ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΑΣ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΣΑΝ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΔΕΚΑΕΤΙΑ

Με αφορμή τη συμπλήρωση 10 χρόνων από την κατακόρυφη αύξηση των θαλάσσιων αφίξεων στη Μεσόγειο, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες ανατρέχει στις ιστορίες ατόμων που έδειξαν με την αλληλεγγύη τους τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.

Έχουν περάσει μήνες ή και χρόνος απ’ όταν μια ευγενική και χαμογελαστή κοπέλα με σταμάτησε στον δρόμο για να με ενημερώσει σχετικά με το έργο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR). Σε περίπτωση που δεν γνωρίζεις, είναι ένας παγκόσμιος οργανισμός με αποστολή να σώζει ζωές, να προασπίζεται δικαιώματα και να εξασφαλίζει ένα καλύτερο μέλλον για πρόσφυγες, αναγκαστικά εκτοπισμένους και ανιθαγενείς.

Μετά τη σχετική ενημέρωση, είχα αποφασίσει να συμβάλλω κι εγώ στο έργο τους, με μια μικρή μηνιαία συνδρομή. Φεύγοντας, αναρωτιόμουν τι αντίκτυπο θα μπορούσε να έχει η δική μου οικονομική ενίσχυση. Όχι γιατί δεν ήξερα πού πηγαίνουν τα χρήματα· η ενημέρωση απαντούσε σε τέτοια ερωτήματα. Σκεφτόμουν ότι τα μεγέθη, των τραγωδιών τους από τη μία και της προσφοράς μου από την άλλη, είναι δυσανάλογα. Μα από κάτι μικρό δεν γίνεται πάντα το μεγάλο;

Πίσω από κάθε αποστολή της Ύπατης Αρμοστείας, πίσω από κάθε στατιστική και αριθμό, σκέφτομαι ότι υπάρχουν άνθρωποι που συμπυκνώνουν στον τρόπο ζωής και τις πράξεις τους το πνεύμα της αλληλεγγύης. Η σκέψη αυτή πέρασε ξανά στο μυαλό μου με αφορμή ένα newsletter που μου απέστειλαν για τη συμπλήρωση 10 χρόνων από την κατακόρυφη αύξηση των θαλάσσιων αφίξεων στη Μεσόγειο και το αφιέρωμα #10years. «Οι άνθρωποι που φτάνουν, φοβισμένοι και ταλαιπωρημένοι, φεύγουν για να σωθούν από πολέμους και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Προέρχονται κυρίως από τη Συρία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ» αναφέρει. «Πρόκειται για μια περίοδο προκλήσεων αλλά και ενός συγκινητικού κύματος αλληλεγγύης που ανέδειξε τις αξίες που μας ενώνουν και καθορίζουν ποιοι είμαστε, τόσο ως άνθρωποι αλλά και ως κοινωνίες».

Τη δεκαετία αυτή, υπήρξαν πρόσωπα που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή και μας υπενθύμισαν, όπως λέει η Ύπατη Αρμοστεία, τι πραγματικά σημαίνει ανθρωπιά και καλοσύνη.

Η γιαγιά Παναγιώτα, η αγκαλιά της Ειδομένης

Η «μαμά» Παναγιώτα Βασιλειάδου μοίραζε τυροπιτάκια, αβγόφετες και τοστ σε ανθρώπους που είχαν χάσει τα πάντα. © UNHCR

Το 2016, διαβάσαμε και είδαμε την ιστορία της «γιαγιάς των προσφύγων» στην Ειδομένη. Σε ένα μικρό σπίτι δίπλα στα σύνορα, η 82χρονη Παναγιώτα Βασιλειάδου μοίραζε τυροπιτάκια, αβγόφετες και τοστ σε ανθρώπους που είχαν χάσει τα πάντα. Η ηλικιωμένη «μαμά», όπως την αποκαλούσαν παιδιά και πρόσφυγες, άνοιξε το σπίτι της σε οικογένειες από τη Συρία και το Ιράκ, φιλοξενώντας τους για εβδομάδες ή και μήνες.

