ΕΝΑ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΕΦΕΡΕ ΤΗΝ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ ΣΤΑ BAFTA ΚΑΙ ΕΦΥΓΕ ΜΕ ΒΡΑΒΕΙΟ

Η ενδομητρίωση δεν είναι «απλώς πόνος περιόδου». Ένα βραβευμένο πλέον ντοκιμαντέρ προσπαθεί να σπάσει τους μύθους γύρω από μια πάθηση που ταλαιπωρεί εκατομμύρια γυναίκες στον κόσμο.

Υπάρχει ένας πόνος που δεν αφήνει σημάδια στο δέρμα, δεν μετριέται σε εξετάσεις, δεν «φαίνεται» αρκετά για να πείσει. Ένα πόνος επίμονος, εξαντλητικός, καθημερινός, που για για εκατομμύρια γυναίκες στον κόσμο έχει όνομα: ενδομητρίωση.

Πρόκειται για μια χρόνια ασθένεια που επηρεάζει περίπου το 10% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας παγκοσμίως, σχεδόν 190 εκατομμύρια ανθρώπους. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονο πόνο κατά την εμμηνόρροια, βαριά αιμορραγία, υπογονιμότητα, ενώ προς το παρόν δεν υπάρχει οριστική θεραπεία, μόνο διαχείριση συμπτωμάτων και περιορισμός επιπτώσεων. Η διάγνωση μπορεί να αργήσει από 4 έως και 12 χρόνια.

«Μήπως υπερβάλλεις;»

Ένα από τα πιο εξαντλητικά κομμάτια της ενδομητρίωσης πέρα από τον πόνο καθαυτό είναι η αμφισβήτηση ότι πονάς.

Έρευνες δείχνουν ότι πολλές γυναίκες βιώνουν αυτό που πλέον ονομάζεται medical gaslighting, όταν δηλαδή επαγγελματίες υγείας υποβαθμίζουν, αμφισβητούν ή αποδίδουν τα συμπτώματα σε ψυχολογικά αίτια. Γυναίκες με ενδομητρίωση αναφέρουν ότι ένιωσαν να απορρίπτονται και τελικά να χάνουν το κίνητρο να αναζητήσουν βοήθεια με άμεσο αντίκτυπο τόσο στη σωματική, όσο και στην ψυχική τους υγεία.

Η εξήγηση σύμφωνα με την Elizabeth Hintz, Επίκουρη Καθηγήτρια Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, και την ψυχολόγο Marlene Berke έγκειται στο γεγονός ότι η ιατρική ιστορία είναι γεμάτη από προκαταλήψεις απέναντι στο γυναικείο σώμα.

Για αιώνες, ο πόνος των γυναικών –ειδικά όταν σχετίζεται με την αναπαραγωγική υγεία– χαρακτηριζόταν «υστερικός», υπερβολικός ή φανταστικός. Από ό,τι φαίνεται, κατάλειπα αυτής της ιστορίας έχουν περάσει στο σήμερα.

Η ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάσει κάθε πτυχή της ζωής μιας γυναίκας και να την κρατήσει κλεισμένη στο σπίτι για μέρες. Asdrubal Luna / Unsplash

Οι γυναίκες με ενδομητρίωση συχνά χρειάζεται να αποδείξουν ότι πονάνε. Όπως γράφει στο επιστημονικό περιοδικό Health Communication η Samantha Marie Walkden, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Leeds Trinity, το «βάρος της απόδειξης» μεταφέρεται στον ασθενή. Τα άτομα που βιώνουν αυτή την πάθηση γίνονται «ειδικοί μέσω εμπειρίας», αναφέρει, και αναγκάζονται να υπερασπίζονται το σώμα τους, να επιμένουν για να ακουστούν.

Ίσως γι’ αυτό έχει σημασία ότι η ενδομητρίωση αρχίζει να βρίσκει χώρο στην τέχνη.

