ΠΟΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΔΕΠ-Υ;

Ήξερες πως ο πιο διασκεδαστικός και συνάμα αποτελεσματικός τρόπος να βοηθήσεις ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες του είναι τα Serious Games; Η λογοθεραπεύτρια και ειδική παιδαγωγός Κατερίνα Δούλου, που έκανε εκτεταμένη έρευνα πάνω σε αυτά, μιλά στο OW.

Την Κατερίνα Δούλου τη γνώρισα στο 6ο Διεπιστημονικό Συνέδριο «Εγκέφαλος και Νους», που πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 στο ΚΠΙΣΝ. Καθώς η ομιλία της ήταν ανάμεσα σε αυτές που είχα τη χαρά να συντονίζω, την πρόσεξα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αυτό ενισχύθηκε, μάλιστα, όταν κατάλαβα πως η έρευνα που παρουσίαζε δεν ήταν μια τυπική αναθεώρηση μελετών αλλά μία πρακτική, θεραπευτική πρόταση προς γονείς και ειδικούς που ασχολούνται με παιδιά με ΔΕΠ-Υ.

Ως λογοθεραπεύτρια και ειδική παιδαγωγός, η κ. Δούλου δουλεύει εδώ και χρόνια με παιδιά με ΔΕΠ-Υ τόσο σε θεραπευτικό όσο και σε εκπαιδευτικό πλαίσιο, ως επιστημονική υπεύθυνη του χώρου ειδικών θεραπειών «Mindnest». Όπως μου λέει, μέσα από την καθημερινή επαφή μαζί τους κατάλαβε πολύ γρήγορα ότι το παιχνίδι δεν είναι απλώς ένα «διάλειμμα» για αυτά τα παιδιά, αλλά ο βασικός τους τρόπος να εμπλακούν, να συγκεντρωθούν και τελικά να μάθουν.

Η παρατήρηση αυτή την οδήγησε να μελετήσει πιο συστηματικά τον ρόλο του παιχνιδιού και ιδιαίτερα των Serious Games στη ΔΕΠ-Υ, κάτι που εξελίχθηκε σε μια εις βάθος ερευνητική δουλειά στο πλαίσιο του διδακτορικού της, σε συνεργασία με την Πολυτεχνική σχολή του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Εκεί, αυτή τη στιγμή σχεδιάζουν μάλιστα ένα Serious Game για κινητές συσκευές και tablets, με στόχο να λειτουργήσει υποστηρικτικά στη θεραπεία παιδιών εθνοτικών μειονοτήτων με ΔΕΠ-Υ.

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΛΩΣ ΕΝΑ «ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ» ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΕΠ-Υ, ΑΛΛΑ Ο ΒΑΣΙΚΟΣ ΤΟΥΣ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΕΜΠΛΑΚΟΥΝ, ΝΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΘΟΥΝ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ.

Τι διαπίστωσε μέσα από την έρευνά της; Ότι τα Serious Games, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια που είναι σχεδιασμένα για θεραπευτικούς σκοπούς, μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά ορισμένους δείκτες που αξιολογούνται σε παιδιά με ΔΕΠ-Υ, όπως η προσοχή, η συγκέντρωση και οι κοινωνικές δεξιότητες. Με κίνητρο την ψυχαγωγία, λοιπόν, ρυθμίζεται αποτελεσματικά η δυσκολία τους. Το καλύτερο; Ορισμένα από αυτά τα παιχνίδια είναι διαθέσιμα για να ξεκινήσει να τα παίζει από σήμερα και το δικό σου παιδί.

Είμαι σίγουρη πως θες να μάθεις περισσότερα.

Πώς παίζει ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ; Τι χαρακτηριστικά έχει το παιχνίδι του;

Το παιχνίδι ενός παιδιού με ΔΕΠ-Υ είναι συχνά πιο έντονο, πιο γρήγορο και λιγότερο προβλέψιμο. Μπορεί να αλλάζει δραστηριότητα εύκολα, να δυσκολεύεται να ακολουθήσει κανόνες ή να ολοκληρώσει ένα παιχνίδι μέχρι το τέλος. Από την άλλη, όταν κάτι το ενδιαφέρει πραγματικά, μπορεί να απορροφηθεί πλήρως. Αυτό μας δείχνει ότι δεν μιλάμε για έλλειψη προσοχής, αλλά για δυσκολία στη ρύθμισή της.

Η Κατερίνα Δούλου στο Συνέδριο «Εγκέφαλος και Νους».

