ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ ΤO CHATGPT ΓΕΡΑ ΠΑΙΔΙΑ;

«Δεν μπορώ να φανταστώ να μεγαλώνεις ένα νεογέννητο χωρίς το ChatGPT», είπε πρόσφατα ο δημιουργός του OpenAI, κι επειδή θα τρελαθούμε εντελώς στο τέλος, ζητήσαμε από μια ψυχοθεραπεύτρια να δώσει ορισμένες εξηγήσεις.

«Δεν μπορώ να φανταστώ να μεγαλώνεις ένα νεογέννητο χωρίς το ChatGPT», είπε τον Δεκέμβριο του 2025 ο CEO του OpenAI, Sam Altman, καλεσμένος στο The Tonight Show του Jimmy Fallon. Πριν βιαστείς να σχολιάσεις ότι προφανώς κάτι τέτοιο θα έλεγε ο συνιδρυτής του διασημότερου chatbot τεχνητής νοημοσύνης, που πιθανότατα έχει πλέον μπει και στη δική σου ζωή, σκέψου πόσους γονείς μικρών παιδιών επηρέασε με την ατάκα του.

Συνέχισε λέγοντας το εξής: «Προφανώς οι άνθρωποι το έκαναν αυτό [μεγάλωναν παιδιά] για πολλά χρόνια, κανένα πρόβλημα, οπότε ξέρω ότι προφανώς είναι εφικτό, αλλά έχω βασιστεί σε αυτό τόσο πολύ. Πριν από δύο μήνες ήμουν σε ένα πάρτι και μιλούσα με έναν τύπο που τα παιδιά μας είναι στην ίδια ηλικία και μου έλεγε πως το 6 μηνών μωρό του μπορεί να μπουσουλά. Εγώ του απάντησα πως το δικό μου δεν μπουσουλά ακόμα και με κοίταξε παραξενευμένος ρωτώντας με: Σίγουρα; Μήπως έχει κάποιο θέμα; Οπότε έτρεξα στο μπάνιο και ρώτησα το ChatGPT: Χρειάζεται να πάω το μωρό μου στον γιατρό; Πήρα πίσω μια εξαιρετική απάντηση που μου έλεγε ότι φυσικά κι είναι φυσιολογικό, φυσικά και δεν χρειάζεται να πας στον γιατρό, και μου το έκανε και πιο προσωπικό λέγοντάς μου ότι ως CEO του OpenAI συναντάς πολλούς ανθρώπους και κάνεις πολλές συζητήσεις κ.λπ. Και με καθησύχασε…»

Ομολογώ ότι έχοντας μεγαλώσει δύο μωρά σε μια εποχή που οριακά ασχολούμασταν με το Facebook, έχοντας διαβάσει αμέτρητα βιβλία με οδηγίες ειδικών και ενοχλήσει επίσης αμέτρητες φορές την παιδίατρο με αντίστοιχες αγωνίες, όσα είπε με έκαναν να ανατριχιάσω. Μου έφεραν, μάλιστα, στον νου μια φράση της παιδιάτρου, ότι το δικό μου ένστικτο, μέσα από όλη αυτή τη διαδικασία της παρατήρησης και της μελέτης, πιθανότατα είναι καλύτερο από αυτό οποιουδήποτε ειδικού δει το παιδί μου. Πόσο μάλλον ενός chatbot, θα προσθέσω τώρα εγώ! Όχι ότι ακύρωνε τους ειδικούς, αλλά ήθελε να υπερθεματίσει την αξία της επαφής, του δεσμού, του γονεϊκού ενστίκτου.

Συνδύασε τώρα εσύ τα παραπάνω με το δημοσίευμα του βρετανικού Guardian, σύμφωνα με το οποίο οι ειδικοί σε Αγγλία και Ουαλία χτυπούν καμπανάκια, καθώς μελέτη έδειξε πως είναι ανησυχητικά μεγάλος ο αριθμός των παιδιών ηλικίας 13 έως 17 ετών που συμβουλεύονται το ΑΙ όταν έχουν έναν προβληματισμό που άπτεται της ψυχικής τους υγείας.

