ΓΟΝΙΚΗ ΑΠΟΞΕΝΩΣΗ: Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΜΙΑΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΠΟΥ ΕΧΑΣΕ ΤΗΝ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ

Η συγκλονιστική μαρτυρία μιας μητέρας που βιώνει γονική αποξένωση και δεν μπορεί να δει τα παιδιά της, παρά τις δικαστικές αποφάσεις.

Έχουμε πιθανώς ακούσει αρκετές ιστορίες για πατεράδες που έχουν χάσει την επαφή με τα παιδιά τους μετά από ένα διαζύγιο. Ίσως να έχουμε έρθει και σε επαφή με τον όρο γονική αποξένωση, που περιγράφει πώς το παιδί ή τα παιδιά της οικογένειας αρνούνται –χωρίς κάποιο σοβαρό λόγο– να έχουν επαφή με τον έναν από τους δύο γονείς τους.

Τι θα λέγαμε, όμως, αν μαθαίναμε την ιστορία μιας μητέρας που βιώνει τη γονική αποξένωση από τα παιδιά της; Μια γονική αποξένωση η οποία, μάλιστα, έχει αναγνωριστεί με σχετική δικαστική απόφαση. Η Ιωάννα Κ. μας περιγράφει την προσωπική της ιστορία και το πώς οδηγήθηκε στο να έχει να δει τα παιδιά της για μήνες.

Η μαρτυρία μιας μητέρας που βιώνει γονική αποξένωση από τα παιδιά της

Γνωριστήκαμε και ξεκινήσαμε να βγαίνουμε όταν ήμασταν και οι δύο περίπου τριάντα χρονών. Αυτό που είχα παρατηρήσει εξαρχής και δεν μου άρεσε ήταν ότι η οικογένειά του ήταν πολύ κλειστή. Ουσιαστικά ήταν συνεχώς μεταξύ τους, εκείνος, οι γονείς του και ο αδερφός του. Αλλά και στον ίδιο τον σύντροφό μου δεν μου άρεσε που ήταν οξύθυμος.

Είχα σκεφτεί και είχα προσπαθήσει κιόλας να φύγω από τη σχέση, αλλά με παρακαλούσε να μην το κάνω. Καθώς ήμουν αφελής –ίσως επειδή είχα μεγαλώσει στον Καναδά και θεωρούσα ότι όλοι οι άνθρωποι και κυρίως οι Έλληνες είναι καλοί– σκεφτόμουν ότι μπορεί να άλλαζε κι έτσι παρέμενα στη σχέση.

Κάποια στιγμή, κάποιοι φίλοι μου είχαν εκφράσει τις αμφιβολίες τους σχετικά με το αν θα ταιριάζαμε και με το αν θα δεχόταν εύκολα ο σύντροφός μου το γεγονός ότι έβγαζα περισσότερα χρήματα από εκείνον και είχα μία καλή καριέρα, στην οποία είχα επενδύσει και με ενδιέφερε πολύ. Όμως, επειδή ήταν «σφιχτός» με τα χρήματα, του άρεσε που είχα μεγάλο μισθό, ήμουν ανεξάρτητη και δεν χρειαζόταν να με στηρίζει οικονομικά.

Μετά από λίγα χρόνια σχέσης, παντρευτήκαμε. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι λίγες μέρες πριν τον γάμο συζητούσα με μία φίλη μου και της έλεγα ότι ανησυχούσα μήπως υπήρχαν ψυχολογικά θέματα. Εκείνη, μάλιστα, μου είχε προτείνει να ακυρώσω τον γάμο, αλλά εγώ δεν το έκανα.

Εκείνος επέλεξε και με πίεσε να μείνουμε σε ένα σπίτι ιδιοκτησίας του, απομονωμένο, μακριά από τις οικογένειές μας, τις δουλειές μας, τους φίλους μας… Μάλιστα, μου έλεγε συχνά: Εδώ είναι το σπίτι μου και θα γίνεται ό,τι λέω εγώ!

