ΓΙΑΤΙ ΚΑΤΑΡΡΕΕΙ Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ GENTLE PARENTING;

Όλο και περισσότερες μελέτες υποστηρίζουν πλέον ότι η υπερβολικά ήπια διαπαιδαγώγηση που προτείνει το gentle parenting ίσως να μην είναι τελικά η βέλτιστη οδός. Η ψυχοθεραπεύτρια Δρ Βάνα Παπακίτσου εξηγεί στο OW γιατί και συμβουλεύει τους νέους γονείς.

Δεκαπέντε χρόνια πριν, όταν αποκτήσαμε την πρώτη μας κόρη, ήρθε μαζί και η πρώτη ισχυρή συνειδητοποίηση ότι ο τρόπος που μας μεγάλωσαν –πιο σωστά, που μας «διαπαιδαγώγησαν» οι γονείς μας– απέχει πολύ από αυτό που όριζαν τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα ως βέλτιστο. Με πολύ απλά λόγια: Ο αυταρχισμός –το «γιατί έτσι λέω!» που μπορεί ορισμένοι να ακούγαμε– είχε στις μέρες μας αντικατασταθεί από το gentle parenting, τη λεγόμενη «ενσυναισθητική ανατροφή» που βασίζεται στον σεβασμό, την κατανόηση και τον από κοινού με το παιδί καθορισμό των ορίων.

Ακριβώς επειδή για πολλούς από εμάς οι λέξεις αυτές ήταν σχετικά άγνωστες, ενώ το βίωμα της «σφαλιάρας» πολύ γνωστό, αποφασίσαμε να πάρουμε το gentle parenting πολύ στα σοβαρά. Η δική μας η γενιά θα τα έκανε όλα πιο σωστά.

Αντιμετωπίσαμε, λοιπόν, τα παιδιά μας ως ανεξάρτητες προσωπικότητες με τις δικές τους ανάγκες, οπότε αντί να τα ελέγχουμε και να τα «διατάζουμε» γι’ αυτά που έπρεπε να κάνουν, συζητούσαμε μαζί τους και λαμβάναμε υπόψη τη γνώμη τους. Αφιερώναμε άπειρο χρόνο να εξηγούμε τις συνέπειες μιας πράξης «πατώντας» σε λογικά επιχειρήματα που πασχίζαμε να τους δώσουμε να καταλάβουν. Και όταν οι συμφωνίες δεν τηρούνταν, όταν οι συμπεριφορές τους δεν ήταν αποδεκτές, εννοείται πως δεν βάζαμε τα παιδιά μας τιμωρία (αυτό το «θα πας στο δωμάτιό σου και θα βγεις όταν πως εγώ» που είχαμε μάθει εμείς), αλλά ορίζαμε μια συνέπεια, πάντα λογική και με ενσυναίσθηση.

Η αυτοσυγκράτηση που σε δύσκολες στιγμές επιδείξαμε –παρά τα σμπαραλιασμένα νεύρα μας– ήταν για βραβείο. Η συναισθηματική ωριμότητα που κληθήκαμε να καλλιεργήσουμε μας έφερε πολλές φορές αντιμέτωπους με τον ίδιο μας τον εαυτό – ορισμένοι διαπιστώσαμε ότι καθόλου ώριμοι ενήλικες δεν είμαστε, ίσως ούτε καν έτοιμοι να γίνουμε γονείς.

Για να μην αναφερθώ στα βιώματα που είχε καθένας μας από την δική του ανατροφή, τα οποία συχνά ξεπετάγονταν μπροστά μας και μας έβαζαν τρικλοποδιές. (Θα έχεις πλέον καταλάβει, ειδικά αν έχεις παιδιά, πόσο δύσκολο είναι να «σπάσεις» την αλυσίδα).

iStock

Τα καταφέραμε τελικά; Μεγαλώσαμε πιο χαρούμενα και ψυχικά υγιή παιδιά, όπως το gentle parenting μας είχε υποσχεθεί; Και, στην άλλη όχθη, εμείς νιώσαμε καλύτερα στον ρόλο μας ως γονείς; Λιγότερο νευρικοί ή λιγότερο αγχωμένοι; Ο καθένας έχει σίγουρα τις δικές του απαντήσεις να δώσει – εγώ ξέρω ότι ένα ποτήρι κρασί το χρειάστηκα πολλά βράδια.

