ΜΙΑ ΑΠΛΗ ΙΔΕΑ ΓΙΑ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΙΟ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΕΣ

Υπάρχουν αναπηρίες που δεν φαίνονται, αλλά καθορίζουν την καθημερινότητα χιλιάδων ανθρώπων, από τον τρόπο που επικοινωνούν μέχρι το πώς στέκονται σε μια ουρά. Το ΠούPass, μια μαθητική πρωτοβουλία από το ΕΕΕΕΚ Ηρακλείου Αττικής, φιλοδοξεί να αλλάξει τη νοοτροπία των επιχειρήσεων απέναντι στους ανθρώπους με μη ορατές αναπηρίες μέσα από πιστοποιημένη εκπαίδευση.

Τι μπορεί να είναι μια αναπηρία; Κάτι που βλέπεις πάντα και αναγνωρίζεις από τα κλινικά του χαρακτηριστικά; Μια κατάσταση που μαρτυρά η ανάγκη για βοηθήματα και υποδομές; Ή θα μπορούσε να είναι κάτι άλλο, κάτι κρυφό, που όμως καταφέρνει να επηρεάζει εμφανώς την καθημερινότητα ενός ανθρώπου; Μια ψυχική, νευρολογική ή γνωστική διαταραχή, κάποια χρόνια πάθηση ή ένα σύνδρομο;

Ως μη ορατές αναπηρίες αναφέρονται όλες εκείνες που δεν φαίνονται και έτσι παρεξηγούνται, αμφισβητούνται ή παραβλέπονται. Αναπηρίες που «δεν συνοδεύονται από ένα αμαξίδιο ή από ένα λευκό μπαστούνι, όμως, επηρεάζουν τη συμπεριφορά και την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου, οδηγώντας συχνά σε άγχος, παρεξηγήσεις ή κοινωνική απομόνωση», εξηγεί ο Γιώργος Ευγενειάδης, Τεχνολόγος Τροφίμων MSc, MEd, Καθηγητής Ειδικής Εκπαίδευσης - Συγγραφέας και επιστημονικά υπεύθυνος του εγχειρήματος ΠούPass, μιας μαθητικής πρωτοβουλίας του Εργαστηρίου Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ΕΕΕΕΚ) Ηρακλείου Αττικής, με στόχο να φέρει τους ανθρώπους με αφανείς αναπηρίες στο φως της προσβασιμότητας, της κατανόησης και του σεβασμού.

Το ΠούPass είναι μια εικονική μαθητική επιχείρηση που πιστοποιεί επιχειρήσεις και οργανισμούς ως φιλικούς και συμπεριληπτικούς προς άτομα με μη ορατές αναπηρίες. Την Παρασκευή 20 Μαρτίου 2026, ο Γιώργος μαζί με τους μαθητές, τις μαθήτριες και τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς Αχιλλέα Ραζή (Καθηγητής Καλλιτεχνικών), Δημήτρη Γκούβη (Καθηγητής Οικονομίας), Χριστίνα Ρίττερ (Καθηγήτρια Οικονομίας), Ελλισάβετ Μαίρη (Κοινωνική Λειτουργός) και Μαριάνθη Ραφαηλίδου (Ειδικό Βοηθητικό Προσωπικό) θα βρεθούν στην Εμπορική Μαθητική Έκθεση της Junior Achievement Greece στο The Mall Athens, από τις 09:00 έως τις 15:00, για να γνωριστούν με το κοινό και να παρουσιάσουν το όραμά τους για τη συμπερίληψη.

Με αφορμή το επερχόμενο event, συζητήσαμε με τον Γιώργο Ευγενειάδη για την υλοποίηση του ΠούPass και το πού στοχεύει να μας πάει ως κοινωνία η πρωτότυπη αυτή ιδέα.

