ΟΙ ΣΚΥΛΟΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΟΜΙΛΙΑ ΜΕ ΕΝΑΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΑΜΕ

Νέα μελέτη αποκαλύπτει μια απρόσμενη ομοιότητα ανάμεσα στους σκύλους και τους ανθρώπους ως προς τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται την ομιλία.

Η εξημέρωση των σκύλων άρχισε τόσο παλιά, που είναι λογικό οι επιστήμονες να διερευνούν διαρκώς πόσο έχει επηρεάσει η μακρόχρονη συμβίωσή τους με τον άνθρωπο τις ικανότητές τους. Η διαδικασία αυτή ξεκίνησε πολύ πριν από την ανάπτυξη της γεωργίας, ενώ οι εκτιμήσεις για την εξελικτική διαφοροποίηση των προγόνων των σκύλων από τους αρχαίους πληθυσμούς λύκων τοποθετούνται περίπου 20.000 έως 40.000 χρόνια πριν.

Υπάρχουν μάλιστα ισχυρά επιστημονικά τεκμήρια για την ύπαρξη εξημερωμένων σκύλων περίπου 15.800 χρόνια πριν, με ερευνητές να εντοπίζουν DNA του ζώου στην Τουρκία. Έχει επιβεβαιωθεί επίσης ότι οι σκύλοι ήταν ήδη διαδεδομένοι στην Ευρώπη και τη Δυτική Ασία πριν από περίπου 14.000 χρόνια.

Όλα αυτά συντείνουν στο ότι ο σημερινός καλύτερος φίλος μας είναι το πρώτο ζώο που εξημερώθηκε ποτέ από τον άνθρωπο. Ένα από τα ζητήματα που έχουν απασχολήσει εκτενώς τους επιστήμονες είναι η ικανότητα των σκύλων να καταλαβαίνουν τι τους λέμε.

Οι σκύλοι μπορεί να μη μιλούν και να μη σχηματίζουν προτάσεις όπως εμείς, έχουν όμως αναπτύξει αξιοσημείωτη ικανότητα να επεξεργάζονται την ανθρώπινη ομιλία, πιθανότατα χάρη και στη μακρόχρονη συμβίωσή τους με τον άνθρωπο. Μπορούν, λοιπόν, να αναγνωρίζουν οικείες λέξεις και να αντιλαμβάνονται τον τόνο της φωνής μας, ενώ ο συνδυασμός θετικού λεκτικού περιεχομένου και επιβραβευτικού επιτονισμού φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία για την απόκρισή τους. Μπορούν, μάλιστα, να αναγνωρίζουν το όνομά τους και εντολές που έχουν μάθει, ακόμη κι όταν οι συγκεκριμένες λέξεις δεν απευθύνονται σε εκείνους.

Κάτι ακόμη που φαίνεται να μπορούν να κάνουν είναι να σχηματίζουν νοητικές αναπαραστάσεις αντικειμένων. Για παράδειγμα, όταν ακούν μια γνώριμη λέξη, όπως «μπάλα», φαίνεται ότι ενεργοποιούν μια αναπαράσταση του αντίστοιχου αντικειμένου.

Νέα έρευνα έδειξε ότι ο εγκέφαλος των σκύλων μπορεί να αξιοποιεί τα σύμφωνα για να εντοπίζει επαναλαμβανόμενα μοτίβα μέσα σε μια συνεχή ροή ομιλίας. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που βοηθά στον διαχωρισμό των λέξεων, τον οποίο χρησιμοποιούν και τα ανθρώπινα βρέφη όταν μαθαίνουν τη γλώσσα.

Μέχρι τώρα, η συγκεκριμένη προτίμηση του εγκεφάλου στα σύμφωνα κατά την επεξεργασία της ομιλίας είχε παρατηρηθεί μόνο στους ανθρώπους.

iStock

Γιατί ο εγκέφαλος δίνει προτεραιότητα στα σύμφωνα

Η αποκάλυψη ανήκει σε ερευνητές από το Neuroethology of Communication Lab του ELTE Department of Ethology, στη Βουδαπέστη, οι οποίοι δημοσίευσαν την εργασία τους στο Science.

