ΠΩΣ ΘΑ ΣΕ ΒΟΗΘΗΣΕΙ Η ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΣΕ ΕΝΑ ΔΙΑΖΥΓΙΟ Ή ΑΛΛΗ ΔΙΑΦΩΝΙΑ

Οι διαφορές οικογενειακής φύσης πολύ συχνά οδηγούν τα δύο μέρη σε ρήξη, όμως δεν χρειάζεται να είναι έτσι, όταν υπάρχει η δυνατότητα της διαμεσολάβησης. Η διαπιστευμένη διαμεσολαβήτρια Φιλιώ Κωνσταντινίδη μιλά στο OW.

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα ζευγάρι που, ενώ και οι δύο επιθυμούσαν να χωρίσουν συναινετικά, διαφωνούσαν εν τέλει στον τρόπο επικοινωνίας με το παιδί τους και στη διατροφή.

Ένα άλλο διαζευγμένο ζευγάρι διαφωνούσε για την επιλογή του σχολείου –δημόσιο ή ιδιωτικό;– στο οποίο θα πάει το παιδί.

Και μια φορά ήταν δύο αδέλφια που βρίσκονταν σε διαφωνία για το πώς θα διαμοιράσουν την κληρονομιά που άφησε ο πατέρας τους, ο οποίος απεβίωσε χωρίς να αφήσει διαθήκη.

Περιστατικά όπως τα παραπάνω έχουμε ακούσει να συμβαίνουν πάρα πολλές φορές και συχνά έχουν οδηγήσει τη σχέση των δύο μερών στην απόλυτη ρήξη. Δεν χρειάζεται να είναι έτσι. Οι διαφορές οικογενειακής φύσεως –και όχι μόνο– είναι συχνές, όμως υπάρχει δυνατότητα να λυθούν αναίμακτα και χωρίς τα δύο μέρη να τρέχουν στα δικαστήρια. Πώς; Με τη βοήθεια της διαμεσολάβησης, μου εξηγεί η Φιλιώ Κωνσταντινίδη, διαμεσολαβήτρια διαπιστευμένη από το Υπουργείο Δικαιοσύνης.

Η ίδια εξηγεί στο OW πώς λειτουργεί ο συγκεκριμένος θεσμός, που πολύ αξιοποιείται στο εξωτερικό, και τι έχει να μας μάθει αναφορικά με τον τρόπο που επικοινωνούμε, ώστε να καταφέρουμε να το κάνουμε πιο αποτελεσματικά και γόνιμα.

Φιλιώ Κωνσταντινίδη: «Η διαμεσολάβηση σε μαθαίνει να μετατοπίζεσαι από τις αρχικές θέσεις στις βαθύτερες ανάγκες σου»

– Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και συχνότερα για τον κρίσιμο ρόλο του διαμεσολαβητή στην επίλυση διαφωνιών, ειδικά σε επίπεδο διαζυγίων. Πρόκειται για ένα βήμα που σε πολλές χώρες του δυτικού κόσμου θεωρείται εδώ και χρόνια αυτονόητο. Θέλεις να μας εξηγήσεις γιατί; Τι κερδίζει κανείς απευθυνόμενος σε έναν διαμεσολαβητή;

Πράγματι, η διαμεσολάβηση σε πολλές έννομες τάξεις θεωρείται κανόνας ως τρόπος επίλυσης διαφορών και συγκρούσεων. Ως διαδικασία, χαρακτηρίζεται από νομική αξιοπιστία και βαθιά ανθρώπινη προσέγγιση. Μέσα σε ένα ασφαλές και δομημένο πλαίσιο συζήτησης, με σεβασμό και εχεμύθεια, τα μέρη προσπαθούν να δημιουργήσουν τη λύση που τους ταιριάζει, έχοντας δίπλα τους καθ’ όλη τη διαδικασία έναν ειδικά εκπαιδευμένο επαγγελματία, ο οποίος διευκολύνει τη μεταξύ τους επικοινωνία χωρίς να επιβάλει αποφάσεις ούτε να κρίνει τη διαφορά τους.

