ΓΙΑΝΝΟΣ ΠΕΡΛΕΓΚΑΣ: «ΠΡΟΣΠΑΘΩ ΝΑ ΜΗ ΒΛΕΠΩ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΑΝ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ»
Ο Γιάννος Περλέγκας πιστεύει πως είναι κρίμα ένας ηθοποιός να κάνει «οικονομία δυνάμεων», αντί να προσπαθεί να λάμψει –ή να διαλυθεί– για να μεταφέρει στη σκηνή το όραμα του εκάστοτε δημιουργού. Στην παράσταση «Γέρμα (η ανεκπλήρωτη)» το επιχειρεί πηγαίνοντας πολύ πέρα από την απλή ενσάρκωση ενός ρόλου.
Αν μου ζητούσες να υποθέσω ποιον ρόλο μπορεί να υποδύεται ο Γιάννος Περλέγκας στη «Γέρμα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, θα πόνταρα σε εκείνον του συζύγου της κεντρικής ηρωίδας – της γυναίκας που προσπαθεί μάταια να γίνει μητέρα. Ωστόσο, στην παράσταση που παίζεται στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης με τίτλο «Γέρμα (η ανεκπλήρωτη)», υπάρχει ένας ρόλος που δεν προβλέπεται στο πρωτότυπο: εκείνος του δημιουργού.
Όπως εξηγεί ο Γιάννος Περλέγκας, την ιδέα είχε η σκηνοθέτρια και πρωταγωνίστρια της παράστασης, Μαρία Πρωτόπαππα, με την οποία συνυπογράφουν και τη δραματουργική επεξεργασία. Ο ίδιος έχει κάνει επίσης τη μουσική επιμέλεια, θυμίζοντας ότι ο Λόρκα ήταν και εξαιρετικός μουσικός.
Από το πρώτο κιόλας ερώτημα που θέτω στον Γιάννο Περλέγκα είναι εμφανές πόσο έχει εμβαθύνει στο συγκεκριμένο έργο, αναδεικνύοντας πτυχές του που μπορεί να μη διακρίνει κάποιος σε πρώτη ανάγνωση. Και η «Γέρμα» γίνεται οδηγός μας σε μια κουβέντα που, τελικά, μας οδηγεί και στα δικά του «ανεκπλήρωτα».
Ο Γιάννος Περλέγκας και η «Γέρμα»
– Τι έχει να πει η «Γέρμα» στο σήμερα; Ποια διάσταση του έργου θεωρείς πιο κρίσιμο να «ακουστεί» στο 2025;
Η «Γέρμα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα μιλάει για την τραγωδία της γονιμότητας και της στειρότητας. Όχι απαραίτητα μόνο με την κυριολεκτική έννοια του προβλήματος που αντιμετωπίζει η ηρωίδα, αλλά και σε πολλά συμβολικά επίπεδα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το έργο γράφτηκε το 1934, δύο χρόνια πριν ξεσπάσει ο Ισπανικός εμφύλιος και δολοφονηθεί από τους φασίστες ο Λόρκα.
Μοιάζει, λοιπόν, το δράμα της ηρωίδας να αντανακλά το δράμα που αντιμετώπιζε ο ποιητής και κατά προέκταση ο ισπανικός λαός τη συγκεκριμένη περίοδο και φυσικά για δεκαετίες ολόκληρες, μιας και το καθεστώς του Φράνκο μακροημέρευσε, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70. Ένας λαός με τόσες δυνατότητες γονιμοποιητικής δημιουργίας καταδικάστηκε από την πολιτική αλλά και από την ίδια του τη νοοτροπία σε μία πολλαπλή στειρότητα. Αυτή η διάσταση είναι που θεωρώ ότι παραμένει επίκαιρη, χωρίς να υποτιμώ το δράμα της ηρωίδας που υποφέρει που δεν συλλαμβάνει παιδί. Αλλά αυτό το ίδιο δράμα δεν έχει μόνο μία κυριολεκτική, ρεαλιστική πτυχή.
