ΕΦΤΑΣΕ Η ΕΠΟΧΗ ΠΟΥ ΑΠΛΟΠΟΙΟΥΝ ΣΕΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΚΡΑΤΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΜΑΣ;

Οι παραγωγοί σειρών και ταινιών μάλλον απελπίστηκαν από τη δύναμη των social media και του internet. Αφού δεν κατορθώνει κανείς μας να δει σειρά χωρίς να πατήσει pause ή να τη γυρίσει πίσω 2-3 φορές, αποφάσισαν να απλοποιήσουν τα σενάρια και να μας δίνουν πιο «εύκολα» οπτικοακουστικά έργα.

Ας μιλήσουμε χωρίς υπεκφυγές: πόσο συχνά έχει χρειαστεί να γυρίσεις πίσω το επεισόδιο ή την ταινία –και μια και δυο φορές– γιατί έχασες βασικό σημείο της πλοκής ή απλώς κατάλαβες ότι σου ξέφυγε κανένα πεντάλεπτο από το σενάριο όσο φόρτωνες καλάθια αγορών, γκομένιζες ή απλώς μετρούσες τα likes στην τελευταία σου ανάρτηση; Βάζω τον εαυτό μου μέσα και λέω: Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω.

Πριν την επέλαση του streaming και των smart τηλεοράσεων που σε αφήνουν να πατάς pause ή να βολτάρεις στη γραμμή αναζήτησης, θα το σκεφτόσουν διπλά να μετακινήσεις το βλέμμα σου από τη μεγάλη οθόνη στη μικρή.

Το Second Screen Viewing, δηλαδή να βλέπεις τηλεόραση ενώ παράλληλα χρησιμοποιείς κινητό ή tablet, ήταν καλός λόγος να σπας τα νεύρα των άλλων (ή και τα δικά σου), αφού ένα επεισόδιο 40 λεπτών τελείωνε με τα πολλά στη μιάμιση ώρα.

Τώρα, η ενοχλητική συνήθεια απενοχοποιείται και αντιμετωπίζεται ως ο βασικός τρόπος που οι θεατές καταναλώνουν σειρές και ταινίες. Ενδεικτικά, το 83% των Αμερικανών παρακολουθεί κάνοντας ταυτόχρονα χρήση δεύτερης συσκευής, με διάφορες μελέτες να δείχνουν ως βασικές αιτίες την πλήξη, την ανάγκη για κοινωνική επαφή και τον εθιστικό χαρακτήρα των ειδοποιήσεων.

Η τηλεόραση, που κάποτε πρωταγωνιστούσε σε σαλόνια και υπνοδωμάτια, εξελίσσεται σε διακοσμητικό στοιχείο ή, καλύτερα, σε ηχητική υπόκρουση για την ενασχόληση με μικρότερες οθόνες.

Tο 83% των Αμερικανών παρακολουθεί κάνοντας ταυτόχρονα χρήση δεύτερης συσκευής. iStock

Ποιοι το έχουν κάνει συνήθεια και γιατί

Οι ερευνητές διακρίνουν το Second Screen Viewing σε:

• συμπληρωματική/συναφή χρήση (αναζήτηση πληροφοριών για τη σειρά, αλληλεπίδραση στα social media, χρήση συνοδευτικών εφαρμογών/companion apps),
• περιστασιακή/άσχετη χρήση (γενική χρήση social media, email, απλό σερφάρισμα).

Το «βλέπω με τα αφτιά μου» –αλλά όχι και με το μυαλό συγκεντρωμένο– δεν είναι νεανική επιπολαιότητα. Παρατηρείται σε όλες τις ηλικίες και δημογραφικές ομάδες, κυρίως όμως σε φιλάθλους, νεότερους θεατές και νοικοκυριά με υψηλότερο εισόδημα.

Αν κάποιοι βγαίνουν κερδισμένοι από τη νέα πραγματικότητα, δεν είναι άλλοι από τους διαφημιστές. Το 65% των θεατών που χαζεύουν παράλληλα σε δεύτερη οθόνη το κάνουν για να αναζητήσουν τα προϊόντα που προβάλλονται στο έργο. Ωστόσο, το όνειρο κάθε διαφημιστή γίνεται ο εφιάλτης των δημιουργικών.

Κύριοι/ες σεναριογράφοι, μπείτε απευθείας στο ψητό

Οι εργαζόμενοι στο δημιουργικό κομμάτι της παραγωγής καλούνται να προσαρμόσουν την έμπνευση, το σενάριο και τη σκηνοθεσία στον νέο τύπο θεατή, τον όχι και τόσο προσηλωμένο. Σε μια συζήτηση στο Reddit, κάποιοι θεατές παρατήρησαν ότι στην τελευταία σεζόν της δημοφιλούς σειράς Stranger Things, οι χαρακτήρες έλεγαν φωναχτά τι νιώθουν και τι κάνουν, αντί να αφήνουν τη δράση να τα φέρει στην επιφάνεια. Κοντολογίς, έπρεπε να εξηγούν ρητά τα συναισθήματά τους, να επαναλαμβάνουν σημεία της πλοκής και να «παίρνουν από το χέρι» τον θεατή, μέσα από διαλόγους που τα έκαναν όλα τάλιρα.