ΓΙΑ ΝΑ ΜΠΟΡΕΣΕΙΣ ΝΑ ΑΝΤΙΛΗΦΘΕΙΣ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ, ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΠΡΩΤΑ ΝΑ ΑΚΟΥΣΕΙΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΝΑ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΕΙΣ ΤΗ ΒΑΘΥΤΕΡΗ ΠΡΟΘΕΣΗ ΤΟΥ.

Απευθυνόμενος κανείς σε έναν διαμεσολαβητή ή μια διαμεσολαβήτρια επιλέγει έναν δρόμο μέσω του οποίου χτίζει γέφυρες επικοινωνίας, μαθαίνει να ακούει και να ακούγεται, να εστιάζει στο μέλλον χωρίς να παραβλέπει απαραίτητα το παρελθόν, να επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τη σύγκρουση. Το σημαντικότερο όλων, όμως, είναι ότι μέσα από τη διαμεσολαβητική διαδικασία τα μέρη με ατομική ευθύνη αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη διαδρομή προς επίλυση της διαφοράς τους, μαθαίνοντας να μετατοπίζονται από τις αρχικές θέσεις στις βαθύτερες ανάγκες τους και να αντιλαμβάνονται την άλλοτε «αντίπαλη» πλευρά ως μέρος της λύσης. Επιπλέον, η επιλογή της διαμεσολάβησης μειώνει για τα μέρη τόσο το κόστος της ψυχικής φθοράς όσο και την οικονομική επιβάρυνση.

Η δικηγόρος και διαπιστευμένη διαμεσολαβήτρια Φιλιώ Κωνσταντινίδη.

Συνήθως ένα από τα δύο μέρη προτείνει στο άλλο την επιλογή της διαμεσολάβησης από μόνο του, ή επικοινωνούν μεταξύ τους οι δικηγόροι  τους και παράλληλα προτείνεται κατά κανόνα με τον ίδιο τρόπο το πρόσωπο του διαμεσολαβητή. Για να αναλάβει ο διαμεσολαβητής, θα πρέπει τα μέρη να συναινούν στο πρόσωπό του, οπότε επί της ουσίας η διαδικασία της διαμεσολάβησης δεν μπορεί να ξεκινήσει εάν δεν συμφωνούν ως ελάχιστο στο πρόσωπο του διαμεσολαβητή.

– Μπορείς να μας δώσεις ορισμένα παραδείγματα που ο ρόλος σου υπήρξε καθοριστικός;

Κάθε διαμεσολάβηση είναι διαφορετική, καθώς οι άνθρωποι και οι σχέσεις τους είναι μοναδικοί. Το να βοηθήσω δύο ανθρώπους να επικοινωνήσουν γύρω από ένα θέμα που τους χωρίζει και να γεφυρώσω, όσο είναι δυνατόν, την απόσταση μεταξύ τους –ακόμα κι όταν η ένταση είναι μεγάλη– είναι αυτό που δίνει αξία και νόημα στον ρόλο μου. Το να πάρουν τα μέρη δύναμη για να συνεχίσουν την προσπάθεια για την επίλυση της διαφοράς τους και να παραμείνουν στο τραπέζι της διαμεσολάβησης είναι ένα στοιχείο που με συγκινεί σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα από το τελικό αποτέλεσμα.

– Γιατί δεν μπορούν δύο άνθρωποι να βρουν τη λύση μόνοι τους; Τι λείπει από την επικοινωνία τους;

Δύο άνθρωποι που διαφωνούν ή/και συγκρούονται ξεκινούν συνήθως με θέσεις-απαιτήσεις οι οποίες έρχονται αντιμέτωπες με τις θέσεις-απαιτήσεις της άλλης πλευράς. Πίσω όμως απ’ αυτές τις θέσεις βρίσκονται οι βαθύτερες ανάγκες τους, το γιατί δηλαδή ζητούν κάτι. Για να μπορέσεις να αντιληφθείς τις ανάγκες του άλλου ανθρώπου, χρειάζεται πρώτα να ακούσεις ουσιαστικά και να προσπαθήσεις να κατανοήσεις όχι μόνο τα λόγια του, αλλά και τη βαθύτερη πρόθεση πίσω από αυτά.

