ΠΩΣ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΕΧΕΙ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΝΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ

Το ποδόσφαιρο και η μετανάστευση συνδέονται περισσότερο από όσο νομίζουμε και η ποικιλομορφία μιας εθνικής ομάδας φαίνεται να λειτουργεί θετικά.

Λίγες μέρες πριν, συζητούσα με έναν φίλο για τις κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις που κρύβει το ποδόσφαιρο, αν βάλεις βέβαια στην άκρη τον φανατισμό, την εμπορευματοποίηση και μερικά ακόμη εγχώρια και μη ζητήματα.

Αν και δεν παρακολουθώ αγώνες συστηματικά, κάποιους τελικούς τους «χαζεύω», έτσι για να ξέρω τι γίνεται. Ένας από αυτούς ήταν ο τελικός του 2022, γιατί πολύ απλά έφτασε εκεί (και τελικά σήκωσε το τρόπαιο) η ομάδα που θεωρήθηκε αουτσάιντερ.

Πριν τη συγκεκριμένη διοργάνωση, το Μαρόκο βρισκόταν στην 22η θέση της παγκόσμιας κατάταξης και δεν είχε προχωρήσει πέρα από τη φάση των «16». Κατάφερε όμως να νικήσει χώρες που βρίσκονται σταθερά στην πρώτη δεκάδα και έγινε το πρώτο αφρικανικό έθνος που έφτασε στα ημιτελικά.

Τι θα δούμε στο FIFA 2026

Πέρα από το αγωνιστικό κομμάτι, η ομάδα του Μαρόκου προκάλεσε το ενδιαφέρον πολλών λόγω της σύνθεσής της, καθώς 14 από τους 26 παίκτες της αποστολής είχαν γεννηθεί στο εξωτερικό, περισσότεροι από οποιαδήποτε άλλη χώρα στην τότε διοργάνωση.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον Ben Brindle, Ερευνητή στο Παρατηρητήριο Μετανάστευσης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 θα περιλαμβάνει ακόμα περισσότερους παίκτες γεννημένους στο εξωτερικό. Σχεδόν το 1/4 των 1.248 παικτών που επιλέχθηκαν για τις εθνικές ομάδες γεννήθηκαν σε διαφορετική χώρα από εκείνη που θα εκπροσωπήσουν.

Σε ορισμένες αποστολές, τα ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα. Το 96% των παικτών του Κουρασάο γεννήθηκαν στο εξωτερικό, όπως και το 85% των παικτών της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό. Συνολικά, οι γεννημένοι στο εξωτερικό παίκτες αποτελούν την πλειονότητα των ποδοσφαιριστών σε οκτώ από τις 48 αποστολές του τουρνουά, υπογραμμίζει ο ειδικός.

Ο Μαροκινός Γιουσέφ Εν-Νεσίρι (αριστερά) κατά τη διάρκεια του αγώνα για την τρίτη θέση στο Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου μεταξύ Κροατίας και Μαρόκου το 2022. AP Photo/Hassan Ammar

Τι ρόλο παίζει η μετανάστευση στο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου;

Η μετανάστευση φαίνεται να συνδέεται με την ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου από την πρώτη διοργάνωση. Το 1938, για παράδειγμα, το 12% των παικτών εκπροσωπούσε χώρα διαφορετική από εκείνη στην οποία είχε γεννηθεί, γράφει ο Brindle.

Σήμερα, παίκτες εκπροσωπούν χώρες διαφορετικές από εκείνες όπου γεννήθηκαν επειδή έχουν δικαίωμα μέσω γονέα ή παππού και γιαγιάς. Αυτοί οι παίκτες συχνά προέρχονται από διασπορικές κοινότητες που δημιουργήθηκαν από προηγούμενα μεταναστευτικά κύματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Ίβαν Ράκιτιτς, που γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ελβετία, αλλά στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2018 επέλεξε να εκπροσωπήσει την Κροατία.

