ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ: «ΕΙΝΑΙ ΛΟΓΙΚΟ ΝΑ ΦΟΒΟΜΑΣΤΕ ΤΑ ΑΚΡΑΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΜΑΣ»

Ένας αδιέξοδος έρωτας σε ένα μελλοντολογικό club-καμπαρέ. Μια τηλεοπτική σειρά χωρίς σενάριο. Ο Λευτέρης Παπακώστας κινείται αυτή την περίοδο ανάμεσα σε δύο πρότζεκτ που αμφισβητούν τους κανόνες της αφήγησης και στοχάζεται πάνω στον έρωτα, τις προκλήσεις της εποχής και τον φόβο της έκθεσης.

Τόσο στο θέατρο όσο και στην τηλεόραση, ο Λευτέρης Παπακώστας συμμετέχει αυτή την περίοδο σε δουλειές που ανατρέπουν τους κανόνες.

Στο θεατρικό «LO», σκηνοθετεί και παίζει σε μια παράσταση που καταργεί τα συμβατικά όρια ανάμεσα στη σκηνή και το κοινό, καλώντας τους θεατές να κινηθούν ελεύθερα μαζί με τους ηθοποιούς σε μια ρεαλιστική συνθήκη club-καμπαρέ. Το έργο του Μάριου Τσάγκαρη αντλεί έμπνευση από την κλασική ελληνική ταινία «Λόλα» αλλά και τη νουβέλα «Ονειρεύονται τα ανδροειδή το ηλεκτρικό πρόβατο;» του Philip K. Dick.

Κάπως έτσι, η κάτω σκηνή του Bios μετατρέπεται σε ένα μελλοντολογικό club-καμπαρέ, όπου δύο cyborg, μια αρτίστα του καμπαρέ και ένας δολοφόνος, ζουν έναν αδιέξοδο έρωτα.

Στο τηλεοπτικό «Εκτός σχεδίου» της ΕΡΤ, η ανατροπή είναι ότι δεν υπάρχει προκαθορισμένο σενάριο. Στην αυτοσχεδιαστική αυτή κωμωδία, οι ηθοποιοί αγνοούν την εξέλιξη της ιστορίας και καθοδηγούνται αιφνιδιαστικά, μέσω ακουστικού, από τον σκηνοθέτη Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη.

Πώς ισορροπεί ο Λευτέρης Παπακώστας ανάμεσα σε ένα θεατρικό έργο που αγγίζει τον κινηματογραφικό ρεαλισμό και μια σειρά που μοιάζει με πείραμα χωρίς οδηγίες χρήσης; Πώς συνδυάζει τον ρόλο του ηθοποιού με εκείνον του σκηνοθέτη; Πόσο «εκτός σχεδίου» λειτουργεί στη ζωή του; Και, τελικά, τι τον κρατά σε εγρήγορση εκτός σκηνής; Οι απαντήσεις του έχουν μια φιλοσοφική διάσταση που προδίδει αρκετά για το τι σημαίνει να διερευνάς νέους καλλιτεχνικούς δρόμους.

O Λευτέρης Παπακώστας. Φωτογραφία: Άρης Αθάνατος

Ο Λευτέρης Παπακώστας στο «LO»

– Περιγράφεις το «LO» ως ένα post pop-modern ψυχογράφημα της προδιάθεσης του ανθρώπου να καταδυναστεύει ό,τι επιθυμεί. Είναι, πιστεύεις, αυτό μια εγγενής παγίδα στον έρωτα;

Ο άνθρωπος είναι ένα όν που μάχεται τις εσωτερικές του φωνές, διακατέχεται από εμποτισμένες αντιλήψεις του παρελθόντος οι οποίες τον οδηγούν σε ακραίες συμπεριφορές. Μία από αυτές είναι η κτητικότητα σε έμψυχα και άψυχα. Από τη στιγμή που θεωρείς ότι κάτι σου ανήκει, είναι επακόλουθο να προσπαθήσεις να επιβληθείς πάνω του και να μην το αφήνεις να ανασάνει. Ακόμα βρισκόμαστε στο στάδιο που θεωρούμε ότι, επειδή ερωτευόμαστε κάποιον, έχουμε «δικαιώματα» πάνω του. Το μόνο δικαίωμα που έχεις είναι να ερωτεύεσαι και να αγαπάς, να το δείχνεις και να το εισπράττεις.

«ΠΡΟΣΠΑΘΩ ΝΑ ΖΩ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΘΡΕΦΤΙΖΩ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΑΝ ΤΑ ΚΑΤΑΦΕΡΝΩ. ΣΗΜΑΣΙΑ ΕΧΕΙ Η ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ, ΜΑΛΛΟΝ».