Κάναμε δύο παιδιά. Μόλις το δεύτερο έγινε 9 μηνών, γύρισα στη δουλειά και πήγαν και τα δύο παιδιά στον παιδικό σταθμό. Δούλευα πολύ, μάλιστα άλλαξα δουλειά και πήγα σε μία με περισσότερες προοπτικές και υψηλότερη θέση, αλλά δεν έπαυα να ασχολούμαι με το σπίτι, το μαγείρεμα, τα παιδιά…

Κάποια στιγμή, πριν γεννηθεί το δεύτερο παιδί, είχαμε μία διαφωνία, με έσπρωξε δυνατά και έπεσα. Πήρα το παιδί μας, που ήταν ακόμη μωρό, έφυγα για λίγο από το σπίτι και είδα και δικηγόρο. Αλλά μετά σκέφτηκα ότι δεν ήταν δίκαιο να του πάρω το παιδί, να φύγω και να μην το βλέπει. Μου ζήτησε συγγνώμη και επέστρεψα.

«ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΦΟΡΑ ΠΟΥ ΜΕ ΧΤΥΠΗΣΕ ΠΗΡΑ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΗ ΒΙΑΣ, ΑΛΛΑ ΤΕΛΙΚΑ –ΛΟΓΩ ΦΟΒΟΥ– ΠΑΡΕΜΕΙΝΑ ΚΑΙ ΠΑΛΙ, ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΑΛΗ, ΑΟΡΑΤΗ ΣΥΖΥΓΟ ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΗΝ ΤΟΝ ΕΞΑΓΡΙΩΝΩ».

Δεν είχαμε καμία βοήθεια γιατί εκείνος δεν ήθελε. Ξύπναγα από τα χαράματα για να μαγειρέψω και να τα κάνω όλα στο σπίτι, ώστε να είναι στην εντέλεια, ενώ συνέχιζα να είμαι εργαζόμενη και μάλιστα σε υψηλή θέση. Εκείνος διάβαζε περισσότερο τα παιδιά, αφού τον άκουγαν και τέλειωναν πιο γρήγορα –σε αντίθεση με όταν διάβαζαν μαζί μου– αλλά ήταν πάντα πολύ αυστηρός απέναντί τους.

Όσο περνούσαν τα χρόνια, τα πράγματα γίνονταν χειρότερα: μου φώναζε όλο και περισσότερο και προσπαθούσε να με μειώνει σε κάθε ευκαιρία. Εγώ θεωρούσα ότι αν ήμουν ήρεμη και δεν απαντούσα ή δεν τον προκαλούσα και δεν τον εξαγρίωνα, όλα θα πήγαιναν καλά.

Κάποια στιγμή χρειάστηκε να λείψω από το σπίτι για ένα διάστημα ώστε να είμαι με τον πατέρα μου, που ήταν πολύ άρρωστος στο νοσοκομείο, και παρατήρησα ότι είχε επηρεάσει τα παιδιά, που μου φώναζαν όπως εκείνος.

Δεν αντιδρούσα πολύ, προσπαθούσα να κρατάω ισορροπίες και τελικά κατέληξα να «ταΐζω» αυτή την κατάσταση, με αποτέλεσμα αυτός να καταφέρνει να μας απομονώνει κι άλλο από το περιβάλλον μας, να είμαστε συνεχώς οι τέσσερίς μας και να επηρεάζει όσο μπορούσε τα παιδιά, νομίζω κυρίως επειδή είχε καταφέρει να τον φοβούνται.

Εκείνη την περίοδο ξεκίνησε να με κατηγορεί πολύ –και στα παιδιά– λέγοντας, για παράδειγμα, ότι το σημαντικότερο πράγμα για μένα ήταν η καριέρα μου και η πατρική μου οικογένεια. Σιγά σιγά αυτό έγινε καθημερινό. Εγώ με τα παιδιά όμως είχα πολύ καλή σχέση και κάναμε πολλά πράγματα μαζί.

