Ο ΣΚΥΛΟΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΟΥ ΜΟΙΡΑΖΕΙ ΧΑΜΟΓΕΛΑ ΚΑΙ ΗΡΕΜΙΑ ΣΤΟ ΜΕΤΑΞΑ ΛΕΓΕΤΑΙ ΒΑΓΓΕΛΗΣ

Κάτι όμορφο και διαφορετικό συμβαίνει στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Μεταξά. Εκεί, ο Βαγγέλης, ο σκύλος θεραπείας, φέρνει χαρά, γαλήνη και υποστήριξη σε ασθενείς και προσωπικό, δείχνοντας για μια ακόμα φορά την αξία της επαφής με τα ζώα.

Τετάρτη πρωί. Φτάσαμε στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Πειραιά «Μεταξά». Φορέσαμε τις μάσκες μας και ανεβήκαμε τη σκάλα στη Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας. Ο Βαγγέλης προχωρούσε ήρεμος μπροστά, συγκεντρωμένος, σαν να ήξερε ακριβώς πού βρίσκεται και γιατί.

Το πολύ σε δύο χρόνια, ο γλυκύτατος αυτός σκύλος θεραπείας, θα βγει στη σύνταξη και τότε, στο βιογραφικό του θα μετρά αμέτρητες ώρες χαδιών. Θα έχει μοιράσει χαμόγελα και θα έχει προσφέρει ηρεμία και υποστήριξη σε περισσότερους ανθρώπους από όσους η πλειοψηφία ημών θα καταφέρει σε ολόκληρη τη ζωή της.

Η Κωνσταντίνα Θανάσουλα, πιστοποιημένη εκπαιδεύτρια και συντονίστρια σκύλων θεραπείας, δεν τον άφησε στιγμή από το πλευρό της, Οι δυο τους σταματούσαν όπου τους καλούσαν: για μια φωτογραφία, για ένα χάδι, για μια αγκαλιά.

Στον διάδρομο, ένας άντρας έσκυψε στο ύψος του και τον χάιδεψε. Γύρισα και του χαμογέλασα. Μου ανταπέδωσε το χαμόγελο, αλλά τα μάτια του ήταν βουρκωμένα. Έχω την αίσθηση πως τα χάδια που μοιράστηκε με τον τετράποδο «celebrity» του νοσοκομείου τον βοήθησαν να αντέξει λίγο περισσότερο.

Αν έχεις επαφή με ζώα, το συναίσθημα αυτό σου είναι οικείο. Αλλά κι αν δεν έχεις, πάλι δεν μένεις ασυγκίνητος μπροστά στις εικόνες αυτές. Γιατί σε έναν χώρο που δοκιμάζει καθημερινά την αντοχή του ανθρώπου, μια ήρεμη παρουσία με ουρά υπενθυμίζει, ότι η φροντίδα δεν είναι μόνο ιατρική πράξη. Είναι και το να κάθεσαι δίπλα σε κάποιον, χωρίς να χρειάζεται να πεις τίποτα.

Μπαίνοντας στον κόσμο του Βαγγέλη

«Όσα νεύρα κι αν έχω φεύγοντας από το σπίτι, όσο άγχος κι αν έχω, όταν ξέρω ότι θα είναι εδώ ο Βαγγέλης, ηρεμώ. Αυτό το λίγο που έρχεται και κάθεται δίπλα μου με γεμίζει γαλήνη. Μας νιώθει», μου λέει η κ. Αναστασία.

Για την ίδια, το πρόγραμμα είναι ένα στήριγμα. «Κάθομαι εδώ και τον χαϊδεύω και γαληνεύω, κορίτσι μου. Γαληνεύει η ψυχή μου. Ξεχνάω τα πάντα. Είναι σαν να ήρθα εδώ για να ασχοληθώ με τον Βαγγέλη, όχι για να κάνω χημειοθεραπεία». Οι σκέψεις, λέει, όταν περνάς μια ασθένεια δεν σταματούν ποτέ. «Όμως, όταν έρχομαι εδώ και τον βλέπω, ηρεμώ. Μπαίνω στον κόσμο του Βαγγέλη και στον δικό μου».

