ΠΑΜΕ ΣΤΟ MOMA ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΥΟΡΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΨΩΝΙΑ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ;

To Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (MoMA) άνοιξε «παντοπωλείο» και βάζει την τέχνη στο καλάθι του σούπερ μάρκετ.

Αν σας βγάλει ο δρόμος αυτές τις μέρες στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, το γνωστό MoMA (Museum of Modern Art), αφιερώστε λίγο χρόνο στο MoMA Design Store, το ξεχωριστό κατάστημά του με τις προσεκτικά επιλεγμένες συλλογές από αντικείμενα κορυφαίου design, με αξεσουάρ και είδη σπιτιού μέχρι αρτιστίκ gadgets. Αν τώρα το υπερατλαντικό ταξίδι σάς δυσκολεύει, τολμήστε μια εικονική επίσκεψη. Να έχετε όμως κατά νου πως, με όποιο τρόπο και αν επιλέξετε να το δείτε, θα πρέπει να έχετε κοντά σας τη λίστα με τα ψώνια του σούπερ μάρκετ.

Από τον Γενάρη και μέχρι το τέλος Μαρτίου, έχει στηθεί ένα «παντοπωλείο» όπου κάθε λογής καθημερινό τρόφιμο, από λαχανικά και κονσέρβες έως πρέτσελ και μακαρόν, έχει μεταμορφωθεί σε χρηστικό ή διακοσμητικό αντικείμενο. Στο ιδιότυπο νεοϋορκέζικο ντελικατέσεν, τα βαζάκια τουρσί, οι ντομάτες, τα ζυμαρικά, οι μπανάνες και μπουκάλια κέτσαπ ή μαγιονέζας γίνονται κεριά, λάμπες, μπρελόκ, κοσμηματοθήκες, κοκαλάκια και ρολόγια και μας καλούν να ανακαλύψουμε (με αντάλλαγμα ένα νεφρό βέβαια) μια άλλη όψη της τέχνης, αλλά και να συνομιλήσουμε εκ νέου με το κίνημα Pop Art.

Το φαγητό ως ισχυρή πολιτιστική δύναμη

«Είμαι υπέρ μιας τέχνης που μπλέκεται με τα καθημερινά σκουπίδια και παρ’ όλα αυτά βγαίνει από πάνω. Είμαι υπέρ μιας τέχνης που μιμείται το ανθρώπινο, [...] που είναι βαριά και τραχιά και ωμή και γλυκιά και ανόητη όσο και η ίδια η ζωή». Τα λόγια από το μανιφέστο “I Am for an Art…" του Claes Oldenburg θα μπορούσαν να αποτελέσουν εισαγωγή σε μάθημα το για το κίνημα Pop Art, που προσπάθησε να θολώσει τα όρια ανάμεσα σε υψηλή τέχνη και μαζική κουλτούρα.

Τη δεκαετία του 1960, τα τεράστια μαλακά γλυπτά του Oldenburg, σε σχήμα μπέργκερ και παγωτού, ή τα Brillo Boxes και οι κονσέρβες Campbell του Andy Warhol δοκίμασαν τα όρια της τέχνης και το τι μπορεί να αποτελέσει αντικείμενό της και ερμηνεύτηκαν συχνά ως κριτική πάνω στον καταναλωτισμό. Για να επανέλθουμε όμως στα του MoMA, θα μπορούσε ένα ψεύτικο cheeseburger, που όταν αποδομείται γίνεται ωραιότατα σουβέρ και κοστίζει... μόλις 47 ευρώ, να αποτελέσει σχόλιο για την κουλτούρα του καταναλωτή και τον καπιταλισμό;

Επειδή διατηρώ κάποιες επιφυλάξεις, ας πούμε ότι τόσο αυτό όσο και ένα σετ αλατοπίπερου σε σχήμα μήλου και αχλαδιού (στα 41 ευρώ, παρακαλώ) έχουν σκοπό να παίξουν με τη σύγχρονη αντίληψη γύρω από το φαγητό. «Το MoMA Mart εμπνέεται από τον διαχρονικό ρόλο που διαδραματίζει το φαγητό στην τέχνη και το design, και ειδικά από τον τρόπο με τον οποίο οι καλλιτέχνες έχουν χρησιμοποιήσει καθημερινές μορφές τροφίμων για να εξερευνήσουν την κουλτούρα, την αντίληψη και την καθημερινή ζωή», δήλωσε ο Emmanuel Plat, Διευθυντής Merchandising στο MoMA Design Store. «Το φαγητό υπήρξε ανέκαθεν μια ισχυρή πολιτιστική δύναμη, και οι σχεδιαστές το αγκαλιάζουν με φρέσκες, ευφάνταστες ιδέες».

