«ΔΥΟ Ή ΤΡΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΞΕΡΩ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ»: ΜΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ

Μέσα από αληθινές ιστορίες και μυθοπλασία, η παράσταση «Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτόν» εξερευνά τη σχέση με τον πατέρα και τα ίχνη που αφήνει η προηγούμενη γενιά στη ζωή μας.

Η παράσταση αυτή ήταν πρόταση ενός φίλου ψυχολόγου και, αφού την είδα, κατάλαβα τον λόγο. Το έργο του Ανέστη Αζά, «Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτόν», έχει ως θέμα τον ρόλο του πατέρα και τη σχέση μας μαζί του. Όλοι μας άλλωστε κουβαλάμε τα θέματά μας όσον αφορά τη φιγούρα του πατέρα μας.

Με τους ηθοποιούς να συμβάλλουν ενεργά στη δημιουργία του κειμένου, η ομάδα του Ανέστη Αζά έστησε ένα πρωτότυπο έργο που προσεγγίζει, μέσα από προσωπικές αφηγήσεις αλλά και στοιχεία μυθοπλασίας, τη μορφή του πατέρα ως βασικό αντρικό πρότυπο. Τι μας παρέδωσε η προηγούμενη γενιά και γιατί μας στοιχειώνει ακόμα; Ποιοι ήταν αυτοί οι άντρες; Πώς βίωσαν την αρρενωπότητά τους; Μπορεί η μνήμη να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τα λάθη του παρελθόντος και να απαλλαγούμε από τους ρόλους που μας φορά η πατριαρχία;

Πού θέλω να καταλήξω; Στο ότι δεν υπάρχει περίπτωση να παρακολουθήσεις τη συγκεκριμένη παράσταση και να μην βουρκώσεις. Δεν υπάρχει περίπτωση να μην βρεις κάποιο σημείο ταύτισης με τις ιστορίες που θα ακούσεις, που φέρουν κομμάτια από αληθινές ζωές. Η παράσταση θα σου φέρει αναμνήσεις, ίσως κι έναν κόμπο στο στομάχι, αλλά και θα κλείσει με μια αίσθηση συνειδητοποίησης, αποδοχής, συγχώρεσης.

Μετά από όλα αυτά, πώς να μην είμαι περίεργη για την εμπειρία των ίδιων των ερμηνευτών, που πάνω στη σκηνή μοιράστηκαν και δικές τους σκέψεις και αισθήματα; Τους έθεσα, λοιπόν, έξι ερωτήσεις και τους άφησα να απαντήσουν σε όποιες εκείνοι και εκείνες ήθελαν, με στόχο να δω πού θα τους οδηγήσει το δικό τους βίωμα.

Γκέλυ Καλαμπάκα

Γιώργος Βαλαής: «Η πατρότητα είναι ένα στοίχημα που άλλοι το κερδίζουν και άλλοι το χάνουν»

– Έμαθες κάτι για τον εαυτό σου δουλεύοντας στην παράσταση;

Όταν άκουσα τις ιστορίες όλων των ηθοποιών για τους πατέρες τους, σκέφτηκα: «Τι τραβήξαν και αυτά τα αγόρια».

– Υπήρξε στιγμή που ο ρόλος σε έκανε να αντιμετωπίσεις κάτι δικό σου;

Το υλικό ήταν προσωπικό, γι' αυτό και ακατάσχετο, μέχρι να γίνει η δραματουργική επεξεργασία. Μοιραία, έβλεπες στιγμές από το παρελθόν που είχαν κρυφτεί σε μια γωνιά του μυαλού σου. Κανείς μας δεν ζητούσε θεραπεία μέσα από αυτό. Οι εξομολογήσεις ήταν πάνω σε ένα συγκεκριμένο θέμα: τον πατέρα. Οπότε δεν ξέρω αν εγώ κοίταζα κάτι κατάματα ή αν η προηγούμενη ζωή μου κοιτούσε εμένα. Σίγουρα όμως ξαναείδα το υλικό από το οποίο είμαι φτιαγμένος, τις πληγές που με διαμόρφωσαν.

– Σε βοήθησε η παράσταση να καταλάβεις καλύτερα τους δικούς σου ανθρώπους;

Ναι, αλλά δεν ξέρω αν οι άνθρωποι αλλάζουν. Κατάλαβα πάντως ότι η πατρότητα, όπως και η μητρότητα, είναι ένα στοίχημα που άλλοι το κερδίζουν και άλλοι το χάνουν.

Γκέλυ Καλαμπάκα

Κωνσταντίνος Μωραΐτης: «Πολλές φορές δεν πολεμάμε τον πατέρα μας, αλλά την ανάγκη μας να τον ξεπεράσουμε»

– Έμαθες κάτι για τον εαυτό σου δουλεύοντας στην παράσταση;

Ότι πολλές από τις συγκρούσεις που κουβαλούσα για χρόνια με τον πατέρα μου δεν ήταν τελικά συγκρούσεις με εκείνον, αλλά συγκρούσεις με τον εαυτό μου. Με το παιδί που ήθελε να αποδείξει, να διαφοροποιηθεί, να αντισταθεί. Με το παιδί που φοβόταν μήπως, μοιάζοντάς του, χάσει τη δική του ταυτότητα.