Η ομάδα του ΠούPass. ΕΕΕΕΚ Ηρακλείου Αττικής

Ποια ανάγκη είδατε στο σχολείο και στην κοινωνία που σας οδήγησε στη δημιουργία του ΠούPass;

Στο σχολείο μας, το ΕΕΕΕΚ Ηρακλείου Αττικής, φοιτούν μαθητές με αναπηρίες που δεν είναι άμεσα ορατές, με τις οποίες η κοινωνία δεν είναι πάντα εξοικειωμένη. Μιλάμε για μαθητές με νοητική αναπηρία, αυτισμό, σύνδρομα ή ΔΕΠΥ, αναπηρίες που δεν φαίνονται εξωτερικά, όμως επηρεάζουν τη συμπεριφορά και την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου, οδηγώντας συχνά σε άγχος, παρεξηγήσεις ή κοινωνική απομόνωση. Το ΠούPass δημιουργήθηκε για να απαντήσει σε αυτή την ανάγκη, προωθώντας την κατανόηση και τη συμπερίληψη στην πράξη.

Τι σημαίνει στην πράξη «μη ορατή αναπηρία» και ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες των ατόμων στην καθημερινότητα;

Στην πράξη, μη ορατή αναπηρία σημαίνει ότι η μη εμφανής δυσκολία ενός ατόμου επηρεάζει τον τρόπο που επικοινωνεί, κινείται, περιμένει ή εξυπηρετείται, χωρίς πάντα να αναγνωρίζεται, με αποτέλεσμα βιασύνη, παρεξηγήσεις, κοινωνική πίεση, άγχος, ακόμη και ντροπή. Συχνά, τα άτομα αυτά αναγκάζονται να προσαρμοστούν σε περιβάλλοντα που δεν έχουν σχεδιαστεί με βάση τις ανάγκες τους, γιατί κανείς δεν το σκέφτηκε, κανείς δεν έδωσε σημασία.

ΣΤΟΧΟΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΜΕΤΑΚΙΝΗΘΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ, ΤΗΝ ΥΠΟΜΟΝΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΕΒΑΣΜΟ.

Τι σας έκανε να πείτε «χρειαζόμαστε αυτή την πιστοποίηση»;

Τα τελευταία χρόνια έχουμε συνδέσει την αναπηρία κυρίως με τη φυσική προσβασιμότητα, όπως ράμπες και ασανσέρ. Όμως, υπάρχουν άτομα στον χώρο της αναπηρίας που βασική τους ανάγκη δεν είναι η υποδομή. Χρειάζονται κυρίως μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση:

• περισσότερο χρόνο στην εξυπηρέτηση,
• κατανόηση της συμπεριφοράς τους,
• διακριτική προτεραιότητα σε μια ουρά,
• ένα κάθισμα σε έναν δημόσιο χώρο ή στα μέσα μεταφοράς.

Πράγματα που συχνά περνούν απαρατήρητα, αλλά είναι καθοριστικά για την καθημερινότητά τους. Γι’ αυτό θεωρήσαμε απαραίτητη μια πιστοποίηση που να εκπαιδεύει και να ευαισθητοποιεί οργανισμούς πέρα από την έννοια της ράμπας.

Τι αλλαγές επιδιώκει το ΠούPass για την κοινωνία και τη στάση της απέναντι στις μη ορατές αναπηρίες;

Το ΠούPass επιδιώκει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει τις μη ορατές αναπηρίες στην καθημερινότητα. Στόχος είναι να μετακινηθούμε από την αμφισβήτηση και την πίεση προς την κατανόηση, την υπομονή και τον σεβασμό. Ενθαρρύνει μια κοινωνική συμπεριφορά που αναγνωρίζει ότι κάποιοι άνθρωποι μπορεί να χρειάζονται περισσότερο χρόνο, λιγότερη ένταση ή διακριτική υποστήριξη, χωρίς να απαιτείται εξήγηση ή απόδειξη. Με αυτόν τον τρόπο, το ΠούPass συμβάλλει στη δημιουργία πιο ανθρώπινων και συμπεριληπτικών κοινωνικών χώρων.

