ΕΧΕΙΣ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΔΕΠΥ; ΕΝΑΣ ΠΛΗΡΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΘΑ ΣΕ ΜΑΘΕΙ ΝΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΖΕΣΑΙ

Το βιβλίο του Dr. Russell Barkley, «Πάρε τη ΔΕΠΥ στα χέρια σου», θεωρείται η «βίβλος» για τους γονείς που προσπαθούν να διαχειριστούν την απαιτητική καθημερινότητα με ένα παιδί που έχει ΔΕΠΥ.

Διαταραχή Ελειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητα. Η γνωστή πλέον σε όλους μας ΔΕΠΥ, κάποτε ήταν συνώνυμη με διάφορες συμπεριφορές και ταμπέλες που «φορούσαν» στα παιδιά: «δεν κάθεται να διαβάσει, όλη την ώρα χαζεύει», «κάνει συνεχώς φασαρία στο μάθημα», «δεν μπορεί να κάτσει ήσυχος για 5 λεπτά», «δεν τα παίρνει τα γράμματα» και διάφορα άλλα...

Είναι αλήθεια ότι κάπως γρήγορα περάσαμε από το ένα στάδιο, της μη διάγνωσης και των εσφαλμένων χαρακτηρισμών, στην υπερδιάγνωση. Μέσα σε όχι περισσότερα από 10 χρόνια, οι γονείς άρχισαν να τρέχουν σε κέντρα αξιολόγησης και ύστερα με ένα χαρτί ανά χείρας να αναζητούν ειδικούς για τη διαχείριση μιας διαταραχής που μπορεί και οι ίδιοι να είχαν, αλλά να μην κατάλαβαν ποτέ.

Και σα να μην έφτανε όλο αυτό, στο παζλ της ΔΕΠΥ προστέθηκαν και άλλα κομμάτια και έγινε πολύ πιο σύνθετο: όλο και περισσότεροι ενήλικες διαγιγνώσκονται με τη διαταραχή, αλλά και νέοι περιβαλλοντικοί παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνισή της.

Καθώς τα μικρά παιδιά, δεν μεγαλώνουν με τα ίδια ερεθίσματα, αλλά μαθαίνουν μέσα από οθόνες, συχνά εμφανίζουν αυτό που λέμε δευτερογενή ΔΕΠΥ. Δηλαδή, παρουσιάζουν κάποια συμπτωματολογία χωρίς να έχουν τη διαταραχή πρωτογενώς. Για παράδειγμα, δεν μπορούν να συγκεντρωθούν ή μπορεί να κάνουν πολύ θόρυβο τα ίδια.

iStock

Είναι η ΔΕΠΥ μια υπαρκτή διαταραχή; Ένας κορυφαίος ειδικός έχει τις απαντήσεις

Όλα τα παραπάνω κάνουν πολύ κόσμο δικαίως να αναρωτιέται αν όντως η διαταραχή είναι τόσο συχνή ή τα παραλένε οι ειδικοί και επιβαρύνουν τις οικογένειες με άχρηστες διαγνώσεις, έχοντας ιδιοτελή κίνητρα... Μήπως τελικά το παιδί τους δεν έχει τίποτα; Μήπως δεν υπάρχει καν η διαταραχή;

Ο Dr. Russell A. Barkley, ένας διεθνώς αναγνωρισμένος ειδικός στον τομέα της ΔΕΠΥ τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες, είναι ο πλέον αρμόδιος να απαντήσει. Στο εμβληματικό βιβλίο του «Πάρε τη ΔΕΠΥ στα χέρια σου. Ό,τι χρειάζεται να  ξέρεις για χαρούμενα, δημιουργικά, ήρεμα παιδιά», που κυκλοφορεί σε αναθεωρημένη έκδοση από τις εκδόσεις Διόπτρα, παρέχει τις πιο πρόσφατες πληροφορίες σχετικά με τα αίτια της διαταραχής, τα τρέχοντα δεδομένα για τα φάρμακα, το θέμα της συνύπαρξης με αδέλφια (με ή χωρίς ΔΕΠΥ), συμβουλές για γονείς (που μπορεί και οι ίδιοι να έχουν ΔΕΠΥ), αλλά και πρακτικά εργαλεία.

iStock

Όπως λοιπόν γράφει, χιλιάδες μελέτες για τη ΔΕΠΥ έχουν αποδείξει ότι είναι μια υπαρκτή διαταραχή που εμφανίζεται νωρίς στη ζωή του παιδιού και το διαφοροποιεί ξεκάθαρα από τα τυπικά παιδιά. Οι αποδείξεις δεν είναι μόνο άφθονες, αλλά υπάρχουν πολλά χρόνια και έχουν αναγνωριστεί από τους επιστήμονες εδώ και δεκαετίες.

Τα στοιχεία είναι άκρως πειστικά και στο βιβλίο περιγράφονται αναλυτικά σε 4 κεφάλαια, ούτως ώστε να μπορεί ο κάθε γονιός να διασταυρώσει τη διάγνωση του παιδιού του.