– Πώς βλέπεις τον ήρωα που υποδύεσαι;
Ο ήρωας που υποδύομαι στην παράσταση είναι ένας ρόλος που φτιάχτηκε από τη δραματουργία που εφάρμοσε η Μαρία πάνω στο έργο. Δεν υπάρχει ως ρόλος στο κείμενο. Είναι ένα πλάσμα μεταξύ του Λόρκα του ίδιου και της Γέρμα. Η Μαρία φαντάστηκε τον Λόρκα να ξεκινάει να γράφει το έργο σε ένα ξενοδοχείο στη Νέα Υόρκη, το οποίο είναι ιστορικό γεγονός: ο Λόρκα βρέθηκε στην Αμερική το 1929, πάνω στο κραχ. Μακριά από την αγαπημένη του Ανδαλουσία, βλέπει όλους τους ήρωες να ζωντανεύουν μπροστά του καθώς δημιουργεί το έργο, με πρώτη τη Γέρμα.
«ΤΟ ΑΝΕΚΠΛΗΡΩΤΟ ΩΣ ΕΝΝΟΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΑΡΝΗΤΙΚΟ. ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΚΗ ΝΑ ΔΙΑΠΙΣΤΩΝΟΥΜΕ ΤΙΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΝΑ ΣΤΟΧΕΥΟΥΜΕ ΣΕ ΜΙΑ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΠΛΗΡΕΣΤΕΡΗ».
Στο συγκεκριμένο έργο, ο συγγραφέας ταυτίζεται ιδιαίτερα με την ηρωίδα. Μεγάλο κομμάτι της ανικανότητας της Γέρμα να κάνει παιδί συμβολίζει την οδύνη του ίδιου του Λόρκα να γίνει γονιός, μιλάει εν μέρει μέσα στο έργο για την ομοφυλοφιλία του, την οποία φυσικά δεν μπορούσε στην εποχή του να παραδεχτεί ευρέως σε μια τέτοια κοινωνία όπως ήταν η ισπανική, δεδομένων και των μεσοαστικών του οικογενειακών καταβολών. Οπότε, ο ρόλος τον οποίο εμφανίζω στη σκηνή είναι ένα περίεργο υβρίδιο μεταξύ συγγραφέα και ηρωίδας.
– Στη συγκεκριμένη παράσταση συμμετείχες στη δραματουργική επεξεργασία και την έρευνα. Τι σήμαινε αυτό στην πράξη;
Η Μαρία ζήτησε τη συνεργασία μου στην παράσταση από την αρχή. Αυτό σήμαινε να πιάσουμε το έργο από το μηδέν, να φτιάξουμε μια καινούρια μετάφραση (την οποία επιμελήθηκε η Ελένη Σπετσιώτη), μιας και οι παλιές σημαντικές μεταφράσεις του έργου –παρότι υπέροχα ποιητικές– συσκοτίζουν ωστόσο την πρόσληψη ενός τόσο κρυφού ποιητή όπως είναι ο Λόρκα σήμερα.
Έπρεπε να αντιληφθούμε τις λέξεις του πρωτοτύπου από το μηδέν, να φτιάξουμε τη μετάφραση του έργου με τα φορτία των λέξεων έτσι όπως τα καταλαβαίναμε σήμερα κι έπειτα να προσαρμόσουμε την ανάγνωσή μας σε σχέση με τα δεδομένα που ξέραμε ότι θα είχε η παράσταση. Από όλη αυτή την εργασία προέκυψε και ο δικός μου ρόλος και η μουσική επιμέλεια της παράστασης.
– Τι ρόλο παίζει ο ήχος σε αυτή την εκδοχή του έργου;
Ο Λόρκα στην Ελλάδα είναι «σφραγισμένος» από τις μεταφράσεις του Νίκου Γκάτσου και τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, ως επί το πλείστον. Τα σπουδαία αυτά έργα, κατά τη γνώμη μου, παραλύουν τον σημερινό καλλιτέχνη που θέλει να προσεγγίσει το έργο. Είναι υπέροχα, αλλά είναι φορτωμένα με πολλά αισθητικά κλισέ. Όπως και με τη μετάφραση που έπρεπε να απομακρυνθεί από τις «γκατσικές» αναφορές, το ίδιο έπρεπε να συμβεί με τη μουσική.