Το ότι δύο γονείς, για παράδειγμα, που συζητούν το ενδεχόμενο ενός διαζυγίου διαφωνούν σχετικά με το χρονικό πλαίσιο επικοινωνίας με το τέκνο, ενδέχεται να κρύβει την ανάγκη τους για πιο ενεργή συμμετοχή στην ανατροφή του παιδιού, για ασφάλεια, για περισσότερο και ποιοτικότερο χρόνο μαζί του κ.λπ. Εκεί ακριβώς έρχεται να βοηθήσει η διαμεσολάβηση.

Ο διαμεσολαβητής ή η διαμεσολαβήτρια, μέσα από ενεργητική ακρόαση βοηθά τα μέρη να αποφορτιστούν από την ένταση του συναισθήματος και να υιοθετήσουν έναν τρόπο επικοινωνίας που αναδεικνύει τις βαθύτερες ανάγκες τους. Αναπτύσσεται, έτσι, ένα πρόσφορο επικοινωνιακό πλαίσιο μεταξύ των μερών, όπου οι αντικρουόμενες πλευρές  μαθαίνουν να κάνουν στάθμιση των αναγκών τους και να αναζητούν από κοινού μια λύση που να τους ικανοποιεί.

– Και πώς γίνεται δύο άνθρωποι που κάποτε ερωτεύτηκαν και επέλεξαν να κάνουν οικογένεια μαζί ξαφνικά να μην μπορούν ούτε να μιλήσουν;

Η επικοινωνία είναι ζωντανή και συνεχώς μεταβαλλόμενη. Οι άνθρωποι αλλάζουν και μαζί τους αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούν, εκφράζονται και σχετίζονται. Όταν μέσα σε μία σχέση υπάρχουν ανάγκες που δεν εκφράζονται, η επικοινωνία σταδιακά διαρρηγνύεται, δημιουργείται απόσταση και αναδεικνύονται διαφωνίες και συγκρούσεις. Μέσα από την καλλιέργεια μίας διαμεσολαβητικής κουλτούρας, οι άνθρωποι προσπαθούν να γεφυρώνουν τις αποστάσεις και να δουν διαφορετικά τη σύγκρουση, η οποία μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για εξέλιξη, αρκεί να αποκατασταθεί η επικοινωνία μεταξύ τους και να υπάρξει διάθεση συνεργασίας.

Στο πλαίσιο της διαμεσολαβητικής διαδικασίας, ο διάλογος αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο, με στόχο την κατανόηση και όχι την επιβολή. Με συγκινεί πάντα όταν δύο άνθρωποι που επί της ουσίας έχουν σταματήσει να μιλούν καταφέρνουν μέσα από τη διαμεσολάβηση να ανακτήσουν κάτι το οποίο είχαν χάσει και να κατανοήσουν ξανά ο ένας τον άλλο.

«Στη διαμεσολάβηση, στόχος δεν είναι η νίκη κάποιας πλευράς»

– Ποιο είναι το σκεπτικό πίσω από τη διαδικασία της διαμεσολάβησης; Ποια είναι, δηλαδή, η στρατηγική; Τι κάνεις που δεν μπορούν να κάνουν τα άτομα μεταξύ τους;

Δεν υπάρχει «στρατηγική» υπό τη στενή έννοια του όρου. Στη διαμεσολάβηση, στόχος δεν είναι η νίκη κάποιας πλευράς, αλλά η κοινή ικανοποίηση των αναγκών των μερών. Μέσα από τη διαδικασία της διαμεσολάβησης καλλιεργείται ένας νέος τρόπος σκέψης, καθώς τη σύγκρουση των θέσεων έρχεται να αντικαταστήσει η δυνατότητα συνάντησης και συνύπαρξης των αναγκών.