Η ενδομητρίωση στα BAFTA

Το βραβευμένο με BAFTA μικρού μήκους ντοκιμαντέρ This Is Endometriosis επιχειρεί κάτι που η κλασική αφήγηση του είδους συχνά δεν καταφέρνει: να δείξει πώς βιώνεται ο χρόνιος πόνος εκ των έσω. Όχι γραμμικά, όχι «καθαρά», αλλά αποσπασματικά, με ρήξεις στον χρόνο, με θολά όρια ανάμεσα στη μνήμη και το παρόν.

Από αριστερά: Οι Lauren Frankfort Meltzer, Matt Houghton, Georgie Wileman και Harriette Wright ποζάρουν μετά τη βράβευση του ντοκιμαντέρ στα BAFTA, 22 Φεβρουαρίου 2026. Alastair Grant/AP Photo

Γιατί; Γιατί έτσι μοιάζει η ζωή με ενδομητρίωση, απαντά η φωτογράφος και δημιουργός του έργου, Georgie Wileman, που ξεκίνησε να καταγράφει την εμπειρία της όχι ως καλλιτεχνικό πρότζεκτ, αλλά ως ανάγκη να αποδείξει ότι αυτό που ζει είναι αληθινό.

Στην ομιλία της κατά την παραλαβή του βραβείου ήταν ξεκάθαρη: «Αν οι οικογένειές σας, οι σύντροφοί σας, οι φίλοι σας, οι εργοδότες σας και, το χειρότερο από όλα, οι γιατροί σας λένε ότι λέτε ψέματα, ότι υπερβάλλετε, ότι ψάχνετε για προσοχή ή απλώς ότι έχετε χαμηλό όριο αντοχής στον πόνο, έχω μια απάντηση για σας: Δείτε την βραβευμένη με BAFTA ταινία "This Is Endometriosis"… και μετά πείτε μου ότι λέω ψέματα».

«Η καταγραφή της πραγματικότητας της ενδομητρίωσης μου φαινόταν πάντα ως ένας τρόπος να διαμαρτυρηθώ για τις αμέτρητες αδικίες τις οποίες υφίστανται οι γυναίκες που πάσχουν από την ασθένεια και να τονίσω τη σημασία μιας πραγματικής αλλαγής», αναφέρει σε συνέντευξή της.

ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ ΣΥΧΝΑ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΠΟΔΕΙΞΟΥΝ ΟΤΙ ΠΟΝΑΝΕ. ΓΙΝΟΝΤΑΙ «ΕΙΔΙΚΟΙ ΜΕΣΩ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ» ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΖΟΝΤΑΙ ΝΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΖΟΝΤΑΙ ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΟΥΣ, ΝΑ ΕΠΙΜΕΝΟΥΝ ΓΙΑ ΝΑ ΑΚΟΥΣΤΟΥΝ.

Ένα από τα πιο επίμονα στερεότυπα γύρω από την ενδομητρίωση είναι ότι πρόκειται για «έντονους πόνους περιόδου» και αυτό ήταν κάτι που η δημιουργός ήθελε να καταρρίψει, καθώς πρόκειται για μια ασθένεια που μπορεί να επηρεάσει κάθε πτυχή της ζωής και να σε κρατήσει κλεισμένη στο σπίτι για μέρες.

Μάλιστα, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, τα προβλήματα υγείας της Wileman που σχετίζονταν με την ενδομητρίωση επιδεινώθηκαν, επηρεάζοντας την παραγωγή της ταινίας.

«Είμαι ευγνώμων για την καταπληκτική ομάδα που με περιβάλλει, η οποία κατάφερε να προσαρμοστεί και να μετατρέψει αυτούς τους περιορισμούς σε κάτι τόσο δημιουργικό. Πιστεύω ότι το τελικό αποτέλεσμα είναι μια ταινία που αποτυπώνει αρκετά πιστά την εμπειρία της ενδομητρίωσης, όχι μόνο ως προς το μήνυμά της, αλλά και ως προς τον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε», λέει.