Ο Matt Damon έχει αναφερθεί δημόσια στην παρότρυνση του Netflix προς τους σεναριογράφους του να επαναλαμβάνουν σημεία της πλοκής, επειδή οι θεατές παρακολουθούν με το κινητό στο χέρι. CJ Rivera/Invision/AP

Τα ως άνω ακούγονται και από επαγγελματίες του χώρου. Τα τελευταία χρόνια, η Daphne Rena Idiz, μεταδιδακτορική ερευνήτρια τεχνών, πολιτισμού και media στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, εξετάζει πώς το Netflix επηρεάζει την ευρωπαϊκή παραγωγή οπτικοακουστικών έργων. Σε συνεντεύξεις που πήρε από Ευρωπαίους σεναριογράφους και υπεύθυνους παραγωγής που συνεργάστηκαν με το Netflix, ειπώθηκε πολλές φορές ότι είχαν λάβει σαφείς οδηγίες από στελέχη να γράφουν τις σειρές με τρόπο που, ακόμη κι αν ο θεατής χαζεύει, να μπορεί να βγάζει νόημα και η παρακολούθηση να συνεχίζεται απρόσκοπτα. Κάποιοι μίλησαν για project που χαρακτηρίζονταν εξαρχής ως second-screen shows: προορίζονταν για να παίζουν στο παρασκήνιο.

Ακόμα και ηθοποιοί επιβεβαιώνουν την αλλαγή γραμμής. Σύμφωνα με το BBC, ο Matt Damon έχει αναφερθεί δημόσια στην παρότρυνση του Netflix προς τους σεναριογράφους «να ξαναλέτε την πλοκή τρεις-τέσσερις φορές στους διαλόγους, επειδή οι θεατές παρακολουθούν με το κινητό στο χέρι».

Και η ηθοποιός Jameela Jamil έχε δηλώσει πως οι πλατφόρμες streaming ζητούν από τους ηθοποιούς να αναγνωρίσουν ότι ο κόσμος είναι όλη την ώρα στο κινητό του ενώ βλέπει τηλεόραση και, επομένως, πρέπει να απλοποιούν την πλοκή για να μπορεί το κοινό να παρακολουθεί ενώ ταυτόχρονα χαζεύει στο τηλέφωνο».

Οι πλατφόρμες δεν ανταγωνίζονται πια μόνο άλλες σειρές αλλά και τις εφαρμογές στο κινητό του θεατή, από social media μέχρι παιχνίδια. iStock

Γιατί η βιομηχανία ακολουθεί τη νέα τάση

Οι ειδήμονες καταλήγουν σε τρεις βασικούς λόγους που η βιομηχανία δεν αντιστέκεται στη νέα τάση:

• Τα δεδομένα. Ένας συνεντευξιαζόμενος της Rena Idiz τόνισε πως στο Netflix «έχουν τα analytics για θεό». Αν η εικόνα που σχηματίζεται είναι ότι οι θεατές αποσπώνται, η λογική του αλγορίθμου προτάσσει τη δημιουργία σειρών που μπορούν να καλύψουν τη νέα ανάγκη παρακολούθησης χωρίς απαιτήσεις για προσήλωση.
• Ο ανταγωνισμός. Οι πλατφόρμες δεν ανταγωνίζονται πια μόνο άλλες σειρές αλλά και τις εφαρμογές στο κινητό του θεατή, από social media μέχρι παιχνίδια.
• Η στρατηγική χαμηλού ρίσκου. Με τους προϋπολογισμούς να συρρικνώνονται και την πίεση για παγκόσμιες επιτυχίες να εντείνεται, οι πλατφόρμες προτιμούν όλο και περισσότερο περιεχόμενο που παρακολουθείται εύκολα, προσαρμόζεται χωρίς δυσκολία σε διαφορετικές αγορές και προσφέρεται για binge-watching.

Φταίνε οι πλατφόρμες ή οι θεατές;

Οι θεατές αποσπώνται γιατί τα σενάρια γίνονται πιο απλά ή τα σενάρια απλοποιούνται επειδή οι θεατές έχουν απολέσει την ικανότητα να εστιάζουν την προσοχή τους; Το ερώτημα θυμίζει το κλασικό «η κότα έκανε το αβγό ή το αβγό την κότα;». Βέβαια, οι άνθρωποι που μελετούν το θέμα μιλούν για αμφίδρομη σχέση και υπογραμμίζουν πως το να χρεώνεις τα πάντα στις πλατφόρμες είναι απλώς η εύκολη λύση.

Άλλωστε, πάντα υπήρχαν τηλεοπτικά προϊόντα για χαζολόγημα, από τις σαπουνόπερες και τα reality έως sitcoms και εύπεπτες εκπομπές. Αν κάτι ανησυχεί, είναι ότι η ίδια λογική της ευκολίας αρχίζει να εφαρμόζεται σε τηλεοπτικά και κινηματογραφικά είδη που χαρακτηρίζονταν από πολυπλοκότητα και σύνθετες αφηγήσεις.