Οι μαθητές είχαν ενεργό ρόλο σε όλα τα στάδια της δημιουργίας του ΠούPass, από τη σύλληψη της ιδέας και τον σχεδιασμό μέχρι τη δημιουργία του site και τη διαμόρφωση του περιεχομένου. ΕΕΕΕΚ Ηρακλείου Αττικής

Πώς θα λειτουργεί η πιστοποίηση ΠούPass; Ποια είναι τα βασικά κριτήρια για να θεωρηθεί ένας χώρος προσβάσιμος και υποστηρικτικός;

Η πιστοποίηση ΠούPass βασίζεται κυρίως στην εκπαίδευση και τη στάση των ανθρώπων μέσα στον χώρο. Ένας πιστοποιημένος φορέας δεσμεύεται ότι το ανθρώπινο δυναμικό του γνωρίζει πώς να προσεγγίζει άτομα με μη ορατές αναπηρίες με σεβασμό, υπομονή και κατανόηση. Τα βασικά κριτήρια αφορούν:

• ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του προσωπικού,
• ανθρωποκεντρική εξυπηρέτηση,
• παροχή επιπλέον χρόνου ή διακριτικής υποστήριξης όταν χρειάζεται.

Η πιστοποίηση δεν επικεντρώνεται κυρίως στις υποδομές, αλλά στη συμπεριφορά και την κουλτούρα, ώστε ο χώρος να είναι πραγματικά υποστηρικτικός.

Ποιος ήταν ο ρόλος των μαθητών στη διαδικασία και τι κερδίζουν μέσα από αυτή την εμπειρία;

Οι μαθητές έχουν ενεργό ρόλο σε όλα τα στάδια της δημιουργίας του ΠούPass, από τη σύλληψη της ιδέας και τον σχεδιασμό μέχρι τη δημιουργία του site και τη διαμόρφωση του περιεχομένου. Δεν είναι απλοί συμμετέχοντες, αλλά συνδημιουργοί. Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο της συμμετοχής στον επίσημο μαθητικό διαγωνισμό της Junior Achievement Greece, σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, όπου μαθητές από σχολεία όλης της χώρας δημιουργούν τη δική τους εικονική μαθητική επιχείρηση. Μέσα από αυτή την εμπειρία, οι μαθητές αποκτούν αυτοπεποίθηση, δεξιότητες συνεργασίας και επαφή με την πραγματική επιχειρηματικότητα, βλέποντας παράλληλα ότι οι ιδέες τους μπορούν να έχουν ουσιαστικό κοινωνικό αντίκτυπο.

Όπως τα χρώματα στη σημαία αναπηρίας συμβολίζουν μια ομάδα αναπηριών, έτσι και οι πολύχρωμες κάλτσες συμβολίζουν τη διαφορετικότητα και τη μοναδικότητα κάθε ανθρώπου. ΕΕΕΕΚ Ηρακλείου Αττικής

Το λογότυπο με τις πολύχρωμες κάλτσες έχει έντονο συμβολισμό. Τι επικοινωνεί προς τον κόσμο;

Οι πολύχρωμες κάλτσες συμβολίζουν τη διαφορετικότητα και τη μοναδικότητα κάθε ανθρώπου. Όπως οι κάλτσες μπορεί να είναι διαφορετικές αλλά να φοριούνται μαζί, έτσι και οι άνθρωποι μπορούν να συνυπάρχουν ισότιμα, με σεβασμό στις ιδιαιτερότητές τους.

Το λογότυπο του ΠούPass αντλεί έμπνευση από διεθνείς δράσεις ευαισθητοποίησης, όπως:

• η ριγέ κάλτσα που συνδέεται με την Παγκόσμια Σημαία της Αναπηρίας,
• η πουά κάλτσα στα χρώματα του συνδρόμου Down,
• καθώς και η παγκόσμια καμπάνια «Rock Your Socks».

Μέσα από αυτά τα σύμβολα, επικοινωνεί ότι η συμπερίληψη δεν σημαίνει ομοιομορφία, αλλά αποδοχή της διαφορετικότητας με τρόπο θετικό, απλό και ανθρώπινο.

ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥΣ. ΑΝ ΤΗΝ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ, ΣΥΧΝΑ ΝΤΡΕΠΟΝΤΑΙ. ΕΝΑΣ ΜΑΘΗΤΗΣ ΜΟΥ ΕΙΠΕ : «ΚΥΡΙΕ, ΔΕΝ ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΙ ΟΜΟΡΦΑ. ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΣ;»

Ποιο ήταν το πιο δυνατό σχόλιο ή αντίδραση μαθητή όταν δουλεύατε πάνω στο project;

Οι περισσότεροι μαθητές με αναπηρίες δεν έχουν επίγνωση της διαφορετικότητάς τους, γιατί ο κόσμος είναι δομημένος κυρίως για νευροτυπικά άτομα. Ακόμη και όταν την αντιλαμβάνονται, συχνά ντρέπονται γι’ αυτήν. Ένας μαθητής μου, που έχει πλήρη επίγνωση, μου είπε: «Κύριε, δεν αισθάνομαι όμορφα. Γιατί είμαι διαφορετικός;»

Αυτή η φράση αποτυπώνει κάτι που έχει διαμορφώσει η κοινωνία μας και που χρειάζεται να αλλάξει. Το ΠούPass δημιουργήθηκε ακριβώς για να προσφέρει ένα ασφαλές και υποστηρικτικό πλαίσιο, όπου η διαφορετικότητα αναγνωρίζεται, γίνεται κατανοητή και τελικά αποδεκτή. Γιατί η πραγματική αποδοχή ξεκινά μόνο μέσα από την κατανόηση και την αναγνώριση.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο για να γίνει το ΠούPass πραγματικότητα;

Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η νοοτροπία και τα στερεότυπα μιας κοινωνίας που έχει δομηθεί εδώ και δεκαετίες για ανθρώπους με ομοιόμορφη, νευροτυπική συμπεριφορά. Η κοινωνία μας συχνά απαιτεί ομοιόμορφο τρόπο σκέψης, ομοιόμορφο τρόπο αντιμετώπισης των καταστάσεων, να συμπεριφέρονται όλοι με συγκεκριμένο τρόπο και να αντιδρούν όλοι το ίδιο. Όμως, σε μια κοινωνία που αποτελείται από διαφορετικούς ανθρώπους, αυτή η απαίτηση δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.

Η ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΔΕΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΛΥΠΗΣΗ, ΑΛΛΑ ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ, ΤΗΝ ΑΜΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ, ΤΗ ΧΑΡΑ ΤΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΟΙΝΩΝ ΣΤΟΧΩΝ.

Έχουμε μάθει να εκπαιδεύουμε τα άτομα με αναπηρίες ώστε να προσαρμοστούν, όμως σπάνια αναρωτιόμαστε αν χρειάζεται να εκπαιδευτούμε και εμείς οι ίδιοι. Οι νευροτυπικοί άνθρωποι οφείλουμε να κατανοήσουμε τις αναπηρίες και να αλλάξουμε τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς. Ας σκεφτούμε ότι καθημερινές πράξεις, όπως ο έντονος θόρυβος από την κόρνα ενός αυτοκινήτου, μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικός για ένα άτομο με αυτισμό. Αυτή η έλλειψη επίγνωσης είναι ένα από τα βασικά εμπόδια που το ΠούPass φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει ως τα μεγαλύτερα εμπόδια.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα για να περάσει η ιδέα από «εικονική επιχείρηση» σε πραγματικότητα;

Το ΠούPass αποτελεί μια καινοτόμα κοινωνική ιδέα στο πλαίσιο του μαθητικού διαγωνισμού και βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, με αρκετό δρόμο μπροστά της. Για να περάσει στην πράξη, απαιτείται η δημιουργία ενός σαφούς και αξιόπιστου προτύπου πιστοποίησης, το οποίο θα τηρεί κάθε φορέας που επιθυμεί να πιστοποιηθεί.

Παράλληλα, είναι απαραίτητη η συνεργασία με επιστημονικό προσωπικό που θα αναλάβει την εκπαίδευση των εργαζομένων, καθώς και η ανάπτυξη αλληλεπίδρασης μεταξύ ατόμων με αναπηρίες και των φορέων που θα πιστοποιούνται, μέσα από εργαλεία επικοινωνίας, που μπορεί να είναι ακόμη και η μαγειρική! Στόχος είναι η πιστοποίηση να βασίζεται όχι μόνο στη θεωρία, αλλά στη βιωματική κατανόηση και την ουσιαστική συμπερίληψη.