Στο έργο με έναν τρόπο αποτυπώνεται πολύ έντονα ο ισπανικός καθολικισμός. Θεωρήσαμε ότι έπρεπε να «ντύσουμε» την παράσταση με ακούσματα πιο ευρωπαϊκά από τα συνήθη φολκλορικά, με τα οποία είναι γεμάτες πολλές παραστάσεις έργων του Λόρκα. Οδηγηθήκαμε στον Πέρσελ, στον Μοντεβέρντι και στον Ντεμπυσσύ, συνθέτες που λάτρευε ο Λόρκα και μάλιστα τους έπαιζε και στο πιάνο, μιας και ήταν και εξαιρετικός μουσικός.
Η Μαρία είχε επίσης την υπέροχη ιδέα να ακουστούν ραδιοφωνικά επίκαιρα της εποχής για να αντιληφθούν οι θεατές σε ποια παγκόσμια ιστορική στιγμή συλλαμβάνει ο Λόρκα το έργο.
«ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΙ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΣΗΨΗΣ, ΠΑΡΑΚΜΗΣ, ΥΦΕΣΗΣ, ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ».
Ο Γιάννος Περλέγκας, τα «πρέπει» και το ανεκπλήρωτο
– Στο σημείωμα της παράστασης γίνεται αναφορά στο «τραγικό αίσθημα του να ζεις». Πώς συναντά εσένα προσωπικά αυτή η φράση;
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Λόρκα δολοφονήθηκε. Πλήρωσε την ποίησή του με τη ζωή του. Και ο ίδιος ο ισπανικός λαός σύρθηκε σε μια μακρά ιστορική περιπέτεια με τη δικτατορία του Φράνκο. Δεν είναι για γέλια το αίσθημα να σε δολοφονεί η ίδια σου η γενέτειρα, είναι τραγικό. Οπότε η ζωή ενώπιον του θανάτου, που είναι έτσι κι αλλιώς δεδομένος, αποκτά άλλη διάσταση.
Πρέπει, βέβαια, να αναλογιστούμε πως το τραγικό αίσθημα της ζωής δεν παραπέμπει μόνο σε κάτι ζοφερό. Η τραγωδία, όπως την ξέρουμε και από την κλασική ελληνική εκδοχή της, είναι λουσμένη στο φως. Όπως και η Ανδαλουσία του Λόρκα.
–Η Γέρμα είναι ένας άνθρωπος που συνθλίβεται από το κοινωνικό «πρέπει». Έχουν υπάρξει στη δική σου ζωή «πρέπει» που σε περιόρισαν ή σε διαμόρφωσαν;
Ποιος είμαι εγώ να μην περιοριστώ και να μην διαμορφωθώ από τα κοινωνικά πρέπει; Όλοι είμαστε παιδιά της εποχής μας. Το υγιές, που πρέπει να ισχύει για όλους μας, είναι να το συνειδητοποιούμε αυτό και στις κρίσιμες στιγμές και επιλογές μας να μπορούμε να «βγαίνουμε» λιγάκι από την εποχή μας για να αντικρίσουμε τι έπραξαν οι άνθρωποι σε άλλες εποχές, ή να φαντασιωνόμαστε τι μπορεί να πράξει ο εξελιγμένος άνθρωπος μιας επόμενης εποχής, μιας επόμενης εξελιγμένης κοινωνίας.
– Πιστεύεις ότι οι άνθρωποι δημιουργούμε οι ίδιοι τα ανεκπλήρωτά μας ή μας «τυχαίνουν»;
Ανήκουμε σε ένα ευρύτερο ιστορικό και πολιτισμικό φαινόμενο. Δεν είμαστε ουρανοκατέβατοι. Το «ανεκπλήρωτο» ως έννοια δεν είναι απαραίτητα μόνο αρνητικό. Είναι ανάγκη να διαπιστώνουμε τις ανεπάρκειές μας και να στοχεύουμε σε μια εκπλήρωση πληρέστερη, υπαρξιακή, κοινοτική, πολιτική.
Το ανεκπλήρωτο έχει νόημα όταν συνδέεται με κάτι που δεν το καταναλώνουμε ως προσωπική πικρία, αλλά όταν ανοίγουμε τον ορίζοντά μας προς κάτι υψηλότερο που πάντα συνδέεται με τη συνύπαρξη με άλλους ανθρώπους. Με ένα συλλογικό ιδανικό.