Η «βίβλος» της ΔΕΠΥ για γονείς από τον Dr. Russell Barkley

Ο Dr. Barkley διετέλεσε καθηγητής Ψυχιατρικής και Νευρολογίας στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης, στο Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνας και στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Virginia Commonwealth.

Έχει εργαστεί με παιδιά, εφήβους και οικογένειες και έχει συγγράψει πολλά σχετικά βιβλία. Έχει μάλιστα δημοσιεύσει 6 κλίμακες αξιολόγησης και περισσότερα από 300 επιστημονικά άρθρα σχετικά με τη ΔΕΠΥ, την εκτελεστική λειτουργία και την ανυπακοή στην παιδική ηλικία.

Η ΔΕΠΥ ΔΕΝ «ΘΕΡΑΠΕΥΕΤΑΙ», ΑΛΛΑ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΙΜΗ. ΤΟ ΠΙΟ ΒΑΣΙΚΟ ΒΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ.

Έχοντας λοιπόν όλη αυτή τη γνώση και την εμπειρία στην πλάτη του, αναφέρει: «Σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να πούμε ότι έχουμε κατανοήσει πλήρως την ψυχολογία της ΔΕΠΥ. Ενώ γνωρίζουμε ότι αντιπροσωπεύει κάποια δυσκολία στον έλεγχο των παρορμήσεων και στην ικανότητα αυτορρύθμισης της συμπεριφοράς εκ μέρους του παιδιού, ιδίως απέναντι σε επικείμενα μελλοντικά γεγονότα, τα προβλήματα αυτά δεν είναι απόλυτα καθορισμένα». Αναγνωρίζει επίσης ότι τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ μεταβάλλονται ανάλογα με την περίσταση: πού βρίσκεται το παιδί, τι του ζητείται να κάνει και ποιος το φροντίζει.

Ποια είναι τα αίτια της ΔΕΠΥ;

Τι προκαλεί λοιπόν τη ΔΕΠΥ; Διαταραχές στην ανάπτυξη του εγκεφάλου συνδέονται στενά και ίσως αποτελούν αιτίες της. Οι μέχρι τώρα μελέτες καταδεικνύουν πολύ ισχυρή γενετική συμβολή και πολύ μικρότερη περιβαλλοντική.

Τα παιδιά με ΔΕΠΥ εμφανίζουν καθυστερημένη ανάπτυξη του εγκεφάλου, κακή συνδεσιμότητα και μειωμένη δραστηριότητα στα κέντρα του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην εκτελεστική λειτουργία, τον αυτοέλεγχο και τη συγκέντρωση.

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή, αλλά φαίνεται ότι είναι γενετική. Ένα μικρότερο ποσοστό φαίνεται να οφείλεται σε επίκτητες βλάβες στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, όπως οι τοξίνες που πιθανόν καταναλώνει η μητέρα στην εγκυμοσύνη ή το παιδί ως βρέφος.

ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΕΠΥ ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΕΡΙΣΤΑΣΗ: ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ, ΤΙ ΤΟΥ ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΤΟ ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ.

Αυτό όμως που απασχολεί κυρίως τους γονείς που το παιδί τους έχει διαγνωστεί με ΔΕΠΥ, είναι η καθημερινή διαχείριση της συμπεριφοράς τους. Πώς μπορούν να πλαισιώσουν τον χρόνο του, ώστε να μην... χάνεται; Πώς μπορούν να το βοηθήσουν να συγκεντρωθεί, ώστε να εκτελέσει τις υποχρεωτικές ή απαραίτητες εργασίες του; Πώς να αντιμετωπίσουν τα ξεσπάσματα και την ανυπακοή του;

ΠΑΡΕ ΤΗ ΔΕΠΥ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΣΟΥ

Εκδόσεις Διόπτρα

Αγόρασέ το

Dioptra.gr

Ο Dr. Barkley προτείνει ένα πρόγραμμα 8 βημάτων για παιδιά ηλικίας 2-12 ετών, το οποίο δεν εστιάζει μόνο στο παιδί, αλλά κυρίως στην αλλαγή της στάσης του γονέα.

Ο συγγραφέας τονίζει ότι τα παιδιά με ΔΕΠΥ έχουν «μυωπία στον χρόνο». Δεν μπορούν να περιμένουν για μια μελλοντική ανταμοιβή ή να θυμηθούν μια παλιά τιμωρία. Γι' αυτό, το βασικά όπλα είναι:

• Αμεσότητα: Η συνέπεια (καλή ή κακή) πρέπει να έρχεται αμέσως.
• Συχνότητα: Χρειάζονται πολύ περισσότερο feedback από ένα τυπικό παιδί.
• Συνέπεια: Οι κανόνες δεν αλλάζουν ανάλογα με τη διάθεσή σου.

iStock

Ένα πρόγραμμα διαχείρισης σε 8 βασικά βήματα

Το πρόγραμμα αυτό απαιτεί υπομονή. Ο Dr. Barkley προτείνει να μην προχωράς στο επόμενο βήμα αν δεν έχεις εδραιώσει το προηγούμενο για τουλάχιστον 1-2 εβδομάδες.