Μέσα από τον ρόλο κατάλαβα κάτι οδυνηρά απλό: ότι πολλές φορές δεν πολεμάμε τον πατέρα μας, αλλά την ανάγκη μας να τον ξεπεράσουμε. Όσο περισσότερο προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι δεν είμαστε εκείνος, τόσο πιο βαθιά τον κουβαλάμε μέσα μας. Στις πρόβες ένιωσα να επιστρέφω σε εκείνες τις πρώτες συγκρούσεις, τις μικρές, τις σχεδόν αστείες, που τότε έμοιαζαν τεράστιες. Ξαφνικά τις είδα αλλιώς. Όχι σαν μάχες εξουσίας, αλλά σαν άτσαλες προσπάθειες αγάπης. Ένας πατέρας που δεν ήξερε πάντα πώς να δείξει κι ένα παιδί που δεν ήξερε πάντα πώς να δεχτεί.

Η παράσταση μού έδειξε ότι η ενηλικίωση δεν είναι να σταματήσεις να θυμώνεις. Είναι να καταλάβεις. Να αναγνωρίσεις ότι ο άνθρωπος που σε πλήγωσε σε κάποιες στιγμές ήταν ο ίδιος που πάλευε με τα δικά του... άλυτα ζητήματα.

Γκέλυ Καλαμπάκα

– Σε έφερε η παράσταση πιο κοντά στους δικούς σου ανθρώπους;

Δεν με έφερε πιο κοντά. Με απομάκρυνε πρώτα. Με ανάγκασε να σταματήσω να τους βλέπω όπως τους είχα βολικά τακτοποιήσει μέσα μου. Ο πατέρας μου δεν ήταν πια ο πατέρας μου. Ήταν ένας άντρας. Με τα λάθη του, με την αμηχανία του, με τη σιωπή του. Αυτό στην αρχή ήταν άβολο, γιατί όταν βγάζεις από κάποιον τον ρόλο, χάνεις και τη βεβαιότητα.
Μετά έγινε κάτι παράξενο. Άρχισα να τους βλέπω χωρίς το παλιό αφήγημα. Χωρίς το «μου έκανε, δεν μου έκανε, έπρεπε». Εκεί ένιωσα μια σχεδόν τρομακτική τρυφερότητα. Σαν να ανακάλυπτα ανθρώπους που νόμιζα πως ήξερα.

Η παράσταση δεν με έκανε πιο καλό γιο. Με έκανε πιο έντιμο απέναντι στο παιδί που ήμουν. Μέσα σε αυτή την εντιμότητα, οι σχέσεις δεν έγιναν πιο εύκολες. Οπότε ναι… αν με έφερε πιο κοντά, το έκανε περνώντας πρώτα από μια μικρή ρήξη και τελικά, ίσως αυτό να είναι η πραγματική αγάπη: όχι να μένεις όπως ήσουν, αλλά να τολμάς να δεις αλλιώς.

ΠΟΛΛΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΚΟΥΒΑΛΟΥΣΑ ΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΤΕΛΙΚΑ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΜΕ ΕΚΕΙΝΟΝ, ΑΛΛΑ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΟΥ.

Ρίνο Τζάνι: «Μέσα από αυτό που είδαν, σε κατάλαβαν καλύτερα»

– Υπήρξε στιγμή που ο ρόλος σε έκανε να αντιμετωπίσεις κάτι δικό σου;

Στάθηκε αφορμή για κουβέντες που ίσως αποφεύγαμε καιρό. Με έναν τρόπο φυσικό, μας βοήθησε να κοιτάξουμε τα πράγματα, όχι όπως βολεύει τον καθένα μας, αλλά όπως είναι. Και η αλήθεια, όταν τη δεις καθαρά, είναι συνήθως σύνθετη και όχι πάντα εύκολη.

Αυτό που ένιωσα είναι ότι μας έδωσε τον χώρο να παρατηρήσουμε τις αντικρουόμενες ανάγκες του καθενός. Να καταλάβουμε ότι μέσα στην ίδια οικογένεια μπορούν να συνυπάρχουν διαφορετικές αγωνίες, φόβοι και επιθυμίες, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει «σωστό» και «λάθος». Δεν ήταν πάντα άνετες οι συζητήσεις, αλλά ήταν ειλικρινείς. Και νομίζω πως αυτή η ειλικρίνεια, όσο δύσκολη κι αν είναι, μας έφερε πιο κοντά.