«ΝΟΜΙΖΩ ΠΩΣ ΟΛΟΙ ΠΑΛΕΥΟΥΜΕ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ, ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΑΙΤΕΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ. ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΗ Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΕΔΙΟ ΧΑΡΑΣ».
– Υπάρχει στη δική σου ζωή κάτι ανεκπλήρωτο που σε απασχολεί;
Αλίμονο αν δεν υπήρχε. Σημασία πιστεύω, όμως, δεν έχει η δική μου προσωπική περίπτωση ή διάφορα ανεκπλήρωτα προσωπικά όνειρα. Το ανεκπλήρωτο είναι το ίδιο το στοίχημα να έχεις το κουράγιο να δημιουργείς και να συνδημιουργείς. Ο άνθρωπος καλείται κάθε μέρα να δημιουργεί τον εαυτό του και τις σχέσεις του με τους άλλους, να δημιουργεί τον κόσμο.
Ο Γιάννος Περλέγκας απέναντι στο σήμερα και την υποκριτική
– Ξέρω πως είσαι πατέρας ενός κοριτσιού. Πώς σε επηρέασε γενικά η πατρότητα;
Θέλω να ελπίζω θετικά. Δεν είναι κάτι που έγινε και τέλειωσε, δεν είναι κάτι στατικό η πατρότητα. Αν και η πατρότητα είναι περισσότερο νομικός όρος, δεν μπορεί να συγκριθεί με τη μητρότητα.
– Τι θα θεωρούσες ότι είναι πιο σημαντικό να μάθει το παιδί σου;
Θα ήθελα να μάθει καλά Ιστορία. Για να έχει πιο πλήρη εργαλεία ανάλυσης της πραγματικότητας, στα χρόνια που καλείται να ζήσει και εκείνη και όλα τα παιδιά.
– Πώς στέκεσαι απέναντι στη σημερινή κοινωνικοπολιτική συνθήκη; Τι σε απασχολεί περισσότερο ως πολίτη και ως καλλιτέχνη;
Είμαι πολύ απαισιόδοξος, αλλά θέλω να φροντίζω αυτή η απαισιοδοξία να μη γίνεται μιζέρια και στασιμότητα. Η ιστορία της ανθρωπότητας έχω την εντύπωση ότι διαχρονικά είναι κατά βάση ιστορία παρακμής, μετά από σύντομες περιόδους όπου κάτι άκμαζε. Οι άνθρωποι όμως καλούνται διαχρονικά να είναι δημιουργικοί, ακόμα και σε περιόδους σήψης, παρακμής, ύφεσης, πνευματικής καταστροφής. Οι άνθρωποι σε περιόδους υποχώρησης του ανθρώπινου παράγοντα καλούνται να νικάνε τη μιζέρια και την ήττα και να κρατάνε ζωντανή τη φλόγα της δημιουργίας.
– Από τη μέχρι τώρα πορεία σου, ποια στιγμή θεωρείς καθοριστική – όχι απαραίτητα τη μεγαλύτερη επιτυχία, αλλά εκείνη που άλλαξε τον τρόπο που βλέπεις τη δουλειά σου;
Αναγκαστικά θα βάλω τρία ορόσημα. Την πρώιμη συνάντηση για μένα –μιας και ήμουν 19 χρόνων– με τον Λευτέρη Βογιατζή και το ανικανοποίητο της διαδικασίας του. Τη συνάντηση με τον απελευθερωτικό, αναγεννησιακό τρόπο του Βασίλη Παπαβασιλείου. Δύο απόντες που είναι διαρκώς παρόντες. Και τέλος, τα τελευταία τέσσερα χρόνια, τη συνάντηση με την ομάδα χορευτών κι ακροβατών «κι όμΩς κινείται», με τους οποίους επιχειρούμε μια ανανέωση στον τρόπο δουλειάς και ύπαρξης, μέσα στην εποχή που καλούμαστε όλοι να βιώσουμε.
«ΕΙΝΑΙ ΚΡΙΜΑ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΟΤΑΝ ΚΑΛΕΙΣΑΙ ΝΑ ΜΕΤΑΦΕΡΕΙΣ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΩΝ. ΑΥΤΟΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩΣΑΝ ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΝ ΚΑΤΙ».
