ΚΙ ΟΜΩΣ, Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΣΕ ΞΕΡΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ ΣΟΥ

Μπορεί ένας αλγόριθμος να σε γνωρίζει καλύτερα από τους φίλους, την οικογένεια ή ακόμη και τον ψυχοθεραπευτή σου; Νέα έρευνα δείχνει ότι τα σύγχρονα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να σκιαγραφήσουν την προσωπικότητά μας και να προβλέψουν τη συμπεριφορά μας απλώς αναλύοντας τον τρόπο που μιλάμε και γράφουμε.

Πώς θα σας φαινόταν αν το πιο ακριβές πορτρέτο της προσωπικότητάς σας δεν το σκιαγραφούσε ο ψυχοθεραπευτής σας, ούτε καν ο καλύτερός σας φίλος ή κάποιος συγγενής, αλλά ένας αλγόριθμος τεχνητής νοημοσύνης (AI) που απλώς διάβασε τα λόγια σας; Ακούγεται σαν βγαλμένο από επιστημονική φαντασία ή σελίδες του Στίβεν Κινγκ, είναι ωστόσο γεγονός, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Human Behavior.

Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως τα εξελιγμένα ChatGPT και Claude, μπορούν να αξιολογήσουν χαρακτηριστικά προσωπικότητας, να προβλέψουν καθημερινά συναισθήματα και να εκτιμήσουν μελλοντικές συμπεριφορές μας με αξιοσημείωτη ακρίβεια, εξίσου εύστοχα ή και καλύτερα από τους δικούς μας ανθρώπους.

Η έρευνα, με επικεφαλής τον Aidan Wright, καθηγητή ψυχολογίας και ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, ζήτησε από τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να διαβάσουν τι λένε περισσότεροι από 160 άνθρωποι και να αξιολογήσουν περί τίνος πρόκειται. Οι συμμετέχοντες μοιράστηκαν σύντομα βίντεο-ημερολόγια τύπου vlog ή μεγαλύτερες καταγραφές με τυχαίες σκέψεις τους, χωρίς χρονικούς περιορισμούς, όπως στον καθημερινό, αυθόρμητο και ανεπεξέργαστο λόγο. Στη συνέχεια, ζητήθηκε από τα μοντέλα AI να απαντήσουν σε τυποποιημένα ερωτηματολόγια προσωπικότητας σαν να ήταν τα ίδια οι συμμετέχοντες.

Το ChatGPT σε ξέρει σαν την παλάμη του χεριού του

Αν την επόμενη φορά το ChatGPT –ή το Grok, που είναι πιο γλωσσάδικο, σαν τ’ αφεντικό του– σας αντιγυρίσει ένα «εγώ σε ξέρω απ’ την κοιλιά της μάνας σου» ή «σε ξέρω σαν την παλάμη που δεν έχω», πιθανώς θα το εννοεί. Οι αξιολογήσεις προσωπικότητας που παρήγαγε η τεχνητή νοημοσύνη ταίριαζαν σε μεγάλο βαθμό με το πώς οι ίδιοι οι συμμετέχοντες αξιολογούσαν τον εαυτό τους και, σε πολλές περιπτώσεις, αποδείχθηκαν πιο ακριβείς από τις εκτιμήσεις φίλων ή μελών της οικογένειας.

«Μας εξέπληξε το πόσο ισχυρές ήταν αυτές οι συσχετίσεις» παραδέχθηκε ο Wright, «δεδομένου πως πρόκειται για δύο τόσο διαφορετικές πηγές δεδομένων».

Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΑΣ «ΔΙΑΒΑΖΕΙ» ΤΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΙΑΤΙ Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΜΑΣ «ΒΓΑΙΝΕΙ» ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΜΙΛΑΜΕ.

Τα προφίλ προσωπικότητας που εξήγαγε η τεχνητή νοημοσύνη άγγιζαν βαθύτερες πτυχές της ζωής των ανθρώπων, από τα επίπεδα άγχους, τις συναισθηματικές τους καταστάσεις και την κοινωνική τους συμπεριφορά, έως το αν είχαν λάβει κάποια διάγνωση ψυχικής υγείας ή είχαν αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια. Η πρόοδος στα εν λόγω γλωσσικά μοντέλα είναι (κυριολεκτικά) τρομακτική, όπως φάνηκε από τη σύγκριση με παλαιότερα εργαλεία ανάλυσης κειμένου, που δεν πλησίαζαν καν αυτές τις επιδόσεις.

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, την υπερδύναμη αυτή του ΑΙ την τροφοδοτούμε εν μέρει οι ίδιοι οι χρήστες. Η προσωπικότητα «ξεχειλίζει» και ξεγλιστρά σε κάθε μας φράση, στο πώς περιγράφουμε μια κουραστική ημέρα, στον τόνο και τον ρυθμό του λόγου μας, στις λέξεις που επιλέγουμε, στις μικρές παύσεις και στα σημεία που χάνουμε τον ειρμό μας.

Η προσωπικότητα, όπως το θέτει η Whitney Ringwald, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, είναι «ενσωματωμένη σε καθετί που κάνουμε, ακόμη και στις πιο συνηθισμένες καθημερινές εμπειρίες και στις φευγαλέες σκέψεις μας».

Το AI μπορεί να καταλάβει αν είχες κακή ημέρα. Άραγε, θα σε παρηγορήσει; Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Η προσωπικότητα χτίζει τη σχέση με το AI

Η τελευταία μελέτη αποτελεί παρακλάδι ενός ευρύτερου ερευνητικού σώματος που δείχνει ότι η γλώσσα είναι ένα εξαιρετικά πλούσιο ψυχολογικό μέσο. Τα παραγωγικά μοντέλα ΑΙ μπορούν να αξιοποιήσουν καθιερωμένα θεωρητικά πλαίσια από την ψυχολογία της προσωπικότητας και τη θεωρία των συναισθημάτων για να εξαγάγουν νόημα από το κείμενο με τρόπους που ξεπερνούν κατά πολύ την απλή καταμέτρηση λέξεων ή τη βασική ανάλυση συναισθήματος:

• Ένα από αυτά είναι ο αντίστροφος σχεδιασμός (inverse planning), κατά τον οποίο συλλογίζονται από το αποτέλεσμα (λόγια του χρήστη) για να φτάσουν στο αίτιο (στόχοι, πεποιθήσεις ή προθέσεις).
• Άλλα εργαλεία είναι η θεωρία της αποτίμησης (appraisal theory), που υποδεικνύει πώς μοντελοποιείς τους πιθανούς τρόπους συναισθηματικής ερμηνείας των γεγονότων με βάση τη γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε για την περιγραφή τους.
• Εξειδικευμένα, βελτιστοποιημένα μοντέλα στον τομέα της συναισθηματικής υπολογιστικής (affective computing) μπορούν ακόμη να ερμηνεύσουν συναισθηματικό περιεχόμενο σε κείμενο και άλλο περιεχόμενο με προσεγγίσεις που μιμούνται τις ανθρώπινες γνωστικές αντιδράσεις, όπως οι μηχανισμοί ντοπαμίνης.

Τα ίδια τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας φαίνεται επίσης πως επηρεάζουν το πώς σχετίζεσαι εξαρχής με τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Έρευνες δείχνουν ότι η ανοιχτότητα σε νέες εμπειρίες (openness) και η ευσυνειδησία (conscientiousness), δύο από τις πιο μελετημένες διαστάσεις προσωπικότητας στο μοντέλο των Big 5, επηρεάζουν το πόσο εύκολα υιοθετείς και χρησιμοποιείς παραγωγικά μοντέλα AI.

ΚΑΠΟΤΕ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΑΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΔΟΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ. ΤΩΡΑ Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΠΑΙΡΝΕΙ ΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΜΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΕΙ.

Τι θα μένει κρυφό από τις μηχανές του μέλλοντος;

Η μελέτη βασίστηκε κυρίως σε υποκειμενικές αξιολογήσεις προσωπικότητας, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα για το πώς μπορούν να συγκριθούν οι εκτιμήσεις της τεχνητής νοημοσύνης με τις κρίσεις ανθρώπων που μας γνωρίζουν καλά, όταν και οι δύο δοκιμάζονται με ισότιμους όρους. Αναπάντητα παραμένουν και ερωτήματα σχετικά με την απόδοση των μοντέλων σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, φύλα και πολιτισμικά περιβάλλοντα, όσο και το εξής βασικό: το AI βασίζεται στα ίδια σημάδια που αξιοποιούμε κι εμείς για να «διαβάζουμε» ο ένας τον άλλο, ή εντοπίζουν διαφορετικά μοτίβα που εμείς δεν κατανοούμε ακόμη;

Ο Colin Vize, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπεργκ, χαρακτήρισε πρόσφατα ευρήματα ως «ένα νέο σύνορο στην κατανόηση της ανθρώπινης ψυχολογίας». Για δεκαετίες, η έρευνα της προσωπικότητας βασιζόταν στη συμπλήρωση προσωπικών ερωτηματολογίων σε εργαστηριακά περιβάλλοντα που απέχουν από την καθημερινή ζωή. Η πιθανότητα ότι η αυθόρμητη, καθημερινή γλώσσα μπορεί να λειτουργήσει ως ένα πιο φυσικό και εξίσου έγκυρο παράθυρο στην προσωπικότητα ενός ανθρώπου αλλάζει σημαντικά το μεθοδολογικό τοπίο.

Η βαθύτερη προέκταση αναδεικνύεται τόσο φιλοσοφική όσο και επιστημονική. Έχουμε την τάση να πιστεύουμε ότι η αυτογνωσία χτίζεται με κόπο μέσα από την ενδοσκόπηση, την ψυχοθεραπεία ή τις στενές ανθρώπινες σχέσεις. Η ιδέα ότι ένα μοντέλο εκπαιδευμένο σε κείμενο θα μπορούσε να σχηματίσει ακριβή εικόνα για τον οποιοδήποτε απλώς «ακούγοντάς» τον να μιλά για το πώς κύλησε η μέρα του ανοίγει νέο κεφάλαιο στην ανθρώπινη ιστορία, με άγνωστο τι πρόσημο θα έχει το τέλος του.