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΑΣ ΑΠΑΙΤΕΙ ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ, ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ, ΣΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Ή ΤΙΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ. ΟΜΩΣ, ΣΕ ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΠΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ, ΑΥΤΗ Η ΑΠΑΙΤΗΣΗ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΔΕΔΟΜΕΝΗ.

Τι θα λέγατε σε έναν επιχειρηματία που διστάζει να συμμετάσχει σε μια διαδικασία πιστοποίησης όπως το ΠούPass;

Ο δισταγμός δεν προέρχεται πάντα από κακή πρόθεση, αλλά από φόβο: φόβο μήπως κάνει λάθος, μήπως δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί την αναπηρία ή μήπως μπει σε μια διαδικασία που συνδέεται μόνο με φιλανθρωπία. Αυτά όμως είναι δεδομένα που πλέον δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

Η αναπηρία τα τελευταία χρόνια αναδεικνύει όλο και περισσότερο τη δημιουργική, αυθεντική και ανθρώπινη πλευρά της. Η επαφή με άτομα με αναπηρίες δεν αφορά τη λύπηση, αλλά τη συνεργασία, την άμεση έκφραση, τη χαρά της συμμετοχής και τη δημιουργία κοινών στόχων. Ένας επιχειρηματίας που ξεπερνά τον φόβο, ανακαλύπτει νέους τρόπους σκέψης και λειτουργίας που κάνουν τον χώρο του πιο ανθρώπινο, πιο ανοιχτό και τελικά πιο ουσιαστικό.

Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα σε κάθε επιχείρηση ή δημόσιο χώρο αύριο το πρωί, ποιο θα ήταν;

Θα αλλάζαμε την προσέγγιση των νευροτυπικών ατόμων απέναντι στα άτομα με νευροδιαφορετικότητα και μη ορατές αναπηρίες. Φανταστείτε μια επιχείρηση όπου όλα τα μέλη της, από τον προϊστάμενο μέχρι τον υπάλληλο, γνωρίζουν πώς να συμπεριφέρονται με κατανόηση, υπομονή και σεβασμό. Ένα περιβάλλον όπου κάποιος μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο, λιγότερη πίεση ή διακριτική υποστήριξη και να αισθάνεται ασφάλεια και αποδοχή. Αυτή η αλλαγή νοοτροπίας είναι ένα ουσιαστικό βήμα προς την πλήρη και αληθινή ένταξη.

Ποια είναι σήμερα η εικόνα σας για την προσβασιμότητα στη χώρα;

Η προσβασιμότητα παραμένει μια πολύ δύσκολη και ελλιπώς εφαρμοσμένη έννοια στη χώρα μας. Ακόμη και τα αυτονόητα δεν είναι δεδομένα: όχι μόνο ράμπες, άλλα και ολόκληρα πεζοδρόμια συχνά καταλαμβάνονται από αυτοκίνητα, με αποτέλεσμα άτομα με αναπηρίες να αναγκάζονται να κινούνται στον δρόμο. Αυτό το ζούμε καθημερινά, ακόμη και έξω από τη σχολική μας μονάδα.

Όταν δεν σεβόμαστε αυτό που φαίνεται, όπως ένα αναπηρικό αμαξίδιο, πώς μπορούμε να φτάσουμε να σκεφτούμε το επόμενο στάδιο της προσβασιμότητας, αυτό που δεν φαίνεται; Την ανάγκη κάποιου να του δώσουμε χώρο, χρόνο και τρόπο να εκφραστεί, να γίνει κατανοητός και να συμμετέχει ισότιμα.

Αυτά τα κενά προσβασιμότητας έρχεται να καλύψει το ΠούPass, μέσα από ένα επίσημο και οργανωμένο πλαίσιο, που βοηθά επιχειρήσεις και φορείς να ανεβάσουν το επίπεδό τους και να προσφέρουν ουσιαστικά στην κοινωνία, ξεκινώντας από τον ίδιο τον χώρο όπου λειτουργούν.