– Ο έρωτας στο «LO» είναι καταδικασμένος αλλά επιμένει. Γιατί η τέχνη γοητεύεται διαχρονικά από την έννοια του καταδικασμένου έρωτα;

Ο έρωτας είναι αυτό που κινεί τα σημαντικότερα γρανάζια της ανθρώπινης ύπαρξης. Όσο πιο περίπλοκος είναι, τόσο πιο δυνατός. Όλοι επιθυμούμε να ζήσουμε κάτι αντίστοιχο, γοητευόμαστε από τη δυσκολία του ανεκπλήρωτου, του κυνηγημένου.

Ο Λευτέρης Παπακώστας και η Κατερίνα Παρισσινού σε σκηνή του «LO». Φωτογραφία: Άρης Αθάνατος

Έτσι και στην τέχνη, ο υπέρτατος έρωτας είναι αυτός που είναι καταδικασμένος, διότι όλοι περιμένουμε να είναι αυτός που θα καταφέρει να επιβιώσει. Όλοι επιθυμούμε να σπάσει η ροή του καταδικασμένου έρωτα και να γίνει ο έρωτας που νικάει.

– Πιστεύεις ότι σήμερα ο έρωτας καταπιέζεται περισσότερο από κοινωνικές δομές ή από τον φόβο της προσωπικής έκθεσης;

Αυτά πάνε αλληλένδετα. Οι κοινωνικές δομές είναι κομμάτι της διαπαιδαγώγησης των ανθρώπων. Είμαστε μια γενιά που έχει εντρυφήσει στον φόβο της έκθεσης σε όλα τα επίπεδα, άρα είναι λογικό να φοβόμαστε τα ακραία συναισθήματά μας – και ο έρωτας είναι ένα από αυτά.

– Οι ήρωες είναι cyborg, αλλά οι συγκρούσεις τους μοιάζουν βαθιά ανθρώπινες. Σε ενδιαφέρει τελικά περισσότερο το μέλλον ή το παρόν που καθρεφτίζεται μέσα του;

Το παρόν και το μέλλον το καθορίζουν οι άνθρωποι, αυτοί έχουν την αντίληψη του χρόνου και της μεταβλητότητάς του. Αυτοί ορίζουν τι θα πει παρόν και μέλλον, άρα βρισκόμαστε σε μια μόνιμη αναζήτηση, σε μια μόνιμη σύγκρουση για το πού είμαστε και πού θα πάμε. Αυτή η διαδικασία με απασχολεί. Προσπαθώ να ζω το παρόν και να καθρεφτίζω το μέλλον. Δεν ξέρω αν τα καταφέρνω. Σημασία έχει η προσπάθεια, μάλλον.

Ο Λευτέρης Παπακώστας απολαμβάνει την εγγύτητα με το κοινό που υπάρχει στο «LO». Φωτογραφία: Άρης Αθάνατος

Η αλληλεπίδραση με το κοινό

– Η επιλογή του club-καμπαρέ και της όρθιας, «συνενοχικής» θέασης σπάει το ασφαλές πλαίσιο της θεατρικής πλατείας. Τι ρισκάρεις ως σκηνοθέτης όταν καταργείς την απόσταση σκηνής–θεατή;

Η εγγύτητα και η θέαση από όποια πλευρά θέλει ο θεατής επιφέρει έναν διαφορετικό τρόπο παρακολούθησης της παράστασης. Ο θεατής μπορεί να καθίσει εάν θέλει, μπορεί να σηκωθεί, να μετακινηθεί μέσα στον χώρο, να πιει το ποτό του. Στόχος μας είναι η μόνιμη κίνηση και η αλλαγή του ενδιαφέροντός του. Υπάρχουν παράλληλες δράσεις και ο θεατής επιλέγει τι θα παρακολουθήσει χωρίς να «σπάει» η ροή της ιστορίας.

Βασικό ρίσκο είναι η άμεση συμμετοχή τόσο του θεατή όσο και του ηθοποιού. Παύει να είναι ένα θέαμα στο οποίο υπάρχει απόσταση και γίνεται κάτι που «εισέρχεται στον χώρο σου».

«ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΜΟΝΙΜΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΕΧΕΙ ΜΠΕΙ ΣΤΟ ΠΕΤΣΙ ΜΑΣ ΚΑΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΜΕΝΟΙ ΜΕ ΑΥΤΟ».

– Από τη σκοπιά του ηθοποιού, τι αλλάζει στον τρόπο που «ακούς» το κοινό σε σχέση με μια πιο συμβατική σκηνή;

Νιώθεις το βλέμμα του πάνω σου, ουσιαστικά νιώθεις την ανάσα του δίπλα σου. Αρχικά θέλει προσπάθεια για να το εισπράξεις και να το διαχειριστείς, όταν όμως λειτουργήσεις μέσα σε αυτό, το αναζητάς και σου λείπει αυτή η σύνδεση που υπάρχει.