Τον Απρίλιο του ’23 με χτύπησε για δεύτερη φορά. Δεν μπορούσα να το πιστέψω. Πλέον, ήμουν σε επιφυλακή και ορκίστηκα πως την επόμενη φορά θα έκανα καταγγελία. Τον Δεκέμβριο του 2023 με ξαναχτύπησε και πήρα τηλέφωνο στη γραμμή βίας, αλλά τελικά –λόγω φόβου– παρέμεινα και πάλι, κάνοντας την καλή, αόρατη σύζυγο ώστε να μην τον εξαγριώνω.

«ΕΙΧΕ ΚΑΤΑΦΕΡΕΙ ΣΙΓΑ ΣΙΓΑ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΤΑΥΤΙΣΗ ΜΑΖΙ ΤΟΥ. ΕΤΣΙ, ΟΤΑΝ ΕΡΩΤΗΘΗΚΑΝ, ΕΙΠΑΝ ΟΤΙ ΕΓΩ ΤΑ ΧΤΥΠΟΥΣΑ».

Τον Μάρτιο του ’24 τον βρήκα να καθαρίζει χρησιμοποιώντας ένα φόρεμά μου. Όταν του είπα τι κάνει, με έπιασε από τον λαιμό και έσφιξε τα χέρια του γύρω του. Πήγα στο αστυνομικό τμήμα και τον κατήγγειλα, αλλά εκείνοι δεν έκαναν τίποτε. Εγώ τον φοβόμουν.

Λίγες μέρες μετά, γύρισα από τη δουλειά και ο μικρός μου γιος ήταν αναστατωμένος επειδή δεν είχε καθαρό σορτς για να φορέσει στο μπάσκετ που θα πήγαινε την επόμενη ημέρα. Του είπα να μη στενοχωριέται και ότι θα έβαζα πλυντήριο το ίδιο βράδυ και μέχρι την επόμενη θα είχαν στεγνώσει.

Έκατσα στον υπολογιστή να κάνω μία συναλλαγή και εκείνος είπε στα παιδιά: Κοιτάξτε τη μάνα σας, μόνο με τη δουλειά της ασχολείται. Τέτοια πράγματα έλεγε συχνά. Έριξε μπουνιά στον υπολογιστή μου και ο μικρός μου γιος αντιγράφοντας τη συμπεριφορά του έριξε κι εκείνος μπουνιά στον υπολογιστή. Μεταφέρθηκα στην κρεβατοκάμαρα για να μπορέσω να συνεχίσω αυτό που έκανα, ήρθε μέσα και με χτύπησε και πάλι.

Κάλεσα την αστυνομία και πήγαμε στο αυτόφωρο. Είχε όμως σιγά σιγά καταφέρει να κάνει τα παιδιά να έχουν ταύτιση μαζί του. Έτσι, όταν ερωτήθηκαν, είπαν ότι εγώ τα χτυπούσα. Εκείνος έφυγε από το σπίτι γιατί είχα ζητήσει περιοριστικά μέτρα αλλά έπεισε τα παιδιά να μου κάνουν καταγγελίες βίας ώστε να αναγκαστώ να πάρω πίσω τα περιοριστικά μέτρα. Έτσι και έγινε.

«ΖΩ ΕΝΑ ΘΡΙΛΕΡ. ΜΕ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΕ ΑΥΤΟΣ, ΜΕΤΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΟΥ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ».

Τα παιδιά μου έκαναν δύο καταγγελίες οι οποίες ξεκίνησαν ποινική διαδικασία εις βάρος μου. Στο δικαστήριο για την πρώτη καταγγελία αθωώθηκα, ενώ η δεύτερη εκκρεμεί. Εκείνον τον μήνα τα παιδιά όποτε τον έβλεπαν, γύριζαν σπίτι και με χτύπαγαν. Ήταν φανατισμένα εναντίον μου. Έναν μήνα μετά, είπαν ότι ήθελαν να μένουν μαζί του. Έτσι, έφυγα εγώ από το σπίτι.