«Πάθαμε όλοι την πλάκα μας όταν ξεκίνησε να έρχεται ο Βαγγέλης εδώ», λέει η Χριστίνα την ώρα της θεραπείας της. «Μου έκανε τρομερή εντύπωση από την πρώτη μέρα που τον γνώρισα. Ο τρόπος που κάθεται δίπλα σου, ο τρόπος που σε ακούει δεν περνούν απαρατήρητα».

Τη ρωτάω τι θα έλεγε σε κάποιον που διστάζει να πλησιάσει τους σκύλους. «Ας το τολμήσει», απαντά χωρίς δεύτερη σκέψη. «Πιστεύω ότι στην πορεία θα νιώσει τόση ασφάλεια, που θα του φύγει όλος ο φόβος. Θα δεθεί. Δεν ξέρω πώς ακούγεται αυτό σε κάποιους. Αλλά το ζώο νιώθει τη στεναχώρια σου, τον πόνο σου. Το ίδιο κι ο Βαγγέλης. Το καταλαβαίνεις από τον τρόπο που σε πλησιάζει. Σαν να ξέρει».

Τη δική του εμπειρία μοιράστηκε και ο Διοικητής του Νοσοκομείο «Μεταξά», Σαράντος Ευσταθόπουλος, με έναν ασθενή που δεν ήθελε ούτε να μιλήσει ούτε να σηκώσει το βλέμμα από το πάτωμα. «Μια μέρα, άπλωσε το χέρι του για να χαϊδέψει τον Βαγγέλη και δάκρυσε. Έπειτα, χαμογέλασε. Σε τέτοιες στιγμές καταλαβαίνεις ότι πρώτα θεραπεύεται η ψυχή και μετά ακολουθεί το σώμα».

Το ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι πως στην παρουσία του θεραπευτή Βαγγέλη δεν ανταποκρίνονται μόνο όσοι ήδη αγαπούν τα ζώα. «Έχουμε δει να ανταποκρίνονται και ασθενείς που δεν είχαν ποτέ ζώο, ούτε ήταν ιδιαίτερα ζωόφιλοι. Στην αρχή έλεγαν: “φοβάμαι λίγο, αλλά θα ήθελα να τον χαϊδέψω”. Σιγά σιγά άρχισαν να ζητούν οι ίδιοι την επικοινωνία αυτή, γιατί έβλεπαν ότι κάτι καλό συμβαίνει μέσα τους. Ελάχιστοι είναι αυτοί που τελικά δεν θέλουν επαφή», τονίζει η Ιωάννα Κωτσιούμπα, Προϊσταμένη της Μονάδας.

Υποστήριξη για όλους

Η Ιωάννα θυμάται καθαρά την πρώτη στιγμή που η ιδέα να μπει σκύλος θεραπείας στη Μονάδα τέθηκε στο τραπέζι. «Η αρχική μας αντίδραση ήταν χαρά», λέει. «Γιατί ήταν μια ιδέα και μια ανάγκη που γεννήθηκε μέσα στη Μονάδα». «Υπήρχαν ασθενείς με έντονο άγχος, κάποιοι από τους οποίους ήταν ιδιοκτήτες σκύλων. Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια κοπέλα με κρίση πανικού να μας λέει: “αν είχα μαζί μου το σκυλάκι μου θα ήμουν πολύ πιο ήρεμη”».

Πολλοί νοσηλευτές έχουν σκύλους στο σπίτι και ξέρουν τι σημαίνει αυτή η σχέση. «Γνωρίζοντας τι μπορεί να προσφέρει ένα ζώο, μιλήσαμε με τον διοικητή του νοσοκομείου, για να δούμε πώς μπορούμε να το εντάξουμε στη Μονάδα. Ο ίδιος κινητοποιήθηκε άμεσα, ήρθε σε επαφή με όλους τους αρμόδιους και τελικά το πρόγραμμα υλοποιήθηκε».

Σήμερα ο Βαγγέλης έρχεται κάθε Τετάρτη και πρόθεση των ανθρώπων του νοσοκομείου είναι, αν καταστεί δυνατό, να καλυφθούν σταδιακά περισσότερες ημέρες.

Επίσημη μέτρηση των αποτελεσμάτων δεν υπάρχει ακόμη. «Προς το παρόν μιλάμε εμπειρικά με βάση αυτό που βλέπουμε. Από εδώ και πέρα, όμως, θα αρχίσουμε σιγά σιγά να συλλέγουμε δεδομένα», αναφέρει η Ιωάννα.

