3 ΝΕΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΜΣΤ ΤΙΜΟΥΝ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΣ

Τη φετινή άνοιξη το ΕΜΣΤ μας καλεί να (ξανα)γνωρίσουμε τρεις σπουδαίους Έλληνες καλλιτέχνες που διέπρεψαν τις δεκαετίες 1950-1980 και δικαιούνται ιδιαίτερο χώρο στην ελληνική καλλιτεχνική ιστορία.

Δεν ξέρω τι πλάνα έχεις για το ερχόμενο Σαββατοκύριακο, πάντως αν αγαπάς την τέχνη αξίζει σίγουρα να περάσεις μια βόλτα από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ). Από τις 2 Απριλίου και μέχρι τις 8 Νοεμβρίου 2026 φιλοξενεί τρεις ατομικές εκθέσεις σημαντικών Ελλήνων δημιουργών οι οποίοι δεν είναι πια στη ζωή, όμως το έργο τους παραμένει αφάνταστα επίκαιρο και διαχρονικό. Είναι πιθανό να μη γνωρίζεις πολλά γι’ αυτούς, καθώς διέπρεψαν κυρίως στο εξωτερικό ενώ στη χώρα μας παρουσιάστηκαν μόνο αποσπασματικά, όμως πραγματικά τους αξίζει αναγνώριση. Όπως θα διαπιστώσεις, το ύφος τους δύσκολα βρίσκει αντίλογο.

Ο λόγος για τη Νίκη Καναγκίνη (1933-2008), τον Στάθη Λογοθέτη (1925-1997) και τον Γιάννη Χρήστου (1926-1970), οι οποίοι τις δεκαετίες από το 1950 έως το 1980 υπήρξαν πρωτοπόροι τόσο στις ιδέες όσο και στις δημιουργίες τους, και συνομίλησαν ισάξια με τις ξένες επιρροές της εποχής, αποδεικνύοντας μια συναρπαστική ριζοσπαστικότητα και συνέπεια. Το ΕΜΣΤ συγκέντρωσε μεγάλο μέρος του έργου τους και με μια καταπληκτική, ατμοσφαιρική σκηνογραφία, του έδωσε τον χώρο που του αξίζει.

Ωδή στα πράγματα. Νίκη Καναγκίνη. Αναδρομική

Επιμέλεια: Τίνα Πανδή

Προτείνω να ξεκινήσεις την επίσκεψή σου στο ΕΜΣΤ από τον τρίτο όροφο, όπου φιλοξενείται η αναδρομική έκθεση της Νίκης Καναγκίνη, μιας από τις σημαντικότερες γυναίκες δημιουργούς της ελληνικής μεταπολεμικής τέχνης. Σπούδασε στη Λωζάνη και στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών με δασκάλους τους Γιάννη Κεφαλληνό και Γιάννη Μόραλη, και έδωσε έμφαση όχι μόνο στη ζωγραφική αλλά και στη χαρακτική, την ταπισερί και τις εγκαταστάσεις.

Χωρίς τίτλο, 1965–1968, Ταπισερί από κατσικόμαλλο. Άποψη εγκατάστασης έκθεσης Ωδή στα πράγματα. Νίκη Καναγκίνη. © Πάρις Ταβιτιάν

Μεγαλωμένη μεν σε αστική οικογένεια, η Καναγκίνη επέλεξε να στρέψει το βλέμμα της στη λαϊκή παράδοση και την καθημερινότητα των απλών ανθρώπων, βρίσκοντας μια αυθεντική μορφή έκφρασης που συνδύαζε τη χρηστικότητα με την υψηλή αισθητική. Η γυναικεία ταυτότητα την απασχόλησε πολύ, ενώ εμβληματική είναι η έκθεσή της στο εργοστάσιο της ΙΖΟΛΑ στη Θήβα (1975), που στόχο είχε να συναντήσει η τέχνη της την εργατική τάξη.

Η αναδρομική της έκθεση στο ΕΜΣΤ ονομάστηκε «Ωδή στα Πράγματα» με έμπνευση από τον αγαπημένο της Pablo Neruda. Είναι εστιασμένη στα ταπεινά πράγματα της καθημερινότητας, τα οποία δεν είναι απλά αντικείμενα μα φορείς συλλογικής μνήμης και μόχθου, τοποθετημένα στον χώρο σαν πολύτιμα ευρήματα από αρχαιολογική ανασκαφή.