Τι χρειάζεται το παιδί με ΔΕΠ-Υ από το παιχνίδι του;

Χρειάζεται παιχνίδια που να έχουν ξεκάθαρη δομή, άμεση ανατροφοδότηση και σαφείς στόχους, χωρίς όμως να το υπερφορτώνουν. Να ξέρει τι ακριβώς κάνει και ότι υπάρχει αρχή-μέση-τέλος.

ΟΤΑΝ ΤΑ SERIOUS GAMES ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΩΣΤΑ, ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΟΥΝ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΛΞΗ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΘΟΝΗ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΤΟ ΑΠΟΔΙΟΡΓΑΝΩΝΟΥΝ.

Το παιχνίδι πρέπει να κρατά το ενδιαφέρον του, αλλά ταυτόχρονα να το βοηθά να οργανώνει τη σκέψη του και να ρυθμίζει τη συμπεριφορά του. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το παιχνίδι να δίνει στο παιδί την αίσθηση ότι μπορεί να τα καταφέρει, καθώς πολλά παιδιά με ΔΕΠ-Υ έχουν έρθει συχνά αντιμέτωπα με εμπειρίες αποτυχίας, κυρίως στο σχολικό πλαίσιο.

Στις μέρες μας η τεχνολογία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας των παιδιών, αλλά η πολύωρη επαφή με τις οθόνες μπορεί να προκαλέσει σε ένα άτομο διάσπαση. Πώς «παντρεύονται» τα ηλεκτρονικά παιχνίδια με τη ΔΕΠ-Υ;

Είναι αλήθεια ότι η υπερβολική και ανεξέλεγκτη χρήση οθονών μπορεί να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τη συγκέντρωση. Όμως εδώ μιλάμε για κάτι διαφορετικό. Τα Serious Games δεν είναι χαοτικά παιχνίδια γρήγορης εναλλαγής, έντονων ερεθισμάτων και ατελείωτου χρόνου ενασχόλησης. Είναι σχεδιασμένα με συγκεκριμένους γνωστικούς στόχους, ελεγχόμενη διάρκεια και σαφή πλαίσια. Όταν χρησιμοποιούνται σωστά, μπορούν να αξιοποιήσουν τη φυσική έλξη που έχει το παιδί προς την οθόνη, χωρίς να το αποδιοργανώνουν. Αντίθετα, μπορούν να λειτουργήσουν ως ένας πιο δομημένος και ασφαλής τρόπος ενασχόλησης, που ενισχύει τη συγκέντρωση και τη στοχευμένη προσπάθεια, μέσα από σαφή όρια και με ξεκάθαρο σκοπό.

Γιατί αποκαλούνται Serious Games και πώς είναι σχεδιασμένα ώστε να απευθύνονται σε παιδιά με ΔΕΠ-Υ;

Ονομάζονται Serious Games γιατί παρότι έχουν τη μορφή παιχνιδιού, ο βασικός τους σκοπός δεν είναι μόνο η ψυχαγωγία. Είναι σχεδιασμένα με εκπαιδευτικό και θεραπευτικό προσανατολισμό, ώστε μέσα από το παιχνίδι να εξασκούνται συγκεκριμένες δεξιότητες, όπως η προσοχή, η μνήμη εργασίας και ο αυτοέλεγχος. Κάθε δραστηριότητα έχει συγκεκριμένο στόχο και δομή, ενώ η δυσκολία προσαρμόζεται σταδιακά στο επίπεδο του παιδιού. Ο σχεδιασμός τους βασίζεται σε ερευνητικά δεδομένα, παιδαγωγικές αρχές και σύγχρονες γνωστικές και ψυχοπαιδαγωγικές θεωρίες, και όχι απλώς στη λογική του «να είναι διασκεδαστικά», γι’ αυτό και μπορούν να λειτουργήσουν ως υποστηρικτικό εργαλείο μάθησης και παρέμβασης. Με απλά λόγια, είναι παιχνίδια που έχουν «λόγο ύπαρξης». Δεν είναι απλώς για να περνάει η ώρα, αλλά για να δουλεύουν στοχευμένα συγκεκριμένες δεξιότητες.