Σε επίπεδο λειτουργίας, η παρουσία του Βαγγέλη δεν έχει δημιουργήσει καμία αναστάτωση. «Δεν διαταράσσει καθόλου τη διαδικασία της φροντίδας. Ο σκύλος θεραπείας και η εκπαιδεύτριά του είναι εξαιρετικά προετοιμασμένοι. Η ροή των θεραπειών, η ασφάλεια του τμήματος, οι παρεμβάσεις στους ασθενείς γίνονται όπως πρέπει».

Η δράση, όμως, δεν αφορά μόνο τους ασθενείς. «Όλο το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό την αγκάλιασε. Είναι μια ολιστική προσέγγιση και για εμάς τους εργαζόμενους. Η πίεση και το άγχος εδώ είναι μεγάλα, καθώς πρόκειται για ένα τμήμα υψηλής βαρύτητας». Ανάμεσα σε θεραπείες, φαρμακευτικά σχήματα και αγωνίες, υπάρχει ένα μικρό διάλειμμα. «Όταν έρχεται ο Βαγγέλης και τον χαϊδεύουμε για ένα-δύο λεπτά, παίρνουμε δύναμη να συνεχίσουμε. Κάθε Τετάρτη λέμε: “Θα δούμε τον Βαγγέλη και θα νιώσουμε καλύτερα”».

Σε έναν χώρο που δοκιμάζει καθημερινά τις αντοχές όλων, αυτό το «λίγο» αποδεικνύεται τελικά πολύ.

Τι σημαίνει, όμως, σκύλος θεραπείας;

Κάπου εκεί ανάμεσα στις παύσεις και στα πέρα δώθε, βρήκαμε τον χρόνο να ανταλλάξουμε δυο κουβέντες με την Κωνσταντίνα, που για αρχή μας εξήγησε τι είδους εκπαίδευση λαμβάνει ένας σκύλος θεραπείας.

«Καθοριστικό ρόλο παίζει η σωστή κοινωνικοποίηση, κάτι στο οποίο δίνεται έμφαση από τους πρώτους μήνες της ζωής του. Παράλληλα, ο σκύλος μαθαίνει να ανταποκρίνεται σε βασικές οδηγίες, να κινείται ήρεμα με λουρί, να διατηρεί αυτοέλεγχο ακόμη και σε περιβάλλοντα με έντονα ερεθίσματα. Στη συνέχεια, αξιολογείται η προσωπικότητά του, για να διασφαλιστεί ότι διαθέτει τα κατάλληλα χαρακτηριστικά για να εκπαιδευτεί ως σκύλος θεραπείας και ακολουθεί η εξειδικευμένη εκπαίδευση, ώστε να μπορεί να σταθεί με ασφάλεια και σεβασμό δίπλα σε ευάλωτους ανθρώπους». 

Όπως μάθαμε, ιδιαίτερα σημαντικό είναι το ότι ο σκύλος εκπαιδεύεται μαζί με τον χειριστή του. Η ομάδα είναι πάντα «χειριστής-σκύλος». Ο χειριστής, που είναι και ο κηδεμόνας του ζώου, μαθαίνει να διαβάζει τη γλώσσα του σώματός του, να προστατεύει την ευζωία του και να το εντάσσει σωστά στο πλαίσιο όπου θα εργαστεί.

ΣΕ ΕΝΑΝ ΧΩΡΟ ΠΟΥ ΔΟΚΙΜΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΝΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ, ΜΙΑ ΗΡΕΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΜΕ ΟΥΡΑ ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΕΙ ΟΤΙ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ.

- Πώς επηρεάζει η διαδικασία τους σκύλους θεραπείας;

Η ευζωία του σκύλου είναι εξίσου σημαντική με την υποστήριξη του ανθρώπου. Όταν τηρούνται τα πρωτόκολλα και οι κατευθυντήριες οδηγίες, οι σκύλοι όχι μόνο δεν επιβαρύνονται, αλλά ωφελούνται. Κατά τη διάρκεια των επισκέψεων λαμβάνουν χάδια, παιχνίδι, λιχουδιές, κοινωνική επαφή και ποιοτικό χρόνο με τον χειριστή τους.