Άλλοι παίκτες αποκτούν δικαίωμα συμμετοχής λόγω απόκτησης υπηκοότητας, όπως ο Πέπε, που γεννήθηκε στη Βραζιλία αλλά αγωνίστηκε σε τέσσερα Παγκόσμια Κύπελλα με την Πορτογαλία.

Η ομάδα του Κουρασάο. AP Photo/Asanka Brendon Ratnayake

Πώς το ποδόσφαιρο συνδέεται με την αποικιοκρατία;

Οι αποστολές των εθνικών ομάδων περιλαμβάνουν και πολλούς παίκτες δεύτερης γενιάς μεταναστών. Η εθνική ομάδα της Γαλλίας το 2018 κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο με 12 από τους 23 παίκτες να έχουν γονείς αφρικανικής καταγωγής. Η παραπάνω σύνθεση αντανακλούσε τους αποικιακούς και μεταποικιακούς δεσμούς της χώρας με τη Βόρεια και τη Δυτική Αφρική.

Κάτι ανάλογο έχουμε και στη φετινή αποστολή της Αγγλίας. Εκτός από τον Μαρκ Γκουέχι, ο οποίος γεννήθηκε στην Ακτή Ελεφαντοστού, τουλάχιστον 9 παίκτες έχουν έναν γονέα γεννημένο στο εξωτερικό. Οι περισσότεροι έχουν ρίζες σε πρώην βρετανικές αποικίες στην Αφρική και την Καραϊβική.

Τι συμβαίνει στα γήπεδα;

Λίγες έρευνες έχουν εξετάσει αν οι εθνικές ομάδες με περισσότερους παίκτες που έχουν γεννηθεί σε άλλη χώρα ή που ο ένας ή και οι δύο γονείς τους έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό αποδίδουν καλύτερα στο γήπεδο. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ενδιαφέροντα.

Μελέτη ανέλυσε τα Παγκόσμια Κύπελλα από το 1970 έως το 2018 και διαπίστωσε ότι ομάδες με περισσότερους παίκτες γεννημένους στο εξωτερικό προχωρούσαν γενικά πιο μακριά στη διοργάνωση. Άλλη μελέτη, που εξέτασε ευρωπαϊκές εθνικές ομάδες που συμμετείχαν σε Παγκόσμια Κύπελλα και Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα μεταξύ 1970 και 2018, διαπίστωσε ότι οι πιο ποικιλόμορφες ομάδες είχαν κατά μέσο όρο καλύτερες επιδόσεις.

Ο Μαρκ Γκεχί της Μάντσεστερ Σίτι (στο κέντρο). AP Photo/Richard Pelham

Εξηγώντας το φαινόμενο

Γιατί οι παραπάνω μελέτες καταλήγουν σε αυτά τα συμπεράσματα; Πού μπορεί να οφείλεται το πλεονέκτημα που φαίνεται να προσφέρει η ποικιλομορφία;

Όπως εξηγεί ο Brindle, ένας πιθανός λόγος είναι ότι χάρη στη μετανάστευση διευρύνεται η δεξαμενή παικτών από την οποία μπορεί να επιλέξει μια εθνική ομάδα.

Επιπλέον, η μετανάστευση μπορεί να αυξήσει την ποικιλία δεξιοτήτων που είναι διαθέσιμες μέσα στην ομάδα. Στο ποδόσφαιρο, οι κεντρικοί αμυντικοί, για παράδειγμα, είναι συνήθως ψηλοί και σωματικά δυνατοί, ενώ οι επιθετικοί συχνά χρειάζονται ταχύτητα. Η ποικιλομορφία επιτρέπει τη συμπλήρωση κενών, με αποτέλεσμα η ομάδα να είναι πιο πλήρης.

Αν και η ποικιλομορφία δεν οδηγεί από μόνη της στην κορυφή (η επιτυχία εξαρτάται και από άλλους παράγοντες), έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε τη σύνθεση των φετινών ομάδων και τα αποτελέσματα που θα φέρουν.