ΕΝΩ ΤΟ GENTLE PARENTING ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΕΝ ΠΟΛΛΟΙΣ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗΣ, ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΙ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΟΨΗ ΣΤΟ ΝΟΜΙΣΜΑ: ΠΟΛΛΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΠΟΥ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΖΟΥΝ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ BURNOUT.

Σε συλλογικότερο επίπεδο, απάντηση επιχείρησαν να δώσουν δύο καθηγήτριες ψυχολογίας του Rollins College, η Annie Pezalla και η Alice Davidson, οι οποίες συγκέντρωσαν στοιχεία από άνω των 100 γονείς στην Αμερική, με τουλάχιστον ένα παιδί ηλικίας 2 έως 7 ετών.

Όπως έδειξε η μελέτη τους, οι γονείς ήξεραν πολύ καλά τι σημαίνει gentle parenting, δηλαδή:

• Το να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους και να μένουν όσο το δυνατόν πιο ήρεμοι.
• Το να βοηθούν τα δικά τους παιδιά να ρυθμιστούν.
• Το να δίνουν μεγάλη έμφαση στην τρυφερότητα.

Ενώ η μέθοδος αυτή είναι εξαιρετική για πολλούς διαφορετικούς λόγους, με τους γονείς πραγματικά να αριστεύουν σε πολλά σημεία, υπάρχει και μία άλλη όψη στο νόμισμα. Όπως λέει η Annie Pezalla σε άρθρο: «Όταν ρωτήσαμε τους ίδιους τους γονείς πώς τα πάνε, πώς νιώθουν οι ίδιοι, λάβαμε οδυνηρές, ανησυχητικές απαντήσεις όπως “απλά αντέχω” ή “κάνω υπομονή” ή ένα μεγάλο “αχχχχ”. Διαπιστώσαμε, δηλαδή, ότι πολλοί βρίσκονται στην κόψη του ξυραφιού. Ένα πρώτο βασικό συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι οι γονείς που ακολουθούν πιστά το gentle parenting το κάνουν μεν πολύ καλά, όμως την ίδια ώρα είναι στα όρια του burnout».

Unsplash Paul Hanaoka

Και συνεχίζει: «Ένα άλλο ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι αυτοί οι γονείς αναφέρουν συχνά τη λέξη “όρια”, λέγοντας ότι δείχνουν στα παιδιά τους τρυφερότητα, όμως κρατούν και τα όρια. Ωστόσο, όταν τους ρωτούσαμε τι σημαίνει αυτό, οι απαντήσεις τους ήταν εντελώς συγκεχυμένες. Φαίνεται, δηλαδή, πως ενώ πρόκειται για μια λέξη γύρω από την οποία γίνεται θόρυβος, κανένας τους δεν μπορούσε να την εξηγήσει με έναν καθολικά συμφωνημένο τρόπο».

Το gentle parenting, καταλήγουν οι ερευνήτριες, δεν αποτελεί το άγιο δισκοπότηρο της ανατροφής παιδιών. Κι αν οι ίδιες έχουν μια συμβουλή να δώσουν στους γονείς, αυτή είναι: «Να είστε επιεικείς με τον εαυτό σας. Οι γονείς συχνά υποτιμούν την ανθεκτικότητα των παιδιών τους. Κάνουν τόσα πολλά με τις καλύτερες προθέσεις, όμως –τραγική ειρωνεία– μπορεί να κάνουν κακό με την άφθονη φροντίδα και τις ατελείωτες συζητήσεις που κάνουν με τα παιδιά τους. Βλέπουμε, λοιπόν, πως η ήπια αυτή γονική προσέγγιση μπορεί να μην εξυπηρετεί απόλυτα τα παιδιά, ενώ και για τους ίδιους μπορεί να είναι εξαντλητική».