Μελέτες έχουν δείξει ότι τα επίπεδα στρες των σκύλων θεραπείας είναι παρόμοια με εκείνα που παρουσιάζουν στο σπίτι τους. Εφόσον η επιλογή έχει γίνει σωστά και ο σκύλος διαθέτει τα κατάλληλα χαρακτηριστικά, φαίνεται πως απολαμβάνει τον ρόλο του.

Φυσικά, υπάρχουν αυστηροί κανόνες, π.χ. προβλέπονται ώρες ξεκούρασης, ημέρες ρεπό και συνεχής παρακολούθηση για ενδείξεις κόπωσης ή άγχους. Αν ένας σκύλος δείξει ότι δεν νιώθει άνετα, η επίσκεψη διακόπτεται. Για εμάς, ο σκύλος είναι συνεργάτης.

- Ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχει ένας σκύλος θεραπείας;

Οι σκύλοι, όπως και οι άνθρωποι, διαθέτουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά προσωπικότητας, ανεξάρτητα από την εκπαίδευσή τους. Ένας κατάλληλος σκύλος θεραπείας είναι ιδιοσυγκρασιακά ευπροσάρμοστος, ήρεμος, κοινωνικός, με σταθερή συμπεριφορά. Νιώθει ασφάλεια σε απαιτητικά περιβάλλοντα και δείχνει διάθεση να έρχεται σε επαφή με ανθρώπους.

Η αξιολόγηση της προσωπικότητας πραγματοποιείται όταν ο σκύλος φτάσει περίπου τα δύο έτη, ώστε να έχουν παγιωθεί τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα του. Δεν είναι σπάνιο ένας σκύλος να έχει εκπαιδευτεί και τελικά να μην περάσει την τελική αξιολόγηση. Η εκπαίδευση είναι απαραίτητη για την πιστοποίηση, αλλά δεν αρκεί.

Αυτό που έχει σημασία είναι να διαπιστωθεί ότι ο σκύλος απολαμβάνει τη συμμετοχή του στη θεραπευτική διαδικασία. Ότι δεν «εκτελεί» απλώς μια συμπεριφορά που έμαθε, αλλά ότι νιώθει άνετα και ευχάριστα μέσα σε αυτήν. Έτσι διασφαλίζεται τόσο η δική του ευημερία όσο και η ποιότητα της εμπειρίας για τον άνθρωπο που θα λάβει τη θεραπευτική παρέμβαση.

- Πώς διασφαλίζεται η υγιεινή και η ασφάλεια ασθενών και ζώων;

Με αυστηρούς κανόνες και επιστημονικά τεκμηριωμένο πρωτόκολλο, σε συνεργασία με τη διοίκηση και την επιτροπή λοιμώξεων του νοσοκομείου.

Βασικά σημεία αποτελούν η πιστοποίηση χειριστών και σκύλων, οι τακτικοί κτηνιατρικοί έλεγχοι και τα ξεκάθαρα όρια που τίθενται για την ευζωία του σκύλου. Όσο για τους ασθενείς, συμμετέχουν μόνο εφόσον το επιθυμούν και πάντα με ιατρική έγκριση.

Παράλληλα, τηρούνται όλα τα βασικά μέτρα πρόληψης λοιμώξεων, με έμφαση στην υγιεινή των χεριών, στον περιορισμό πρόσβασης σε ευαίσθητους χώρους και στην καταγραφή και διαχείριση οποιουδήποτε συμβάντος. Η ασφάλεια ανθρώπων και ζώων είναι αδιαπραγμάτευτη.

«ΑΝ ΕΝΑΣ ΣΚΥΛΟΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΔΕΙΞΕΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΝΙΩΘΕΙ ΑΝΕΤΑ, Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΔΙΑΚΟΠΤΕΤΑΙ. ΓΙΑ ΕΜΑΣ Ο ΣΚΥΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ».

- Πώς «διαβάζουν» οι σκύλοι θεραπείας τη συναισθηματική κατάσταση των ασθενών;

Στους ογκολογικούς χώρους, η εμπειρία δείχνει ότι οι σκύλοι επιδεικνύουν εντυπωσιακή ευαισθησία. Μπαίνουν σε ένα περιβάλλον όπου οι άνθρωποι συχνά νιώθουν ευάλωτοι και φαίνεται να αντιλαμβάνονται ποιος χρειάζεται περισσότερη ηρεμία.