– Παίζεις ο ίδιος στην παράσταση που σκηνοθετείς. Πότε αυτή η διπλή ιδιότητα λειτουργεί απελευθερωτικά και πότε γίνεται παγίδα;

Νομίζω πάντα λειτουργεί και με τους δύο τρόπους ταυτόχρονα. Δεν είσαι ποτέ εντελώς ελεύθερος να εισπράξεις τη χαρά της παράστασης και πέφτεις στην παγίδα να παρατηρήσεις αυτό που συμβαίνει. Αλλά έτσι, νομίζω, κάνουμε και στη ζωή μας: άλλοτε είμαστε παρατηρητές του εαυτού μας και άλλοτε εμπλεκόμενοι, ακόμα και σε ακραίες καταστάσεις.

Στο «LO» παίζουν οι Κατερίνα Παρισσινού, Γιώργος Τριανταφύλλου, Λίνα Πάτσιου, Θεοδόσης Σκαρβέλης, Πασέ Κολοφωτιάς, Χρύσα Βουλουτάκη, Λευτέρης Παπακώστας. Φωτογραφία: Άρης Αθάνατος

– Στο «LO» οι χαρακτήρες κινούνται μέσα σε έναν κόσμο επιτήρησης. Στη δική σου ζωή, πότε νιώθεις πιο έντονα ότι «σε βλέπουν» και πότε καταφέρνεις να ξεφύγεις;

Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια η έννοια της μόνιμης παρακολούθησης –είτε από τρίτους είτε οικειοθελώς– έχει μπει στο πετσί μας και είμαστε όλοι ευχαριστημένοι με αυτό. Έχουμε συνηθίσει να μας «βλέπουν» και να «βλέπουμε», μόνο με το μυαλό σου μπορείς να ξεφύγεις και να ταξιδέψεις.

«ΑΝ ΑΠΟΔΕΧΤΟΥΜΕ ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΙΜΑΣΤΕ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, ΘΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΛΑΘΗ ΘΑ ΕΞΕΛΙΧΘΟΥΜΕ».

Ο Λευτέρης Παπακώστας «εκτός σχεδίου»

– Το τηλεοπτικό «Εκτός σχεδίου» σε βρίσκει σε ένα διαφορετικό πλαίσιο αφήγησης και έκθεσης. Τι σε ενδιαφέρει να δοκιμάσεις εκεί, που δεν χωρά απαραίτητα στο θέατρο;

Το «Εκτός σχεδίου» είναι η απόλυτη φαντασίωση για έναν ηθοποιό που θέλει συνέχεια να ακροβατεί στην επικινδυνότητα της μη γνώσης και του μόνιμου αυτοσχεδιασμού. Για μένα είναι το ιδανικό «παιχνίδι», το οποίο έχει αυστηρούς αλλά λυτρωτικούς κανόνες αφήγησης. Πρέπει συνέχεια να δοκιμάζεις και να επαληθεύεις οτιδήποτε κάνεις.

– Υπάρχει κάτι από τη θεατρική σου ματιά που θέλεις να μεταφέρεις στην τηλεοπτική εμπειρία;

Τη χαρά και, ευτυχώς, το καταφέρνω. Τη χαρά που υπάρχει όταν δημιουργείς κάτι.

Ο Λευτέρης Παπακώστας σε σκηνή του «LO». Φωτογραφία: Άρης Αθάνατος

– Πόσο δεκτικός είσαι στο να λειτουργείς στη ζωή σου «εκτός σχεδίου»;

Αρκετά. Γενικά δεν λειτουργώ με κάποιο σχέδιο στη ζωή μου. Έχω κάποιες αξίες και πεποιθήσεις και πορεύομαι με αυτές. Εξελίσσομαι, τροποποιούμαι, προσπαθώ να ζω ενεργά.

– Τι σε τρομάζει περισσότερο, η στασιμότητα ή η υπερέκθεση;

Και τα δύο είναι δυσλειτουργικά και οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα: να ψάχνεις να βρεις ποιος πραγματικά είσαι, να προσπαθείς να βρεις τον χώρο σου στην κοινωνία, τη θέση σου.

– Πότε ήταν η τελευταία φορά που ένιωσες ότι κάτι σε ξεπερνά δημιουργικά και πώς το διαχειρίστηκες;

Κάθε φορά που δουλεύω θεωρώ ότι κάτι με ξεπερνάει. Οι άνθρωποι νομίζουμε πως είμαστε το κέντρο του κόσμου, αλλά δεν είμαστε. Αν το αποδεχτούμε αυτό, θα είμαστε έτοιμοι να κάνουμε λάθη και από τα λάθη θα εξελιχθούμε, θα πάμε παρακάτω.

– Αυτή την περίοδο, τι σε κρατά σε εγρήγορση εκτός σκηνής;

Προσπαθώ να «γεύομαι» κάθε λεπτό της μέρας. Να δημιουργώ σκέψεις, εικόνες και ενέργειες.

Το «LO» παίζεται κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00. Βios: Πειραιώς 84. Κλείσε εισιτήρια online στο site του Bios.