ΓΙΑΤΙ ΞΟΔΕΥΟΥΜΕ ΧΡΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ; ΤΟ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ ΚΟΛΠΟ ΤΟΥ «BUY NOW, PAY LATER»

Η απόσταση ανάμεσα στην αγορά και την πληρωμή αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα χρήματα και το πραγματικό κόστος των επιλογών μας.

Υπάρχουν πράγματα που χρειαζόμαστε και πράγματα που θέλουμε. Ενίοτε τα δύο ταυτίζονται. Όχι πάντα. Η κατανόηση της διαφοράς ξεχωρίζει τα άτομα που φροντίζουν αποκλειστικά τις ανάγκες τους από εκείνα που είναι έρμαια του καταναλωτισμού και δεν υπολογίζουν τα χρήματα με την υπευθυνότητα που θα έπρεπε.

Κάποιοι μετράνε σωστά τις οικονομικές τους δυνατότητες και δεν παρασύρονται από καταναλωτικές «σειρήνες». Άλλοι όμως δεν σκέφτονται το αύριο προκειμένου να ικανοποιήσουν τις επιθυμίες τους και να είναι related, να μη νιώθουν δηλαδή ότι είναι η εξαίρεση ή ότι υπολείπονται των άλλων.

Πώς μπορείς να χαλάσεις χρήματα που δεν έχεις; Με τη μέθοδο πληρωμής «αγόρασε τώρα και πλήρωσε αργότερα» (Buy Now, Pay Later / BNPL), που επιτρέπει στους καταναλωτές να ψωνίσουν με δόσεις χωρίς πιστωτική κάρτα, ακόμα και χωρίς εκκαθαριστικό.

Κάπως έτσι, φεύγουν χρήματα που καλό θα ήταν να διαθέσουμε σε αναπόφευκτες ανάγκες, και μετά θέλουμε και ψυχολόγο για να διαχειριστούμε το άγχος της αδυναμίας μας να ανταποκριθούμε στις οφειλές και τα έξοδα που έχουμε μπροστά μας.

Ξέρεις κάτι; Δεν φταις στο 100% για τις επιλογές σου. Προφανώς εσύ τις κάνεις, άρα έχεις μεγάλο μέρος της ευθύνης, αλλά το BNPL έχει τον τρόπο να παραμερίζει τα εμπόδια. Μελέτη έδειξε πως όταν η πράξη της πληρωμής διαχωρίζεται από την πράξη της αγοράς, καταλήγουμε να βιώνουμε λιγότερο αυτό που οι επιστήμονες έχουν ονομάσει «πόνο πληρωμής».

iStock

Τα χρήματα και ο πόνος της πληρωμής

Η έννοια του πόνου της πληρωμής περιγράφει την αρνητική συναισθηματική εμπειρία που βιώνουμε όταν πληρώνουμε για αγαθά και υπηρεσίες. Είναι η ψυχολογική δυσφορία που σχετίζεται με τη συνειδητοποίηση της οικονομικής απώλειας, το ότι φεύγουν χρήματα από το λογαριασμό μας.

Προφανώς, όσο μεγαλύτερος είναι ο πόνος που νιώθουμε όταν πληρώνουμε, τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες να κάνουμε μια αγορά. Παλιά, ο πόνος ήταν άμεσα αντιληπτός γιατί πληρώναμε με χαρτονομίσματα, δηλαδή ρευστό.

Με τις κάρτες, ξοδεύουμε πιο αλόγιστα, γιατί έφυγε από τη μέση η διαδικασία που μας έκανε να συνειδητοποιούμε τι δίνουμε και πού. Προκαλείται λιγότερος πόνος, επειδή δημιουργείται μια συναισθηματική και χρονική απόσταση. Οι ανέπαφες πληρωμές μειώνουν περαιτέρω τον πόνο, αποκρύπτοντας το αίσθημα της πληρωμής.

Όταν υπάρχει χρονική διαφορά μεταξύ του «αγοράζω» και του «πληρώνω», είμαστε λιγότερο προσεκτικοί, λόγω της ψευδαίσθησης ότι στην πραγματικότητα δεν ξοδεύουμε πολλά χρήματα.

iStock

Η ψυχολογική αποσύνδεση είναι ο λόγος που καταλήγουμε να υποτιμάμε το μακροπρόθεσμο κόστος αυτού που αγοράζουμε και να επιδιδόμαστε σε πιο παρορμητικές αγορές. Έτσι, δημιουργούμε χρέη που έχουν συνδεθεί με επιδείνωση συνθηκών υγείας,  με υψηλότερα επίπεδα καταθλιπτικών συμπτωμάτων και με περαιτέρω προβλήματα, αν επηρεάσει ζητήματα όπως η στέγαση και η τροφή.

Πώς μπορούμε να αποφύγουμε τέτοιες περιπέτειες;

Όπως προτείνουν ειδικοί, αν σκεφτόμαστε να κάνουμε μια μεγάλη αγορά αλλά δεν έχουμε τα χρήματα για να την πληρώσουμε αμέσως, η καλύτερη επιλογή είναι να κάνουμε υπομονή έως ότου εξοικονομήσουμε τα χρήματα ή ένα μεγάλο μέρος αυτών.

Επίσης, μιλάμε στους δικούς μας ανθρώπους αν νιώθουμε οικονομική πίεση, γιατί όσο το κρατάμε μέσα μας, τόσο γιγαντώνεται. Ένα τέτοιο συναισθηματικό κόστος καλό είναι να μην το αγνοούμε, γιατί σταδιακά γιγαντώνεται.