Ζω ένα θρίλερ. Με κακοποίησε αυτός, μετά τα παιδιά μου και μετά το δικαστικό σύστημα. Από εκεί και πέρα, ακριβώς επειδή τα παιδιά είχαν πει ότι ήθελαν εκείνον και ότι εγώ τα κακοποιούσα –σύμφωνα με τη δικαστική απόφαση– δεν μπορούσα να τα δω παρά μόνο παρουσία ψυχολόγου.

Ακολούθησε δεύτερη δικαστική απόφαση όπου το δικαστήριο διέγνωσε τις τακτικές γονικής αποξένωσης που εφάρμοζε ο πρώην σύζυγός μου και ορίστηκε προσωπική επικοινωνία με τα παιδιά σε συγκεκριμένες ημέρες και ώρες. Πηγαίνω τις ημέρες που έχουν οριστεί από τη δικαστική απόφαση για να τα βλέπω, αλλά δεν είναι ποτέ εκεί. Τους πηγαίνω φαγητό και το αφήνω έξω από την πόρτα. Προσπαθώ, όποτε έχω την ευκαιρία και με όποιον τρόπο μπορώ, να τους θυμίζω ότι τα αγαπάω, δεν τους κρατάω κακία και είμαι εκεί για αυτά. Η κατάσταση όμως είναι πολύ δύσκολη.

«ΞΕΡΩ ΟΤΙ ΟΙ ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΧΡΟΝΟ, ΧΡΟΝΟ ΠΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΜΟΥ, ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΑΣ, ΕΔΡΑΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΕΛΙΚΑ ΤΗ ΓΟΝΙΚΗ ΑΠΟΞΕΝΩΣΗ».

Καταβάλλω τεράστια προσπάθεια να είμαι κοινωνική, να μιλάω, να δουλεύω και να πληρώνω την υπέρογκη διατροφή που πληρώνω. Με ενοχλεί που βλέπω στα μάτια των ανθρώπων ότι σκέφτονται ότι μπορεί να φταίω εγώ. Ευτυχώς, με στηρίζουν οι φίλοι μου και τα αδέλφια μου. Το μόνο πράγμα που με έκανε να νιώσω ηθική δικαίωση ήταν η δικαστική απόφαση που αναγνώρισε ότι υπάρχει γονική αποξένωση. Παρ’ όλα αυτά, η Πολιτεία δεν έχει λάβει τα απαραίτητα μέτρα για την επανασύνδεσή μου με τα παιδιά.

Αν και έχουν οριστεί συγκεκριμένες ημέρες και ώρες επικοινωνίας δεν έχει μπει σε εφαρμογή κανένας μηχανισμός διασφάλισης όσων έχουν οριστεί από τη δικαστική απόφαση. Ξέρω ότι οι δικαστικές διαδικασίες απαιτούν χρόνο, χρόνο που λειτουργεί σε βάρος μου, σε βάρος των παιδιών αλλά και της σχέσης μας, εδραιώνοντας τελικά τη γονική αποξένωση.

Τι είναι η γονική αποξένωση

Η γονική αποξένωση είναι μία κατάσταση που συναντάται αρκετά συχνά, συχνότερα από ό,τι φανταζόμαστε, συνήθως μετά τον χωρισμό των γονιών (ενώ έχει ξεκινήσει εντός του γάμου ή της συμβίωσης) και όταν το παιδί ή τα παιδιά της οικογένειας αρνούνται να έχουν σχέσεις και επαφές με τον έναν από τους δύο γονείς τους.

Έτσι, στη διεθνή βιβλιογραφία, η γονική αποξένωση περιγράφεται ως «η άνευ βάσιμων λόγων απροθυμία, η άρνηση και σε κάποιες περιπτώσεις η απόρριψη επαφής του παιδιού με τον έναν γονέα».

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΥΦΙΣΤΑΝΤΑΙ ΓΟΝΙΚΗ ΑΠΟΞΕΝΩΣΗ ΕΙΝΑΙ ΠΙΘΑΝΟ ΝΑ ΕΜΦΑΝΙΣΟΥΝ ΑΠΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΕΧΡΙ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ.