Δεν μιλούσαν την ίδια γλώσσα, μα ούτε και χρειάστηκε. «Η ζωή μου άλλαξε επειδή έχω παρέα μέσα στο σπίτι. Μιλάω, γελάμε. Αν και δεν καταλαβαίνουμε τίποτα από αυτά που λέει ο ένας στον άλλον», είχε αφηγηθεί σε αφιέρωμα της Ύπατης Αρμοστείας. Άλλωστε, ο κοινός τους κώδικας, το βίωμα του ξεριζωμού, ήταν ισχυρότερος από κάθε αλφάβητο. Κόρη προσφύγων από τη Μικρά Ασία η ίδια, ένα παιδί που είχε δει το σπίτι του να καίγεται στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μπορούσε να καταλάβει τον πόνο τους. «Φτάνει αυτός ο πόλεμος. Ο κόσμος δεν φταίει σε τίποτα», έλεγε.

Ο Παπα-Στρατής, ο ιερέας που έγινε σύμβολο

Στη Λέσβο, ο Πατέρας Ευστράτιος Δήμου, ο γνωστός Παπα-Στρατής και «καλός Σαμαρείτης της Λέσβου», όπως τον χαρακτήρισε η Ύπατη Αρμοστεία, αφιέρωσε τη ζωή του στους ανθρώπους που έφταναν κυνηγημένοι από τον πόλεμο. «Οι άνθρωποι αυτοί είναι παιδιά του πολέμου, διωγμένα από τις σφαίρες. Είναι κυνηγοί της ζωής, ψάχνουν να βρουν ζωή, ελπίδα, μια ευκαιρία να ζήσουν μια μέρα ακόμα», έλεγε ο ίδιος.

Ο Παπα-Στρατής, ο «καλός Σαμαρείτης της Λέσβου», αφιέρωσε τη ζωή του στη βοήθεια όσων είχε κυνηγήσει ο πόλεμος. © UNHCR/Socrates Baltagiannis

Ο θάνατός του το 2015 συγκλόνισε τη χώρα, ωστόσο η κληρονομιά του παραμένει ζωντανή. Ο Παπα-Στρατής ενσάρκωνε την ιδέα ότι η αλληλεγγύη δεν είναι πράξη φιλανθρωπίας, όσο πράξη δικαιοσύνης. «Για μας είναι άνθρωποι οι οποίοι έχουν ανάγκη. Όταν θα δεις έναν άνθρωπο που ξεβράζει η θάλασσα ένα πρωί στα παράλια της Λέσβου, ένα παιδί και μια μάνα να κλαίει, δεν θα ανοίξεις ποτέ το στόμα σου να ρωτήσεις άμα είναι Χριστιανοί για να τους ταΐσεις», είχε δηλώσει σε αφιέρωμα της Ύπατης Αρμοστείας στο έργο του, το 2015.

Hassan, ο ανερχόμενος κουρέας στη Γενεύη

Δέκα χρόνια μετά την Ειδομένη, ένας κουρέας στη Γενεύη αναγνώρισε έναν πελάτη του ή, μάλλον, ο πελάτης αναγνώρισε εκείνον. Ο Luca Guanziroli, τότε μέλος της ομάδας της UNHCR στην Ειδομένη, συνειδητοποίησε ότι ο άνθρωπος που του έφτιαχνε τα μαλλιά ήταν ο Hassan, ένα 15χρονο αγόρι που κάποτε ταξίδευε μόνο του, προσπαθώντας να ξεφύγει από τον πόλεμο στη Συρία.

Ο Luca Guanziroli με τον Hassan. © Luca Guanziroli

Σήμερα, ο Hassan μιλάει άπταιστα γαλλικά, έχει χτίσει μια νέα ζωή και εργάζεται σε ένα από τα πιο δημοφιλή κουρεία της πόλης. «Η ιστορία του μας υπενθυμίζει ότι η ένταξη δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι μια επένδυση στις δυνατότητες των ανθρώπων, σε κοινωνίες πιο δυνατές και στο ίδιο το μέλλον των κοινοτήτων μας», είχε επισημάνει ο Guanziroli σε ανάρτησή του πριν μήνες στο LinkedIn, για μια τυχαία συνάντηση που έκλεισε έναν κύκλο 10 χρόνων.