Βάνα Παπακίτσου: «Αποδοχή των συναισθημάτων του παιδιού δεν σημαίνει και αποδοχή κάθε συμπεριφοράς»

Τα παραπάνω συμπεράσματα δεν αφορούν, βέβαια, μόνο τους γονείς στην Αμερική. Οι νέες γενιές γονιών στην Ελλάδα, συχνά χωρίς καν να το συνειδητοποιούν, εμφανίζονται εξίσου εξαντλημένες στην προσπάθειά τους να οριοθετήσουν ήπια τα παιδιά, χωρίς αυστηρότητα, τιμωρίες και φωνές. Μάλιστα, όσο περνούν τα χρόνια και τα παιδιά μεγαλώνουν, η οριοθέτηση μοιάζει ακόμα πιο δύσκολη. Τι κάνουν, άραγε, οι νέοι γονείς λάθος;

Η ΛΕΠΤΗ ΓΡΑΜΜΗ ΜΕΤΑΞΥ ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΧΩΡΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΞΕΚΑΘΑΡΑ ΣΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΟΡΙΩΝ.

Όπως λέει στο OW η ψυχοθεραπεύτρια Δρ Βάνα Παπακίτσου, η οποία ειδικεύεται σε γονείς και έφηβους, «η λεπτή γραμμή μεταξύ ενσυναίσθησης και υποχωρητικότητας βρίσκεται ξεκάθαρα στην απουσία των ορίων. Ένας γονιός που επιδεικνύει υπερβολική ανοχή, συχνά συγχέει την αποδοχή των συναισθημάτων του παιδιού με την αποδοχή κάθε συμπεριφοράς του. Αυτό οδηγεί σε μια εξαντλητική διαπραγμάτευση για τα αυτονόητα, όπου ο γονέας καταλήγει να φοβάται τη δυσαρέσκεια ή το ξέσπασμα του παιδιού του, χάνοντας τον καθοδηγητικό του ρόλο».

Τα σημάδια που προμηνύουν ότι θα υπάρξουν μελλοντικές δυσκολίες είναι σαφή:

• Γονικό burnout. Η συναισθηματική εξάντληση του γονέα που νιώθει ότι δεν εισακούεται παρά την απεριόριστη υπομονή του.
• Χαμηλή ανοχή στη ματαίωση. Το παιδί δυσκολεύεται να προσαρμοστεί σε περιβάλλοντα εκτός σπιτιού, όπως το σχολείο, όπου οι κανόνες είναι σταθεροί και οι επιθυμίες του δεν ικανοποιούνται άμεσα.
• Έλλειψη ασφάλειας. Αν και μπορεί να ακούγεται παράδοξο, ένα παιδί χωρίς όρια νιώθει ανασφαλές. Αισθάνεται ότι εκείνο κρατά το «τιμόνι» της οικογένειας, το οποίο είναι ένα βάρος υπερβολικά μεγάλο για τους ώμους του και συχνά εκδηλώνεται με έντονο άγχος ή προκλητική συμπεριφορά στην προσπάθειά του να βρει ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον.

iStock

Τι γίνεται, όμως, αν το παιδί έχει πλέον μεγαλώσει και τα όρια δεν έχουν μπει με σαφήνεια; Μπορεί, για παράδειγμα, στην εφηβεία να γίνει μια μετάβαση σε μια πιο «αυστηρή» διαπαιδαγώγηση; Η Δρ Παπακίτσου θεωρεί ότι αυτό είναι εφικτό αν οι γονείς αποφασίσουν να ακολουθήσουν μια διαφορετική διαδρομή.

Η ΠΙΟ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗΣ ΕΙΝΑΙ Η ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΤΗΤΑ.

«Η μετάβαση από την υπερβολική υποχωρητικότητα στην καθοδήγηση κατά την εφηβεία δεν απαιτεί αυταρχισμό, αλλά μια ειλικρινή επαναδιαπραγμάτευση της σχέσης. Ξεκινά με την παραδοχή του γονέα ότι το προηγούμενο μοντέλο δε λειτούργησε και τη μετάβαση από την ελαστική συμπεριφορά στις σταθερές φυσικές συνέπειες».

Τα βήματα που μπορείτε να ακολουθήσετε είναι:

• Παραδοχή και ειλικρίνεια. Είναι λυτρωτικό για έναν γονέα να πει: «Μέχρι τώρα προσπαθούσα να είμαι κοντά σου με έναν τρόπο που τελικά δε βοήθησε ούτε εμένα ούτε εσένα. Κουράστηκα και νιώθω ότι χάσαμε τον σεβασμό. Από εδώ και πέρα, κάποια πράγματα θα αλλάξουν γιατί σε αγαπάω και θέλω να σε προστατεύσω».
• Από τις «Εντολές» στις «Συνέπειες». Στην εφηβεία, είναι σημαντικό να μην επιβάλλουμε τιμωρίες, αλλά να θέτουμε φυσικές συνέπειες. Αν η συμφωνία για την ώρα επιστροφής παραβιαστεί, η συνέπεια είναι δεδομένη και δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης την ώρα της κρίσης.
• Διατήρηση της σύνδεσης. Η οριοθέτηση λειτουργεί μόνο αν το παιδί νιώθει ότι ο γονιός παραμένει σύμμαχός του. Έτσι ο γονιός ξαναπαίρνει το τιμόνι, προσφέροντας στο παιδί το αίσθημα ασφάλειας που του έλειπε, ότι δηλαδή υπάρχει κάποιος ενήλικας που αντέχει να του πει «όχι».

Τελικά, η πιο επιτυχημένη «μέθοδος» είναι η αυθεντικότητα. Ένας γονιός που τολμά να είναι ανθρώπινος, που μπορεί να κάνει λάθη, αλλά να θέτει όρια με τρυφερότητα και να παραμένει ο σταθερός και ασφαλής φάρος, είναι ο γονιός που κάθε παιδί έχει ανάγκη σε κάθε ηλικία.

Gentle vs Authoritarian parenting: Μήπως ήρθε η ώρα να κατεβάσουμε τις ταμπέλες;

Τα τελευταία χρόνια, ως αντίδραση ίσως στις ταμπέλες που έχουν να κάνουν με τρόπους διαπαιδαγώγησης, μοιάζει να αναδύεται μία σύγχρονη τάση που εστιάζει στις φυσικές συνέπειες των πράξεων του παιδιού (π.χ. «έκανες αυτό και δες τι έπαθες»), η οποία θυμίζει λίγο τον τρόπο που μεγάλωσαν οι γονείς μας από τους δικούς τους γονείς: προωθεί την ανεξαρτησία και την άμεση εκμάθηση από τις ίδιες τις επιπτώσεις, αντί για τη συνεχή συναισθηματική καθοδήγηση. Φυσικά, η κοινότητα των γονιών και των ειδικών που ασχολούνται μαζί τους δεν θα μπορούσε να μη δώσει και εδώ μία ταμπέλα: Την ονόμασα FAFO Parenting, από το Fuck Around and Find Out.

iStock

Η Δρ Παπακίτσου σχολιάζει: «Όλες οι ταμπέλες που έχουν να κάνουν με τον τρόπο διαπαιδαγώγησης συχνά μετατρέπονται σε εγχειρίδια κανόνων που το μόνο που καταφέρνουν είναι να αγχώνουν τους γονείς. Όταν προσπαθεί κανείς να ακολουθήσει μια μέθοδο κατά γράμμα, χάνει το πιο σημαντικό στοιχείο, που είναι η επαφή με το παιδί που έχει απέναντί του. Είναι λοιπόν σημαντικό να μην ακολουθείτε τυφλά μια μέθοδο, αλλά μια στάση ζωής».

Αυτή είναι καλό να συμπεριλαμβάνει τα παρακάτω:

• Αποδεχτείτε την ατέλεια. Δε χρειάζεται να είστε ο τέλειος γονιός, αλλά αρκετά καλός. Τα λάθη σας είναι ευκαιρίες να μάθετε στο παιδί πώς ζητάμε συγγνώμη και πώς επανορθώνουμε.
• Όρια με αγάπη. Η αγάπη χωρίς όρια είναι χαοτική, ενώ τα όρια χωρίς αγάπη είναι αυταρχικά. Μπορείτε να είστε ταυτόχρονα τρυφεροί, αλλά και με σταθερή συμπεριφορά.
• Καθοδήγηση και σύνδεση. Η ουσιαστική καθοδήγηση ξεκινά πάντα από τη σύνδεση. Πριν διορθώσετε μια συμπεριφορά, βεβαιωθείτε ότι το παιδί νιώθει ότι το «βλέπετε» και το κατανοείτε. Όταν ένα παιδί αισθάνεται ασφαλές και συναισθηματικά συνδεδεμένο με τον γονέα, η συνεργασία γίνεται ευκολότερη, αφού βασίζεται στην εμπιστοσύνη και όχι στον φόβο.
• Φροντίστε τον εαυτό σας. Η δική σας ψυχική ηρεμία είναι το μεγαλύτερο δώρο για το παιδί σας.