Γιάννης Χρήστου: Εναντιοδρομία

Eπιμέλεια: Kωστής Ζουλιάτης

© Αρχείο Γιάννη Χρήστου

Αν είσαι ήδη στον τρίτο όροφο, μείνε εκεί και κατευθύνσου προς την έκθεση-αφιέρωμα στον Γιάννη Χρήστου, η οποία πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Ωδείο Αθηνών και το Αρχείο Γιάννη Χρήστου. Εδώ το κλίμα αλλάζει εντελώς και το αντιλαμβάνεσαι από τα πρώτα κιόλας βήματα στον χώρο, που συνοδεύονται από τον ήχο της κατάβασης στον Κάτω Κόσμο. Ένα επιβλητικό εμβατήριο σε καθηλώνει, ειδικά καθώς διαπιστώνεις ότι ο σπουδαίος αυτός μουσικός και στοχαστής της τέχνης γεννήθηκε και πέθανε την ίδια ημερομηνία, στα 44 χρόνια του, από αυτοκινητιστικό δυστύχημα, όπως είχε σκοτωθεί μερικά χρόνια πριν ο αγαπημένος του αδερφός – ο γνωστός ψυχαναλυτής Έβης Χρήστου.

Άποψη της έκθεσης Εναντιοδρομία. © Πάρις Ταβιτιάν

Ο επιμελητής Kωστής Ζουλιάτης, που μελετά τον Χρήστου εδώ και μια 20ετία, μας προσφέρει μια καταβύθιση στο αρχείο του που περιλαμβάνει παρτιτούρες από μελωδίες που έγραψε για σπουδαίες παραστάσεις, αλλά και φιλοσοφικά χειρόγραφα ημερολογιακού χαρακτήρα, τα οποία αποκαλύπτουν το ενδιαφέρον του καλλιτέχνη για το μεταφυσικό. Ανάμεσα σε αυτά διακρίνεται και το βιβλίο του αδελφού του, που ο Γιάννης Χρήστου ολοκλήρωσε μετά τον θάνατο εκείνου.

Αυτή είναι η πρώτη φορά που το Αρχείο Γιάννη Χρήστου, το οποίο φυλάσσεται στο Κέντρο Έρευνας και Τεκμηρίωσης του Ωδείου Αθηνών, ανοίγει σε ένα ευρύτερο κοινό προκειμένου να ξεναγηθούμε στο σύμπαν αυτού του «ηχητικού φιλοσόφου» όπως έχει χαρακτηριστεί, στον τρόπο σκέψης αλλά και στη μέθοδο της πολυσχιδούς δράσης του.

Στάθης Λογοθέτης: Στη Γη

Επιμέλεια: Σταμάτης Σχιζάκης

Αυτή τη φορά θα σε κατευθύνω στο ισόγειο του ΕΜΣΤ, όπου σε περιμένει η έκθεση «Στη Γη» του Στάθη Λογοθέτη, τον οποίο ίσως γνωρίζεις λιγότερο από τους παραπάνω, καθώς αρκετά νωρίς βρέθηκε στη Βιέννη, για σπουδές στη Μουσική Ακαδημία, και παρέμεινε εκεί μέχρι τον θάνατό του, το 1997. Εξέθετε τακτικά το έργο του και στην Ελλάδα, όμως αυτή είναι η πρώτη φορά που μπορεί κανείς να το απολαύσει σε μια μεγάλη αναδρομική η οποία μας συστήνει τον καλλιτέχνη ως ζωγράφο, ως γλύπτη αλλά και ως performer, αφού συχνά συμμετείχε στα έργα του.

Πορτραίτο του Στάθη Λογοθέτη μπροστά από την επιτόπια παρέμβαση Συσχετίσεις στο Πόρτο Ράφτη, 1975, Ευγενική παραχώρηση της Julia Logothetis

Ο Λογοθέτης, η τέχνη του οποίου περιγράφεται συχνά ως «βιολογική αναγκαιότητα», δεν βρίσκει συνομιλητές στην Ελλάδα. Σε αυτήν μοιάζουν σχεδόν βίαια να ταυτίζονται στοιχεία της ζωγραφικής (ο καμβάς, το χρώμα, το τελάρο) με τη βιολογία, το ανθρώπινο σώμα, το αίμα, τη φύση και τις φθορές που μπορεί αυτή να προκαλέσει στο καλλιτεχνικό έργο.

Άποψη εγκατάστασης έκθεσης Στάθης Λογοθέτης: Στη γη. © Πάρις Ταβιτιάν

Όλα τα παραπάνω αναδεικνύουν μια βαθιά πρωτοποριακή διάθεση, μια τρομερά φρέσκια για την εποχή ματιά στην οικολογία, στη βιολογική διαδικασία αλλά και στον ίδιο τον ρόλο του καλλιτέχνη που έχει δικαίωμα να παρέμβει στην στατική εικόνα κάνοντάς τη τρισδιάστατη και συμμετέχοντας σε αυτήν, ταυτίζοντας ουσιαστικά την τέχνη με τη ζωή.

Μέρες & Ώρες Λειτουργίας ΕΜΣΤ: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή: 11:00–19:00, Πέμπτη: 11:00–22:00. Περισσότερες πληροφορίες και εισιτήρια εδώ.