– Ποια ήταν η τελευταία φορά που ένα έργο ή μια πρόβα σε ανάγκασε να κοιτάξεις κάτι βαθιά μέσα σου;
Το θέατρο προσπαθώ να μην το βλέπω σαν ψυχοθεραπεία. Είναι η καθημερινή μου δουλειά. Είναι, βέβαια, μια δουλειά που επειδή σχετίζεται με κείμενα και πολύ συχνά με πολύ σημαντικά ποιητικά κείμενα, μοιραία σε βάζει σε διάλογο με τον εαυτό σου, με την ψυχή σου, με τη συνείδησή σου, με τα όρια της αντίληψής σου. Είναι κι αυτό μέρος της δουλειάς μας, που προσπαθώ να την κάνω όσο πιο ευσυνείδητα μπορώ, με όση συγκέντρωση μπορεί να επιστρατεύσει ένας διαλυμένος σε χίλιες κατευθύνσεις άνθρωπος, γιατί νομίζω πως όλοι παλεύουμε με τη διάλυση, και το θέατρο απαιτεί συγκέντρωση. Το στοίχημα είναι αυτή η συγκέντρωση να είναι και πεδίο χαράς.
–Τα τελευταία χρόνια η τηλεόραση έχει παίξει έναν σημαντικό ρόλο στην αναγνωρισιμότητά σου. Πώς την αντιλαμβάνεσαι σε σχέση με το θέατρο;
Δεν θα έλεγα ότι έχει αλλάξει ριζικά κάτι, γιατί όταν τα προηγούμενα χρόνια ξεκίνησα να παίζω στην τηλεόραση, το πρόγραμμά μου με οδηγούσε από το σπίτι στο γύρισμα και τούμπαλιν, οπότε δεν είχα ιδιαίτερα κοινωνικά περιθώρια να διαπιστώσω κάποια ιδιαίτερη αναγνωρισιμότητα. Χαίρομαι, φυσικά, όταν ένας άνθρωπος μου πει μια καλή κουβέντα, ποιος δεν χαίρεται;
Η τηλεόραση, με τα θετικά και τα αρνητικά της, με βοήθησε πάντως να τροποποιήσω τους ρυθμούς που κάνω τη δουλειά μου, μιας και οι χρόνοι της είναι αδυσώπητοι σε σχέση με τους χρόνους προετοιμασίας που έχει το θέατρο. Είναι όμως κι αυτό μέρος της δουλειάς του ηθοποιού και νιώθω ευγνώμων που το αντιμετώπισα.
– Ποιο είναι το πιο ισχυρό μάθημα που σου έχει δώσει ένας ρόλος – όχι ως τεχνική, αλλά ως εμπειρία ζωής;
Όλοι οι ρόλοι, και πιο πολύ όλα τα έργα υπάρχουν χωρίς εσένα, πριν από εσένα και μετά από εσένα. Άρα, σου δίνουν μαθήματα και όταν έχεις τελειώσει μαζί τους. Ένα ωραίο μάθημα που σου δίνει η ενασχόληση με το θέατρο και με τους ρόλους είναι το εξής: είναι κρίμα να κάνεις οικονομία δυνάμεων όταν καλείσαι να μεταφέρεις τα λόγια των μεγάλων συγγραφέων και ποιητών. Αυτοί συχνά έδωσαν το αίμα τους για να γράψουν κάτι, το πλήρωσαν με τη ζωή τους και δεν σκέφτηκαν να κρατήσουν δυνάμεις προκειμένου να μεταφέρουν στο χαρτί την εμπειρία, το βίωμα, την πληγή τους.
Οι ηθοποιοί συχνά, για διάφορους λόγους, κάνουμε οικονομία δυνάμεων, ενώ ο συγγραφέας σε καλεί συχνά να λάμψεις ή να διαλυθείς (όχι για πάντα, για δύο ώρες, κάθε μέρα). Δεν είναι κρίμα, ιδιοτελώς, να κάνουμε οικονομία δυνάμεων;
Η παράσταση «Γέρμα (η ανεκπλήρωτη)», παίζεται στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν-Υπόγειο (Πεσμαζόγλου 5) έως την Κυριακή 4 Απριλίου 2026. Κλείσε εισιτήρια online
SLOW MONDAY NEWSLETTER
Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.