Ο Attila Andics, γνωστικός νευροεπιστήμονας του εργαστηρίου, εξήγησε πως «οι λέξεις αποτελούνται από δύο κύριους τύπους ήχων ομιλίας: τα φωνήεντα και τα σύμφωνα. Αν και τα φωνήεντα είναι πιο δυνατά και πιο αισθητά, τα σύμφωνα συνήθως αποτελούν τον σκελετό των λέξεων. Σε μια συνεχή ροή ομιλίας, είναι πιο εύκολο να ανιχνεύσουμε μεμονωμένες λέξεις όταν εστιάζουμε στα σύμφωνα. Από τη βρεφική ηλικία και μετά, αυτό ακριβώς τείνει να κάνει ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Το συγκεκριμένο φαινόμενο είναι γνωστό ως προκατάληψη συμφώνων».

Στην εργασία, οι συμμετέχοντες, άνθρωποι και σκύλοι, άκουγαν συνεχείς, μη τμηματοποιημένες ροές ομιλίας. Οι συλλαβές διαδέχονταν η μία την άλλη χωρίς παύσεις ή άλλα ακουστικά στοιχεία που θα βοηθούσαν τους συμμετέχοντες να αναγνωρίσουν τα όρια των λέξεων.

• Στην πρώτη συνθήκη, επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμφώνων σχημάτιζαν διαδοχικές λέξεις τριών συλλαβών.
•  Στη δεύτερη συνθήκη, η επαναλαμβανόμενη δομή των λέξεων βασιζόταν στα φωνήεντα.
• Στην τρίτη συνθήκη, που χρησιμοποιήθηκε ως συνθήκη ελέγχου, δεν υπήρχαν επαναλαμβανόμενα μοτίβα.

Με τη χρήση ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (EEG), που καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου, οι ερευνητές εξέτασαν κατά πόσο η εγκεφαλική δραστηριότητα ανθρώπων και σκύλων συγχρονιζόταν με τον ρυθμό των λέξεων. Τόσο στους ανθρώπους όσο και στους σκύλους, ο συγχρονισμός της εγκεφαλικής δραστηριότητας με τον ρυθμό των λέξεων ήταν ισχυρότερος όταν τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα βασίζονταν στα σύμφωνα.

iStock

Η Kinga G. Tóth, ψυχολόγος, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και διδακτορική ερευνήτρια στην ομάδα, δήλωσε ότι «στις ροές ομιλίας με δομή συμφώνων, οι εγκέφαλοι των σκύλων, όπως και οι ανθρώπινοι εγκέφαλοι, συγχρονίστηκαν με επιτυχία με τον ρυθμό των λέξεων. Και στα δύο είδη, αυτός ο συγχρονισμός ήταν ισχυρότερος από ό,τι στις ροές με δομή φωνηέντων και στις ροές ελέγχου. Αυτή είναι η πρώτη απόδειξη ότι η προτίμηση του εγκεφάλου στα σύμφωνα μπορεί να εμφανιστεί και σε ένα άλλο είδος πέρα από τον άνθρωπο».

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι σκύλοι κατανοούν την ανθρώπινη γλώσσα όπως εμείς. Η μελέτη αναδεικνύει μια ομοιότητα στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος των δύο ειδών επεξεργάζεται την ακουστική δομή της ομιλίας, όχι απαραίτητα στο πώς αντιλαμβάνεται το νόημά της.

Όπως διευκρίνισε ο καθηγητής Andics, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ορισμένα χαρακτηριστικά επεξεργασίας της ανθρώπινης ομιλίας μπορούν να αναπτυχθούν ακόμη και χωρίς τις εξειδικευμένες γλωσσικές ικανότητες του ανθρώπου. Η συστηματική έκθεση στην ανθρώπινη ομιλία ενδέχεται να αρκεί για να διαμορφώσει ανάλογους μηχανισμούς ακόμη και σε ένα εξελικτικά μακρινό από εμάς είδος.