Μέσα από την οξυμένη όσφρησή τους ανιχνεύουν τις βιολογικές αλλαγές που προκαλεί το στρες. Ακούν τον τόνο της φωνής και «διαβάζουν» το συναίσθημα πίσω από τις λέξεις. Παρατηρούν τη στάση του σώματος και προσαρμόζουν αυθόρμητα τη συμπεριφορά τους.

Γίνονται πιο ήρεμοι, πιο διακριτικοί. Μένουν δίπλα στον ασθενή χωρίς να απαιτούν τίποτα. Ένα κεφάλι που ακουμπά απαλά στο χέρι. Ένα σώμα που ξαπλώνει δίπλα στην καρέκλα της θεραπείας. Μια σιωπηλή παρουσία χωρίς ερωτήσεις και κριτική, μια αίσθηση ότι κάποιος είναι εκεί.

- Υπάρχουν στιγμές που σε κάνουν να συνειδητοποιήσεις τη σημασία του προγράμματος;

Δεν υπάρχει μέρα που να μη σκεφτούμε όσα μας αναφέρουν οι άνθρωποι που συναντάμε. Ασθενείς μας λένε ότι ο σκύλος έγινε για εκείνους ένας μικρός φάρος ελπίδας, ότι περιμένουν την επίσκεψή μας σαν κάτι φωτεινό μέσα σε μια δύσκολη διαδρομή. Υπάρχουν άνθρωποι που μετακινούν το ραντεβού της θεραπείας για να είναι εκεί όταν θα έρθει ο Βαγγέλης. Τότε, καταλαβαίνεις πόσο βαθιά μπορεί να είναι η επαφή ανθρώπου-ζώου και πώς μεταμορφώνεται σε μία ιδιαίτερα σημαντική μορφή κοινωνικής υποστήριξης.

Συγκινητική είναι και η σχέση με το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό. Οι επαγγελματίες υγείας κουβαλούν καθημερινά μεγάλο συναισθηματικό βάρος. Μας λένε συχνά ότι λίγα λεπτά με τον σκύλο τους δίνουν ανάσα για να συνεχίσουν. Η παρέμβαση δεν αφορά μόνο τους ασθενείς, αλλά ολόκληρη την αλυσίδα φροντίδας γύρω τους.

Από τις πιο φωτεινές στιγμές είναι όταν κάποιος ανακοινώνει την τελευταία του χημειοθεραπεία. Νιώθεις πως ο σκύλος στάθηκε συνοδοιπόρος σε αυτή τη διαδρομή. Υπάρχουν όμως και οι δύσκολες στιγμές, όταν πηγαίνουμε στο τμήμα και λείπει ένας άνθρωπος που είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε. Τότε, συνειδητοποιείς ότι πίσω από κάθε κρεβάτι υπάρχει μια ολόκληρη ιστορία, και ο Βαγγέλης έγινε για λίγο κομμάτι της.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ, ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ.

Και βέβαια δεν ξεχνάμε τους συνοδούς, τους ανθρώπους που στέκονται δίπλα στους ασθενείς. Ένα χάδι στον σκύλο, μια κουβέντα, ένα χαμόγελο, μπορεί να είναι για εκείνους μια μικρή πηγή δύναμης για να αντέξουν.

Όλα αυτά μαζί είναι που μας θυμίζουν ότι αυτό που κάνουμε δεν είναι απλώς ένα πρόγραμμα. Είναι μια μορφή φροντίδας, μια ήσυχη παρουσία ελπίδας μέσα στην καθημερινότητα του νοσοκομείου.

Πώς γεννήθηκε το πρόγραμμα «Παρέα με Ουρά»

Λίγο πριν αποχαιρετήσουμε τον Βαγγέλη συνομιλήσαμε με τον κ. Ευσταθόπουλου για την ιδέα που γεννήθηκε μέσα από μια απλή, αλλά βαθιά ανθρώπινη σκέψη: Πώς μπορούμε να κάνουμε τον ασθενή να νιώθει, έστω και για λίγα λεπτά, ότι δεν βρίσκεται σε νοσοκομείο.