Πώς «επιτυγχάνεται» η γονική αποξένωση:

Για να μπορέσει ο ένας γονέας να αποξενώσει το παιδί ή τα παιδιά από τον άλλο, χρησιμοποιεί συγκεκριμένες «μεθόδους», όπως για παράδειγμα:

• ασκώντας συνεχώς κακόβουλη κριτική σε βάρος του στοχευόμενου γονέα παρουσία του παιδιού,
• διαδίδοντας κατασκευασμένα αφηγήματα είτε διαστρεβλώνοντας την πραγματικότητα είτε λέγοντας ψέματα,
• εκβιάζοντας έμμεσα το παιδί με συναισθηματική απόσυρση και δημιουργία ενοχών όταν έχει σχέσεις με τον άλλο γονέα,
• φοβίζοντας το παιδί ότι ο στοχευόμενος γονέας είναι «επικίνδυνος», «ακατάλληλος», «ασταθής».

Επιπλέον, η γονική αποξένωση μπορεί να συντελείται με τον εξαναγκασμό του παιδιού να «κατασκοπεύει» τον στοχευόμενο γονέα, να πετάει ρούχα, δώρα, φωτογραφίες του στοχευόμενου γονέα, να αποκαλεί «πατέρα» ή «μητέρα» έναν τρίτο ενήλικο.

Στη συνέχεια, μπορεί ο γονέας που επιδιώκει την αποξένωση:

• να θυματοποιείται,
• να αποκρύπτει επίτηδες πληροφορίες (π.χ. σχετικά με το σχολείο, την υγεία του παιδιού κ.λπ.) από τον άλλο γονέα, ώστε για παράδειγμα να λείπει από τις σημαντικές στιγμές του παιδιού,
• να επιβραβεύει το παιδί, όταν αποκρύπτει πληροφορίες από τον στοχευόμενο γονέα,
• να εμπλέκει το παιδί σε ζητήματα (νομικά ή οικονομικά) που αφορούν ενηλίκους,
• να εξαναγκάζει το παιδί να επιλέξει έναν από τους δύο γονείς του.

Τέλος, η σκόπιμη παρεμπόδιση ή/και ματαίωση επικοινωνίας (διά ζώσης και τηλεφωνικής) μεταξύ του παιδιού και του στοχευόμενου γονέα καθώς και η υπονόμευση της σχέσης του παιδιού με την ευρύτερη οικογένεια του στοχευόμενου γονέα, είναι από τους τρόπους που συχνά χρησιμοποιούνται για την επίτευξη της γονικής αποξένωσης.

Τα παιδιά είναι πάντα οι μεγάλοι χαμένοι

Όλες οι παραπάνω τακτικές μπορεί να προκαλέσουν «ψυχολογική βλάβη» και «κακή ανάπτυξη» του παιδιού ακόμα κι αν δεν εφαρμόζονται ταυτόχρονα στο σύνολό τους.

Σύμφωνα με τις έρευνες, τα παιδιά που έχουν αποξενωθεί ή βρίσκονται σε διαδικασία αποξένωσης από τον έναν γονέα τους έχουν πολλές πιθανότητες να εμφανίσουν, μεταξύ άλλων:

• συναισθηματικές δυσκολίες (χαμηλή αυτοεκτίμηση, αισθήματα απόρριψης και εγκατάλειψης, κατάθλιψη, απουσία αμφιθυμίας ή τύψεων όταν εκδηλώνουν αδιαφορία προς τον στοχευόμενο γονέα, έλλειψη ενσυναίσθησης),
• συμπεριφορικές δυσκολίες (αδυναμία οριοθέτησης ή διαχείρισης θυμού),
• αγχώδεις διαταραχές,
• χαμηλή κοινωνική προσαρμογή,
• ψυχοσωματικά συμπτώματα,
• οργανικές βλάβες (π.χ. υψηλή αρτηριακή πίεση),
• αισθητή πτώση στις ακαδημαϊκές επιδόσεις τους.