Για ποιες ηλικίες παιδιών μιλάμε; Απαιτείται παρουσία κάποιου γονέα ή ειδικού κατά το παιχνίδι;

Συνήθως μιλάμε για παιδιά σχολικής ηλικίας, από περίπου 5–6 ετών και πάνω, αν και αυτό εξαρτάται αρκετά από το συγκεκριμένο παιχνίδι. Στις μικρότερες ηλικίες και στα πρώτα στάδια, η παρουσία ενός γονέα ή ειδικού είναι πολύ σημαντική, όχι για να καθοδηγεί το παιχνίδι, αλλά για να υπάρχει πλαίσιο, όρια και σωστή χρήση, ειδικά ως προς τον χρόνο.

iStock

Δώσε μας παραδείγματα τέτοιων παιχνιδιών; Σε ποιες οθόνες παίζονται;

Υπάρχουν Serious Games σε διάφορες μορφές. Κάποια είναι εφαρμογές για tablet ή κινητό, κάποια παίζονται σε υπολογιστή, ενώ υπάρχουν και πιο εξειδικευμένα συστήματα που χρησιμοποιούν κονσόλες ή ακόμα και εικονική η επαυξημένη πραγματικότητα.

ΤΑ SERIOUS GAMES ΕΙΝΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ «ΛΟΓΟ ΥΠΑΡΞΗΣ».

Υπάρχουν παραδείγματα από το εξωτερικό που έχουν μελετηθεί ερευνητικά και στοχεύουν δεξιότητες όπως η προσοχή ή η μνήμη εργασίας μέσα από σενάρια παιχνιδιού. Κάποια από αυτά χρησιμοποιούνται κυρίως σε ερευνητικά ή κλινικά πλαίσια. Υπάρχει, επίσης, παράδειγμα ψηφιακής θεραπευτικής εφαρμογής για τη ΔΕΠ-Υ που έχει αξιολογηθεί από τον FDA, κάτι που δείχνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μιλάμε για εργαλεία με πολύ συγκεκριμένες προδιαγραφές και όχι για απλά εμπορικά παιχνίδια.

Είναι διαθέσιμα στην Ελλάδα; Μπορεί ένα παιδί εδώ να παίξει με κάποιο από αυτά;

Υπάρχουν επιλογές και στην Ελλάδα, κυρίως με τη μορφή ψηφιακών εφαρμογών ή προγραμμάτων γνωστικής εξάσκησης. Ωστόσο, είναι σημαντικό να γίνεται διάκριση ανάμεσα σε εμπορικές εφαρμογές brain-training και σε εργαλεία που έχουν μελετηθεί πιο συστηματικά στο πλαίσιο της ΔΕΠ-Υ. Στην πράξη, από όσα είναι πιο οργανωμένα και διαθέσιμα αυτή τη στιγμή στην χώρα μας, το Cogmed για παράδειγμα είναι ένα πρόγραμμα που έχει μελετηθεί εκτενέστερα σε παιδιά με ΔΕΠ-Υ, κυρίως ως προς την ενίσχυση της εργαζόμενης μνήμης και της προσοχής, χωρίς όμως να αποτελεί από μόνο του θεραπεία.

Οι περισσότερες άλλες εφαρμογές δεν είναι εξειδικευμένες για τη ΔΕΠ-Υ. Μπορούν να έχουν υποστηρικτικό ρόλο στην εξάσκηση επιμέρους δεξιοτήτων, αλλά χρειάζεται να εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο υποστήριξης και όχι να αντιμετωπίζονται ως αυτόνομες λύσεις.

Γιατί δεν είναι όλα αυτά διαθέσιμα στην ελληνική αγορά;

Ο λόγος δεν σχετίζεται τόσο με την αποτελεσματικότητά τους, όσο με τον τρόπο που έχουν σχεδιαστεί και χρησιμοποιούνται στην καθημερινότητα. Με απλά λόγια, δεν είναι πάντα «κατεβάζω μια εφαρμογή και τελείωσε». Τα Serious Games για τη ΔΕΠ-Υ δεν λειτουργούν ως απλά εμπορικά προϊόντα, αλλά ως εργαλεία παρέμβασης. Αυτό σημαίνει ότι απαιτούν συγκεκριμένο τρόπο χρήσης, σαφείς στόχους και συχνά, καθοδήγηση από επαγγελματίες υγείας. Επιπλέον, η διάθεσή τους προϋποθέτει κατάλληλη προετοιμασία, εκπαίδευση όσων τα χρησιμοποιούν και ένα σαφές πλαίσιο εφαρμογής, ώστε να αξιοποιούνται σωστά. Όλοι αυτοί οι παράγοντες κάνουν τη μαζική κυκλοφορία τους πιο σύνθετη και απαιτητική, ιδιαίτερα σε μικρότερες αγορές όπως η ελληνική.