1. Μάθε να δίνεις θετική προσοχή στο παιδί σου

Εδώ μαθαίνεις να παρατηρείς το παιδί την ώρα που παίζει (χωρίς να κάνεις ερωτήσεις, να δίνεις εντολές ή να κάνεις κριτική). Λειτουργείς σαν «σχολιαστής αγώνα», περιγράφοντας με θετικό τρόπο τι κάνει το παιδί, ώστε να νιώσει ότι το προσέχεις για κάτι καλό.

2. Χρησιμοποίησε τη δύναμη της προσοχής σου για να κερδίσεις συνεργασία

Μαθαίνεις να χρησιμοποιείς την προσοχή σου ως «νόμισμα». Επαινείς άμεσα το παιδί όταν ξεκινά μια δραστηριότητα που του ζήτησες ή όταν παίζει ήσυχα, ενισχύοντας τη συμπεριφορά τη στιγμή που συμβαίνει.

3. Δώσε πιο αποτελεσματικές εντολές

Άλλαξε τον τρόπο που μιλάς: Όχι ερωτήσεις («Θέλεις να μαζέψεις;»), όχι μεγάλες λίστες. Δίνεις μία εντολή τη φορά, κοιτάζοντας το παιδί στα μάτια, με ήρεμη αλλά σταθερή φωνή.

4. Μάθε στο παιδί να μη σε διακόπτει

Πρέπει να είσαι πολύ ακριβής και να εξηγήσεις στο παιδί τι θέλεις να κάνει πριν αρχίσει η όποια δραστηριότητά σου. Για την ακρίβεια πρέπει να του λες τι θέλεις να κάνει και τι όχι. Για παράδειγμα: «Θα μιλήσω στο τηλέφωνο, εσύ μείνε στο δωμάτιο και ζωγράφισε και μη με ενοχλήσεις καθόλου μέχρι να τελειώσω». Στο τέλος, μην ξεχάσεις να επαινέσεις το παιδί αν τα κατάφερε.

5. Υιοθέτησε ένα σύστημα επιβράβευσης (μάρκες/πόντοι)

Επειδή τα παιδιά με ΔΕΠΥ δυσκολεύονται με την εσωτερική παρακίνηση, ένα σύστημα με πόντους λειτουργεί ως εξωτερικό κίνητρο. Το παιδί κερδίζει πόντους για σωστή συμπεριφορά, τους οποίους «εξαργυρώνει» με προνόμια (π.χ. χρόνο στην οθόνη).

iStock

6. Μάθε να εφαρμόζεις το time-out

Όταν το παιδί παραβιάζει κανόνες, θα μάθεις να χρησιμοποιείς μια σύντομη απομάκρυνση (κάτι σαν παύση) από την πηγή της ενίσχυσης. Πρόκειται για μια ήπια «τιμωρία», που πρέπει να γίνεται με ψυχραιμία και αμέσως μετά την ανεπιθύμητη πράξη.

7. Επέκτεινε το time-out σε άλλες συμπεριφορές

Μόλις το παιδί καταλάβει πώς λειτουργεί η «παύση», θα πρέπει να μάθεις να την εφαρμόζεις και σε πιο δύσκολες ή αντιδραστικές συμπεριφορές, παραμένοντας συνεπής και σταθερός στις συνέπειες.

8. Προετοιμάσου για τη διαχείριση σε δημόσιους χώρους

Μαθαίνεις να προετοιμάζεις το παιδί πριν μπείτε στο σούπερ μάρκετ ή σε μια επίσκεψη. Συμφωνείτε τους κανόνες και τις αμοιβές/συνέπειες πριν βγείτε από το αυτοκίνητο.

Η ΔΕΠΥ θέλει τρόπο

Η ΔΕΠΥ δεν «θεραπεύεται», αλλά είναι διαχειρίσιμη. Κι αυτό φωτίζεται άρτια στο βιβλίο του Dr. Barkley, έναν πλήρη οδηγό που θα σε βοηθήσει να αντιμετωπίσεις τη διαταραχή σε όλους τους τομείς: από το να πάρεις μια έγκυρη διάγνωση, μέχρι να συνεργαστείς με τους εκπαιδευτικούς και να ενισχύσεις τις κοινωνικές και ακαδημαϊκές δεξιότητες του παιδιού σου.

Να θυμάσαι ότι καίριο σημείο είναι να αλλάξεις εσύ τον τρόπο που βλέπεις το «πρόβλημα» και να υιοθετήσεις μια νέα στάση ως γονέας, είτε έχεις κι εσύ είτε όχι ΔΕΠΥ. Το πιο βασικό βήμα στην επιτυχημένη διαχείριση είναι η σταθερότητα. Όσο κι αν διαβάζεις, όσο κι αν εξασκείσαι, μην ξεχνάς να εξετάζεις τι λειτούργησε και πώς θα διατηρήσεις τις νέες συνήθειες μακροπρόθεσμα.

Related

Ψυχολογία

ΤΙ ΚΟΥΒΑΛΑΕΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΠΟΥ ΣΟΥ ΕΔΩΣΑΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΣΟΥ;