:

• Βιταμίνη D. Συνιστάται να παίρνουν συμπλήρωμα όλοι οι ενήλικες κατά τους μήνες με λιγότερο ήλιο, περίπου από Σεπτέμβριο έως Μάιο.
• Βιταμίνη B12. Είναι απαραίτητη για όσους ακολουθούν την πλήρως φυτική διατροφή WFPB. Προτείνεται επίσης και στους χορτοφάγους αν δεν τρώνε συχνά τρόφιμα εμπλουτισμένα με Β12.
• Ω-3 λιπαρά (EPA και DHA), με στόχο να λαμβάνονται περίπου 250 mg την ημέρα κατά μέσο όρο. Στη μεσογειακή διατροφή μπορούν να εξασφαλιστούν με λιπαρά ψάρια ή ιχθυέλαιο, ενώ στις χορτοφαγικές και φυτικές διατροφές συστήνεται η λήψη συμπληρωμάτων που προέρχονται από μικροάλγη.

Πώς προφυλάσσουν την υγεία

Οι οδηγίες βασίζονται στην πλανητική διατροφή υγείας της επιτροπής EAT-Lancet, ένα παγκόσμιο μοντέλο αναφοράς που αναδεικνύει πώς η ανθρωπότητα μπορεί να καλύπτει τις θρεπτικές της ανάγκες χωρίς να εξαντλεί τις δυνάμεις του πλανήτη. Επιπλέον, λαμβάνουν υπ’ όψιν τον μεγάλο όγκο ερευνών για τα διατροφικά πρότυπα που βασίζονται στα λαχανικά, που δείχνει ότι:

• Συνδέονται με χαμηλότερα ποσοστά καρδιαγγειακών νοσημάτων, διαβήτη τύπου 2, παχυσαρκίας και ορισμένων μορφών καρκίνου.
• Οι χορτοφάγοι εμφανίζουν περίπου 15% χαμηλότερη συχνότητα καρδιαγγειακής νόσου και 21% χαμηλότερη συχνότητα στεφανιαίας νόσου σε σύγκριση με τους παμφάγους.

Έρευνες συνδέουν τη χορτοφαγία με χαμηλότερα ποσοστά καρδιαγγειακών νοσημάτων, διαβήτη τύπου 2, παχυσαρκίας και ορισμένων μορφών καρκίνου. Unsplash Deniz Demirci

Βέβαια, τα πράγματα θα είναι μάλλον δύσκολα για τους Σλοβένους, βάσει μελέτης από την ίδια ομάδα για τη σημερινή διατροφή των ενηλίκων στη χώρα, που έδειξε ότι:

• Τα όσπρια, τα λαχανικά, τα δημητριακά ολικής άλεσης, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι καταναλώνονται σε πολύ μικρότερες ποσότητες από τις προτεινόμενες.
• Το κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, το αλκοόλ και τα σάκχαρα ξεπερνούν τα όρια.
• Η μέση κατανάλωση αλατιού είναι περίπου διπλάσια από το ανώτατο όριο των 5 γραμμαρίων την ημέρα.
• Υπάρχουν και διαφορές μεταξύ φύλων, με τους άντρες να καταναλώνουν περισσότερο κρέας, αλκοόλ και αλάτι και τις γυναίκες περισσότερα γλυκά και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.