Τι έχει φανεί από την έρευνα να κερδίζει ένα παιδί που παίζει με αυτά τα ειδικά σχεδιασμένα για ΔΕΠ-Υ Serious Games;

Από την έρευνα φαίνεται ότι ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ μπορεί να βελτιώσει βασικές δεξιότητες, όπως την προσοχή, τη μνήμη εργασίας και τον έλεγχο της παρορμητικότητας. Παράλληλα, μέσα από το παιχνίδι μαθαίνει σταδιακά να ρυθμίζει καλύτερα τη συμπεριφορά του, να διαχειρίζεται την απογοήτευση και να προσπαθεί ξανά όταν κάτι δεν του βγαίνει.

ΤΑ SERIOUS GAMES ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΩΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ, ΟΧΙ ΩΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΑ ΤΑ ΠΑΝΤΑ.

Επιπλέον, κάποια παιχνίδια φαίνεται να βοηθούν το παιδί να κατανοεί καλύτερα τον εαυτό του, τι το δυσκολεύει, τι το βοηθά και πώς μπορεί να αλλάξει στρατηγική. Με απλά λόγια, ενισχύονται στοιχεία αυτορρύθμισης, συναισθηματικής κατανόησης και μεταγνωστικών δεξιοτήτων, μέσα σε ένα πλαίσιο που είναι δομημένο αλλά ταυτόχρονα ευχάριστο για το παιδί.

Τα οφέλη αυτά γίνονται εμφανή την ώρα που παίζει ή είναι μακροπρόθεσμα;

Κάποια οφέλη είναι πράγματι ορατά την ώρα που παίζει το παιδί, όπως μια πιο σταθερή συγκέντρωση ή καλύτερη διατήρηση της προσοχής μέσα στο ίδιο το παιχνίδι. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν αυτά τα κέρδη μεταφέρονται και στην καθημερινότητά του. Εκεί τα δεδομένα δείχνουν ότι η μεταφορά μπορεί να γίνει, αλλά δεν είναι αυτόματη. Συνήθως χρειάζεται χρόνος, επανάληψη και ένα σωστά δομημένο πλαίσιο, ώστε οι δεξιότητες που εξασκούνται στο παιχνίδι να αρχίσουν να χρησιμοποιούνται και εκτός οθόνης.

iStock

Πρόκειται για ένα εργαλείο συμπληρωματικό σε κάποια θεραπεία ή μπορούν να αποτελέσουν από μόνα τους θεραπεία;

Αυτό που είναι σημαντικό να τονίσουμε είναι ότι τα Serious Games λειτουργούν ως συμπληρωματικό εργαλείο και όχι ως θεραπεία που αντικαθιστά τα πάντα. Μπορούν δηλαδή να ενισχύσουν μια συνολική θεραπευτική προσέγγιση και να κάνουν την παρέμβαση πιο ελκυστική για το παιδί. Είναι ένα εργαλείο που μπορεί να προσθέσει αξία, όχι να λειτουργήσει αυτόνομα στην κλινική ή εκπαιδευτική υποστήριξη που χρειάζεται ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ.

– Τι έχεις να προτείνεις βάσει της δικής σου εμπειρίας σε έναν γονιό παιδιού με ΔΕΠ-Υ που αναζητά το κατάλληλο Serious Game; Υπάρχουν κάποια που να έχουν παρόμοια οφέλη και να είναι διαθέσιμα στην ελληνική αγορά;

Αυτό που θα πρότεινα πρώτα απ’ όλα είναι να μην αντιμετωπίζεται το Serious Game ως λύση από μόνο του. Είναι σημαντικό ο γονιός να γνωρίζει ότι πολλές εφαρμογές που κυκλοφορούν στην αγορά δεν έχουν αξιολογηθεί με αυστηρή επιστημονική μεθοδολογία και δεν βασίζονται απαραίτητα σε ερευνητικά δεδομένα. Γι’ αυτό καλό είναι να αναζητά παιχνίδια με ξεκάθαρο στόχο, συγκεκριμένο χρόνο χρήσης και ιδανικά, με τη συμβουλή ενός ειδικού που γνωρίζει τις ανάγκες του παιδιού. Στην ελληνική αγορά υπάρχουν εφαρμογές που μπορούν να αξιοποιηθούν υποστηρικτικά, αλλά το πιο σημαντικό είναι το παιχνίδι να εντάσσεται σε ένα συνολικό πλαίσιο παρέμβασης και να ταιριάζει στο συγκεκριμένο παιδί.