Τα ίδια τα παιδιά υποστηρίζουν πως στο ΑΙ βρήκαν έναν φίλο που τα κάνει να νιώθουν ασφαλή, να μην ντρέπονται να «τα πουν» και που είναι πάντα διαθέσιμος όταν έχουν ανάγκη να μιλήσουν. Μάλιστα, είναι πιο πιθανό να στραφούν σε κάποιο chatbot τα παιδιά που είτε έχουν πέσει θύματα βίας είτε έχουν γίνει δράστες αυτής.

«Όσο περισσότερο μιλάς με το chatbot, ειδικά αν έχεις λογαριασμό σε αυτό, τόσο περισσότερο σε γνωρίζει και στις απαντήσεις του σου λέει πράγματα όπως Γεια σου φιλενάδα! ή Μην ανησυχείς, γι’ αυτό είμαι εγώ εδώ!» λέει μια έφηβη που συμμετείχε στην έρευνα. Ένας 14χρονος συμπληρώνει: «Είναι σα να έχεις ένα μαγικό βιβλίο που μπορεί να λύσει όλα σου τα προβλήματα!»

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Από τη στιγμή που δημοσιεύτηκε η έρευνα, οι ειδικοί στην Αγγλία προειδοποιούν αφενός ότι το ChatGPT δεν είναι σχεδιασμένο για να λειτουργεί σαν εργαλείο ψυχολογικής υποστήριξης, αφετέρου τονίζουν την ανάγκη να αυξηθούν στο NHS τα διαθέσιμα δωρεάν ραντεβού με πραγματικούς συμβούλους ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους.

«Το ChatGPT συνιστά εργαλείο υποστήριξης και όχι υποκατάστατο ανθρώπινης σχέσης ή επαγγελματικής φροντίδας»

Έχοντας, όπως ανέφερα, μεγαλώσει σε μια άλλη εποχή που τις απαντήσεις σε όσα μας απασχολούσαν τις παίρναμε πιο αναλογικά, δεν απευθύνθηκα στο ChatGPT αλλά στην ψυχολόγο Λίλιαν Σουμέλη, που είναι επίσης μητέρα μιας έφηβης, για να ζητήσω την άποψή της σχετικά με τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει το να στρέφονται τόσο οι νέοι γονείς όσο και οι έφηβοι στο ΑΙ για υποστήριξη.

Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΥΤΗ ΕΝΕΧΕΙ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΣΗΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ.

«Η τεχνητή νοημοσύνη συνιστά εργαλείο υποστήριξης και όχι υποκατάστατο ανθρώπινης σχέσης ή επαγγελματικής φροντίδας και στήριξης», μου τόνισε. «Η γονεϊκότητα, ιδίως στα πρώιμα στάδιά της, χαρακτηρίζεται συχνά από αυξημένη αβεβαιότητα, ανασφάλεια και φόβο, γεγονός που οδηγεί τους γονείς στην αναζήτηση άμεσων και καθησυχαστικών απαντήσεων. Σε περιόδους αυξημένου στρες, η προσφυγή σε διαδικτυακές πλατφόρμες και, ολοένα συχνότερα, σε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης όπως τα chatbots, μπορεί να λειτουργήσει προσωρινά ανακουφιστικά, καθώς η διαρκής συνομιλία πλασματικής ενθάρρυνσης και μη επικριτικής διαθεσιμότητας βιώνεται ως μια μορφή “ασφαλούς βάσης”.

»Ωστόσο, η πρακτική αυτή ενέχει τον κίνδυνο εξάρτησης και αποδυνάμωσης της γονικής αυτοαποτελεσματικότητας, της πίστης στις προσωπικές ικανότητες των ενηλίκων, καθώς και σύγχυσης μεταξύ ενός πληροφοριακού μέσου και της αναγκαίας, ουσιώδους επαγγελματικής ανθρώπινης στήριξης.

»Ερευνητικές μελέτες, σε συνδυασμό με την πολυετή εμπειρία μου ως ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια δείχνουν ότι η πλειονότητα των παιδιών-έφηβων, των γονέων και των σχολικών κοινοτήτων δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες ούτε τα αναγκαία προστατευτικά εργαλεία για την ασφαλή και κριτική διαχείριση της σύγχρονης τεχνολογίας, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ακατάλληλης χρήσης και λανθασμένης κατανόησης των δυνατοτήτων και των ορίων των ψηφιακών συστημάτων.

»Οι γονείς οφείλουν να θεμελιώνουν τις γονικές αποφάσεις στην προσωπική κρίση, στη βιωματική εμπειρία και, όταν απαιτείται, στην καθοδήγηση εξειδικευμένων επαγγελματιών».

Με τους έφηβους που χρησιμοποιούν το ΑΙ για ψυχολογική υποστήριξη τι γίνεται;

«Μέσα από την επαγγελματική συναναστροφή μου με γονείς και εφήβους διαπιστώνω ότι οι έφηβοι αξιοποιούν chatbots για ποικίλες ανάγκες, από ακαδημαϊκή καθοδήγηση έως συναισθηματική στήριξη και κοινωνική αλληλεπίδραση.

Η ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΗ ΚΑΙ ΜΗ ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ CHATBOTS ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΡΙΣΙΜΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ.

»Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης παρέχουν άμεσες, μη επικριτικές απαντήσεις, μειώνοντας τον φόβο απόρριψης ή ντροπής, γεγονός που τα καθιστά ελκυστικά για εφήβους που διστάζουν να επικοινωνήσουν με γονείς, εκπαιδευτικούς ή ψυχολόγους. Η συνεχής διαθεσιμότητα και η απουσία κοινωνικών περιορισμών διευκολύνουν την ελεύθερη έκφραση, τον πειραματισμό με την ταυτότητα και την προσωρινή συναισθηματική ανακούφιση.

»Ωστόσο, η εκτεταμένη και μη εποπτευόμενη χρήση μπορεί να περιορίζει την ανάπτυξη κρίσιμων δεξιοτήτων, όπως η διαπροσωπική επικοινωνία, η διαχείριση συναισθημάτων, η αντιμετώπιση ματαιώσεων και η έκθεση σε κοινωνικές προκλήσεις, στοιχεία θεμελιώδη για την υγιή ψυχοκοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των εφήβων.

»Δεδομένου ότι τα περισσότερα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν έχουν σχεδιαστεί ειδικά για παιδιά και εφήβους, η προσεκτική γονική επίβλεψη και διαμεσολάβηση κρίνεται αναγκαία, προκειμένου να μετριαστούν οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι και η ψευδαίσθηση ασφαλούς συναισθηματικής σχέσης, με συνέπειες που μπορεί να είναι τόσο άμεσες όσο και συσωρευτικές στο μέλλον.

»Σε έναν γονιό, λοιπόν, που διαπιστώνει ότι το παιδί του κάνει εκτεταμένη χρήση του ChatGPT θα έκανα σαφές ότι η υγιής χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από παιδιά και εφήβους προϋποθέτει ενεργό και ήρεμο γονικό διάλογο, χωρίς φόβο ή αυστηρή απαγόρευση.

ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΟΝΙΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ-ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΣΤΟΧΕΥΜΕΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ, ΕΝΣΩΜΑΤΩΝΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗ ΓΝΩΜΗ ΚΑΙ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΥ.

»Οι γονείς οφείλουν, μέσω ποιοτικής επικοινωνίας με ενεργητική ακρόαση και ενσυναίσθηση, να διερευνήσουν τις ψυχικές ανάγκες, τις δυσκολίες, τους πειραματισμούς και τις ανησυχίες του παιδιού-εφήβου».

Η ειδικός εξηγεί ότι γονική καθοδήγηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• επικοινωνία που ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης,
• σαφή επεξήγηση της τεχνητής νοημοσύνης και των ορίων της ως εργαλείου και όχι ως αυθεντίας ή συναισθηματικού υποκατάστατου,
• καλλιέργεια κριτικής αξιολόγησης της πληροφορίας μέσω της τεχνολογίας, προωθώντας την ασφαλή και εποικοδομητική αξιοποίηση της.

«Επίσης, θέλω να δώσω έμφαση στη συνεργασία γονιών και εκπαιδευτικών–σχολείου για στοχευμένη προσέγγιση για την ψηφιακή δραστηριότητα των παιδιών, ενσωματώνοντας παράλληλα τη γνώμη και την καθοδήγηση του ψυχολόγου, ώστε να διασφαλιστεί η ψυχοσυναισθηματική υποστήριξη και η ασφαλής αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων», καταλήγει.

Η Λίλιαν Σουμέλη είναι MSc.Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια Οικογένειας, D. Ψυχο-ογκολόγος.