Με αυτόν τον τρόπο δίνεται η  ευκαιρία της μετακίνησης και της συνειδητοποίησης της αξίας που έχει η προσπάθεια να πορευτούμε σε έναν εξελικτικό δρόμο, με γνώμονα τον διάλογο και τη συνεργασία.

ΣΤΗ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΕΝ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ Ο ΟΡΟΣ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΣ, ΜΑ Η ΣΥΝΕΝΝΟΗΣΗ ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ.

Ως διαμεσολαβήτρια, ο ρόλος μου είναι πρωτίστως να ακούω τα μέρη μέσα σε ένα περιβάλλον ασφάλειας, βοηθώντας τα στην αποκλιμάκωση του έντονου συναισθήματος. Με ιδιαίτερες τεχνικές, στις οποίες έχω εκπαιδευθεί και τις οποίες αναπτύσσω συνεχώς προς διασφάλιση συγκεκριμένων δεξιοτήτων, και εντός ενός δομημένου διαμεσολαβητικού πλαισίου επικοινωνίας, βοηθώ τα μέρη να αποφορτιστούν συναισθηματικά και να ανακαλύψουν σταδιακά την ανάγκη που τους ωθεί σε μία συμπεριφορά και ένα αίτημα, πραγματοποιώντας μαζί τους  κοινές αλλά και κατ’ ιδίαν συναντήσεις που διέπονται από απόλυτη εμπιστευτικότητα.

Στόχος είναι πρωτίστως να καταφέρουν τα μέρη να επικοινωνήσουν ουσιαστικά, να ακούσουν, να ακουστούν και να κατανοήσουν. Εάν επιτευχθεί αυτός ο στόχος, η λύση μπορεί να βρίσκεται πολύ πιο κοντά απ’ όσο πίστευαν σε ένα αρχικό στάδιο διαφωνίας ή/και σύγκρουσης.

– Τι χρειάζεται ένας άνθρωπος για να μπορεί να πάρει μια σωστή απόφαση για τη ζωή του; Σε τι ψυχική, συναισθηματική ή πνευματική κατάσταση πρέπει να βρίσκεται;

Για κάθε άνθρωπο το σωστό είναι διαφορετικό. Στη διαμεσολάβηση δεν υπάρχει σωστή ή λάθος απόφαση, υπάρχει απόφαση που είναι συνεπής στην κάλυψη των αναγκών μου με σεβασμό στις ανάγκες του άλλου ανθρώπου, με τον οποίο διαφωνώ ή/και συγκρούομαι. Όταν αποφασίζω για κάτι με υπευθυνότητα, ειλικρίνεια και συνέπεια απέναντι στις ανάγκες μου, δίνω στον εαυτό μου την ευκαιρία για λήψη μίας απόφασης που θα με ικανοποιεί.

– Υπάρχει περίπτωση να μην μπορέσεις να βοηθήσεις δύο μέρη να καταλήξουν σε συμβιβασμό; Σου έχει τύχει, δηλαδή, μία αδύνατη περίπτωση;

Ο όρος συμβιβασμός δεν θα έλεγα ότι ταιριάζει επί της ουσίας στη διαμεσολάβηση, καθώς υποκρύπτει ότι κάθε πλευρά κάτι χάνει. Στη διαμεσολάβηση αποζητούμε τη συνεννόηση και τη συνεργασία, με απώτερο στόχο τη δημιουργία μίας λύσης κοινώς αποδεκτής από τα μέρη μίας διαφοράς. Πράγματι, όπως σε κάθε πεδίο στο οποίο υφίστανται διαπραγματεύσεις, έτσι και στη διαμεσολάβηση –που είναι μία διαδικασία τόσο ζωντανή– τα μέρη μπορεί εν τέλει να μην οδηγηθούν σε συμφωνία, ακόμα κι αν έχει γίνει προσπάθεια τυχόν αντιμετώπισης αδιεξόδου μέσω του καταιγισμού ιδεών ή/και άλλων τεχνικών.