«Οι άνθρωποι που δίνουν μάχη με τον καρκίνο εμφανίζουν μεγάλη ψυχική επιβάρυνση. Ήθελα να φέρουμε κάτι που δεν θα "θεραπεύει" με την κλασική έννοια, αλλά θα αγγίζει τον άνθρωπο στο πιο ευάλωτο σημείο του, τη συναισθηματική ανάγκη για στοργή και συντροφιά, για ξεγνοιασιά και ανεμελιά», μας λέει.

- Υπάρχουν δεδομένα σχετικά με τα αποτελέσματα της παρέμβασης;

Οι νοσηλευτές μάς αναφέρουν ότι οι ασθενείς εμφανίζουν χαμηλότερο άγχος πριν την έγχυση, μεγαλύτερη συνεργασία, μικρότερα επεισόδια πανικού και αυξημένη αντοχή κατά τη διάρκεια των συνεδριών. Επιπλέον, παρατηρούμε συστηματικά βελτίωση της διάθεσης. Άνθρωποι που φτάνουν φοβισμένοι, μέσα σε λίγα λεπτά χαλαρώνουν, μιλούν, χαμογελούν, ακόμη και φωτογραφίζονται με τον σκύλο θεραπείας.

Σύμφωνα με έρευνες από κέντρα του εξωτερικού, η επαφή με θεραπευτικούς σκύλους οδηγεί σε μείωση καρδιακών παλμών έως και 20% σε ασθενείς με στρες και χρόνιο πόνο. Έχουν, επίσης, καταγραφεί μειώσεις στη συστολική αρτηριακή πίεση μετά από μόλις 10–15 λεπτά αλληλεπίδρασης. Παράλληλα, αυξάνονται τα επίπεδα ωκυτοκίνης και μειώνονται τα επίπεδα κορτιζόλης.

- Πώς αξιολογείτε την αποτελεσματικότητα του προγράμματος με τους σκύλους θεραπείας;

Η ψυχολογία των ασθενών είναι ο πυρήνας του προγράμματος και η αλλαγή είναι εμφανής. Εκεί που υπήρχε φόβος, υπάρχει χαμόγελο. Εκεί που υπήρχε απομόνωση, υπάρχει επικοινωνία.

Το «Παρέα με Ουρά» έφερε μια νέα κουλτούρα στο νοσοκομείο, τη λογική ότι η θεραπεία δεν είναι μόνο ιατρική πράξη είναι και εμπειρία. Η θεραπεία δεν είναι μόνο φαρμακευτική αγωγή είναι και βελτίωση της ποιότητας ζωής. Είναι ολιστική αντιμετώπιση της ανθρώπινης οντότητας, η οποία αποτελείται από σώμα αλλά και ψυχή.

- Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στη συνέχιση του προγράμματος;

Γραφειοκρατία, ανάγκη για συνεχή οργάνωση, συντονισμός με τα προγράμματα των ασθενών, αλλά και η ανάγκη να διατηρούμε υψηλό επίπεδο ασφάλειας και υγιεινής. Ωστόσο, η αγάπη των ασθενών και τα αποτελέσματα μάς δίνουν τη δύναμη να συνεχίζουμε. Άλλωστε για αυτό είμαστε εδώ, για να δίνουμε λύσεις στα προβλήματα και όχι να γεννούμε ένα πρόβλημα για κάθε λύση.

Λίγο μετά το τέλος της βόλτας του Βαγγέλη στη Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας.

- Αν έπρεπε να περιγράψετε με μία λέξη τι αφήνει πίσω του το «Παρέα με Ουρά», ποια θα ήταν αυτή;

Ξεγνοιασιά. Για λίγα λεπτά, οι ασθενείς αφήνουν στην άκρη το βάρος της ασθένειας, τη σκέψη της θεραπείας, τον φόβο, το στρες. Μπαίνει στο δωμάτιο ένας σκύλος, πλησιάζει, ακουμπά το κεφάλι του πάνω τους και τότε όλα αλλάζουν, όλα σιωπούν για λίγο.

Αυτό το μικρό διάλειμμα ξεγνοιασιάς είναι τελικά κάτι πολύ μεγάλο, μια ανάσα που δίνει ψυχική δύναμη για να συνεχίσουν τη δοκιμασία τους πιο δυνατοί, πιο ανέμελοι, πιο αισιόδοξοι.