– Σε έφερε η παράσταση πιο κοντά στους δικούς σου ανθρώπους;

Μου είπαν κάτι που με συγκίνησε πολύ: «Μέσα από αυτό που είδα, σε κατάλαβα καλύτερα». Καμιά φορά θεωρούμε ότι οι άνθρωποί μας γνωρίζουν απόλυτα, αλλά τελικά υπάρχουν πλευρές που αποκαλύπτονται με έναν διαφορετικό τρόπο μέσα από την παράσταση. Με εξέπληξε επίσης το πόσο ανοιχτοί και ειλικρινείς ήταν κάποιοι. Μου μίλησαν για δικά τους βιώματα που δεν γνώριζα. Σαν να τους έδωσε η παράσταση το θάρρος να πουν πράγματα που κρατούσαν μέσα τους καιρό.

Αυτές οι στιγμές είναι ίσως το πιο πολύτιμο κομμάτι της εμπειρίας. Γιατί, πέρα από την καλλιτεχνική διαδρομή, αυτό που μένει είναι η ανθρώπινη σύνδεση. Και όταν ένας δικός σου άνθρωπος σου ανοίγεται, δεν μπορεί παρά να σε αγγίξει βαθιά.

Γκέλυ Καλαμπάκα

Μάρω Σταυρινού: «Άκουσα ξανά τις δικές μου ιστορίες, ίσως με μεγαλύτερη επιείκεια»

– Σε έφερε η παράσταση πιο κοντά στους δικούς σου ανθρώπους;

Η περίοδος που διανύσαμε όσοι συμμετείχαμε σε αυτή τη δημιουργική διαδικασία ήταν καθοριστικής σημασίας. Σε πλαίσιο των προβών έγινε ένα μοίρασμα πολύ προσωπικό, μέσα από αφηγήσεις ιστοριών, κάποιες από τις οποίες χρησιμοποιήθηκαν στο δραματουργικό υλικό και κάποιες έχουν μείνει αποθηκευμένες. Προσωπικά αρχεία μνήμης του καθενός ενώθηκαν, γεννώντας ένα νέο ψηφιδωτό, ένα κοινό αρχειακό υλικό.

Η δημιουργία αυτού του έργου έφερε πιο κοντά κυρίως εμάς, τους συμμετέχοντες, μεταξύ μας κι έπειτα βοήθησε εμένα να ξανακούσω τις δικές μου ιστορίες, ίσως με μεγαλύτερη επιείκεια ή πιο καθαρή σκέψη. Η επεξεργασία αληθινών γεγονότων (που ίσως να έχουν υπάρξει τραυματικά για κάποιους) και η επανάληψη της αφήγησής τους, μοιραία οδήγησε σε έντονη συναισθηματική εμπλοκή κι έπειτα σε απόσταση, μέχρι που έφτασε στο στάδιο της αποδοχής. Λειτούργησε «θεραπευτικά» μέσα από τη λυτρωτική λειτουργία του θεάτρου.

Συνεπώς, ναι, με έφερε πιο κοντά με δικούς μου ανθρώπους, όχι επειδή αναγνώρισα κάτι που δεν μου είχε φανερωθεί πριν, αλλά επειδή δεν φοβήθηκα να το μοιραστώ.

Γκέλυ Καλαμπάκα

Κωνσταντίνα Τάκαλου: «Κατάλαβα πώς λειτουργεί η μνήμη και η λήθη πάνω μας»

– Έμαθες κάτι για τον εαυτό σου δουλεύοντας στην παράσταση;

Απρόσμενο ήταν το γεγονός ότι μιλήσαμε για τους πατεράδες μας. Όταν συζητούσαμε με τον Ανέστη το καλοκαίρι, στο μυαλό του φυσικά είχε «τον άντρα», «την αρρενωπότητα» και όλα αυτά τα υλικά που αφορούσαν στην παράσταση που φανταζόταν, αλλά όχι το να εστιάσουμε στους πατεράδες μας. Αυτό προέκυψε σιγά σιγά σαν ανάγκη όλων των συνδημιουργών. Υπήρχε ένα υλικό πολύ προσωπικό και, μαζί με στοιχεία ντοκουμέντου και μυθοπλασίας, φτιάχτηκε το κείμενο και η παράσταση.

Η παράσταση δεν φρόντισε κάποιο τραύμα των ηθοποιών. Το υλικό που ειπώθηκε στις πρόβες και η εξομολογητική κατάσταση όλων δημιούργησαν μια σχέση βαθιάς εμπιστοσύνης και ήταν για μένα αποκαλυπτική και λυτρωτική.

Γκέλυ Καλαμπάκα

– Σε έφερε η παράσταση πιο κοντά στους δικούς σου ανθρώπους;

Με βοήθησε να καταλάβω πώς λειτουργεί η μνήμη και η λήθη πάνω μας. Δεν ξέρω αν έκανε καλύτερη τη σχέση μου με την οικογένειά μου, τον πατέρα μου, αλλά σίγουρα βάθυνε τη σχέση μου με ανθρώπους που δεν γνώριζα, τους ανθρώπους της παράστασης μέσα από ένα παρελθόν τόσο διαφορετικό αλλά και τόσο κοντινό.