Η ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΡΟΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΚΑΛΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ.

Ακόμη κι αν δεν υπάρξει συμφωνία, υπάρχει πάντα κέρδος, εάν τα μέρη κατάφεραν έως κάποιο βαθμό με τη βοήθεια του διαμεσολαβητή ή της διαμεσολαβήτριας να επικοινωνήσουν ουσιαστικά. Μπορεί με αυτό τον τρόπο η διαμεσολάβηση να γίνει το πρώτο βήμα προς μία νέα μεταξύ τους πραγματικότητα.

– Σε ανθρώπινο επίπεδο, υπάρχουν παράγοντες που μπορεί να σε επηρεάσουν; Π.χ. αν κάποιος πελάτης έχει θέματα υγείας; Να έχει βιώσει κάποιο τραύμα; Μπορεί ένας διαμεσολαβητής να είναι εντελώς ουδέτερος;

Ο διαμεσολαβητής οφείλει να είναι ουδέτερος. Είναι παρών σε όλη τη διαδικασία, ακούγοντας τα μέρη και διευκολύνοντας με εξειδικευμένο τρόπο τη μεταξύ τους επικοινωνία, χωρίς όμως να επιβάλει αποφάσεις, καθώς η λύση είναι δημιούργημα των ίδιων των μερών.

Ο διαμεσολαβητής οφείλει να διατηρεί απόσταση από προσωπικά συναισθήματα, κρίσεις, προκαταλήψεις, γι’ αυτό και είναι ένας άνθρωπος που πρέπει διαρκώς να ανακαλύπτει τον εαυτό του, να γνωρίζει τις δικές του αδυναμίες και να μπορεί να τις διαχειρίζεται με τέτοιο τρόπο, ώστε να διαφυλάσσει την ακεραιότητα και την ουδετερότητά του.

– Μπορείς να δώσεις έστω τρεις «κανόνες» της καλής επικοινωνίας; Τρεις συμβουλές για να μπορέσουν δύο άνθρωποι να έρθουν σε μία συμφωνία;

Δεν θα έλεγα ότι οι υπάρχουν απόλυτοι κανόνες για μία καλή επικοινωνία, καθώς κάθε σχέση είναι μοναδική και η επικοινωνία αποτελεί μία τόσο ζωντανή διαδικασία, που κάθε φορά να καλείσαι να ανακαλύπτεις νέους τρόπους για να εξασφαλίζεις τον εποικοδομητικό της χαρακτήρα. Αυτό όμως που θα ήθελα να επισημάνω είναι ότι σαφέστατα η ουσιαστική ακρόαση αποτελεί ένα στοιχείο-θεμέλιο της καλής επικοινωνίας. Αν ακούμε πραγματικά τον συνομιλητή μας με ενσυναίσθηση και διάθεση να κατανοήσουμε, χτίζουμε ένα καλό υπόβαθρο για μία επικοινωνία στην οποία έχουμε την ευκαιρία να αναπτύξουμε ένα ασφαλές και εξελικτικό πλαίσιο συζήτησης.

Θα συμβούλευα τρία πράγματα, τα οποία άλλωστε είναι δομικά στοιχεία τόσο του διαμεσολαβητικού τρόπου σκέψης όσο και εν γένει της διαμεσολαβητικής διαδικασίας:

1. Να εντοπίζεις και να εκφράζεις ξεκάθαρα τις ανάγκες σου με σεβασμό στην άλλη πλευρά.
2. Να δίνεις χρόνο στον εαυτό σου πριν μιλήσεις, εάν νιώθεις ότι συναισθηματικά δεν είσαι σε θέση να επικοινωνήσεις.
3. Να ακούς τον άλλο με προσοχή, όχι μόνο για να απαντήσεις αλλά κυρίως για να κατανοήσεις.