Σε κάθε σπίτι κι ένα γυάλινο φρούτο

Η ιδέα του πρωτότυπου mini market στο MoMA δεν πατά σε κάποια πρόσφατη μανία μας με το φαγητό, στο foodporn ή την ινσταγκραμοποίηση των διατροφικών μας συνηθειών. Τα ψεύτικα τρόφιμα κουβαλούν ιστορία αιώνων και εντοπίζονται σε διάφορα μέρη του κόσμου· στην Κίνα της Δυναστείας Τσινγκ με τα φρούτα από νεφρίτη και αλάβαστρο, στην Ευρώπη του 18ου αιώνα με τις trompe l’oeil πορσελάνες ή στην Ιαπωνία με τα sampuru, την τέχνη κατασκευής αληθοφανών αντιγράφων φαγητών από κερί, ρητίνη και πλαστικό.

Για να μην πάμε μακριά, ας μείνουμε στις δικές μας αναμνήσεις από τα 70’s, τα 80’s και τα 90’s και τα πλαστικά τσαμπιά σταφύλι ή τις μπανάνες και πιπεριές από φυσητό γυαλί –περίπου θησαυρός από το σπίτι της γιαγιάς–, πράγματα που «συμβολίζουν την οικιακή ζωή και μια μεσοαστική προσπάθεια εξωραϊσμού του σπιτιού, αλλά ταυτόχρονα είναι και κάπως κακόγουστα», όπως έχει πει στους New York Times η Sarah Archer, συγγραφέας που ασχολείται με θέματα design και κουλτούρας στο βιβλίο της The Midcentury Kitchen (2019).

Τα φρούτα από φυσητό γυαλί υπήρξαν ταυτοτικό στοιχείο για τα σπίτια των 80's και 90's. iStock

Κι ας φτάσουμε στο σήμερα με το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα της ζαχαροπλαστικής που, σύμφωνα με τη Maddalena Borsato, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Γαστρονομικών Επιστημών στο Pollenzo της Ιταλίας, κινείται χρόνια τώρα στα όρια μεταξύ τέχνης και αισθητικής της καθημερινότητας, με τα γλυπτά από ζάχαρη και τα περίτεχνα συναρμολογούμενα γαμήλια pièce montée έως τα ιαπωνικά wagashi και τις δημοφιλείς τούρτες-κέικ με ζαχαρόπαστα.

«Επιστρέφει» ο μαξιμαλισμός

Το άρθρο των NYT, που δημοσιεύτηκε λίγο μετά τα lockdowns διαρκείας κατά την πανδημία COVID-19, ισχυρίζεται ότι ο μαξιμαλισμός επέστρεψε ως αντιρροπιστική δύναμη στο «κενό» της απομόνωσης και της μακράς ησυχίας του μινιμαλισμού.

Μετά την πανδημία του κορωνοϊού, πολλοί καταναλωτές άρχισαν να αναζητούν κεριά και άλλα διακοσμητικά σε σχήμα φαγητού. iStock

Το 2021, όλο και περισσότεροι καταναλωτές αναζητούσαν faux τρόφιμα στο διαδίκτυο, με την εταιρεία ηλεκτρονικού εμπορίου Etsy να παρατηρεί:

• 36% περισσότερες αναζητήσεις για ψεύτικα κέικ
• 32% για κεριά σε σχήμα φαγητού
• 16% για άλλα διακοσμητικά σε σχήμα φρούτων ή άλλων τροφίμων.

Σύμφωνα με την Archer, πέρα από την ανάγκη να μπει ζωή στο σπίτι, φαίνεται πως και τα social media έβαλαν το χέρι τους για την απήχηση τέτοιων αντικειμένων που, όπως σημειώνει, αποτελούν σχετικά οικονομικό και δημιουργικό τρόπο να προσδώσει κανείς στον χώρο του μια χιουμοριστική και παιχνιδιάρικη αίσθηση.

Και στα χρόνια που ακολούθησαν, εγκεκριμένες εκδόσεις για τη διακόσμηση του σπιτιού παρουσιάζουν τα «νόστιμα» διακοσμητικά ως must και μιλούν για επιστροφή του μαξιμαλισμού. Μήπως δεν έφυγε ποτέ; Κόντρα σε όσα λέμε για τα λιτά σπίτια των Σκανδιναβών και την ιδιότητά τους να προάγουν την ηρεμία, κάποιοι νιώθουν καλύτερα όταν ο χώρος τους είναι (επιμελώς) φορτωμένος. Αν, λοιπόν, σας λείπει ένα λαμπατέρ-ντομάτα ή μια γυάλινη καράφα για το νερό σε σχήμα μελιτζάνας και δεν μπορείτε να πεταχτείτε μέχρι τις ΗΠΑ, μπείτε στην ιστοσελίδα του MoMA Design Store και κάνετε τα κουμάντα σας.