Διονύσης Αρβανιτάκης, ο φούρναρης που μοίραζε ανθρωπιά

Στην Κω, ο Διονύσης Αρβανιτάκης ξυπνούσε κάθε μέρα και έφτιαχνε πάνω από 100 κιλά ψωμί, γλυκά και κουλούρια για να τα μοιράσει στους πρόσφυγες που έφταναν εξαντλημένοι. Μεγάλωσε φτωχός, μετανάστευσε στην Αυστραλία στα 15 του και έμαθε από πρώτο χέρι πώς είναι να μην μιλάς τη γλώσσα, να μην μπορείς να βρεις δουλειά και να κοιμάσαι στον δρόμο.

O Διονύσης Αρβανιτάκης ξυπνούσε κάθε μέρα και έφτιαχνε πάνω από 100 κιλά ψωμί, γλυκά και κουλούρια για να τα μοιράσει στους πρόσφυγες. © UNHCR/Stella Nanou

«Ξέρω πώς είναι. Γι' αυτό κάθε μέρα οδηγώ το φορτηγάκι στο λιμάνι και μοιράζω ψωμί στους πρόσφυγες. Ο γιος μου είναι ο συνεργάτης μου. Μου λέει: "Μπαμπά, σε παρακαλώ. Είναι ωραίο να βοηθάς. Αλλά όχι κάθε μέρα". Εγώ όμως συνεχίζω να πηγαίνω κάθε μέρα, γιατί ξέρω πώς είναι να μην έχεις τίποτα», τόνιζε.

Το 2016 τιμήθηκε με το Βραβείο της Κοινωνίας των Πολιτών της Ευρωπαϊκή Ένωση, όμως για εκείνον η μεγαλύτερη ανταμοιβή ήταν ένα «ευχαριστώ» και η ανακούφιση στο βλέμμα των ανθρώπων. Ο καλόκαρδος φούρναρης που μοίραζε ψωμί και ανθρωπιά έφυγε από τη ζωή το 2019.

Στρατής Βαλιαμός, ο ψαράς που έσωσε ζωές με τη βάρκα του

«Ένιωθα σαν να βοηθούσα τον αδερφό μου ή την αδερφή μου», έλεγε ο Στρατής Βαλιαμός. © UNHCR/Roland Schönbauer

Ο Στρατής Βαλιαμός δεν είδε ποτέ «ξένους» στη θάλασσα. Για εκείνον, έναν ψαρά που άφησε τη δουλειά του για να κάνει τη βάρκα του εργαλείο διάσωσης όταν η Λέσβος βρέθηκε στο επίκεντρο της προσφυγικής τραγωδίας, οι άνθρωποι που έφταναν στη Σκάλα Συκαμιάς ήταν οικογένεια. «Ήταν φορές που τα μωρά πέθαιναν μέσα στα χέρια μου από υποθερμία», έλεγε. «Οι ταβέρνες είχαν γίνει νοσοκομεία, πάνω σε αυτά τα τραπέζια επαναφέραμε ανθρώπους στη ζωή».

Πριν από 20 χρόνια, 28 Οκτωβρίου 2015, ένα από τα μεγαλύτερα ναυάγια που έχουν συμβεί ποτέ στη χώρα μας άφησε πίσω του δεκάδες νεκρούς, ανάμεσά τους πολλά παιδιά, και σημάδεψε ανεξίτηλα το νησί. «Αυτό που φοβάμαι πραγματικά είναι τους ανθρώπους που οδηγούν τους άλλους στην προσφυγιά», είχε πει ο Στρατής, που το 2016 είχε προταθεί από τους Έλληνες Πανεπιστημιακούς, μαζί με τη γιαγιά της Λέσβου, Αιμιλία Καμβύση, για το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης.