ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΟ ΙΡΑΝ ΕΙΝΑΙ ΗΔΗ ΤΡΑΓΙΚΑ ΕΜΦΑΝΕΣ

Τα μηχανήματα που ελέγχουν τις εκπομπές αερίων στην ατμόσφαιρα δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν το μέγεθος της περιβαλλοντικής καταστροφής που έχει ήδη προκληθεί από τον πόλεμο στο Ιράν.

Τα memes που κυκλοφορούν τις τελευταίες ημέρες, αυτά που λένε να μην ξεχνάμε να χρησιμοποιούμε χάρτινα καλαμάκια για να προστατεύσουμε το περιβάλλον, αποτελούν τον ορισμό της τραγικής ειρωνείας. Από τις αρχές του Μαρτίου 2026 που ξεκίνησε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, τα μηχανήματα που ελέγχουν τις εκπομπές αερίων στην ατμόσφαιρα του Ιράν δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν το μέγεθος της περιβαλλοντικής καταστροφής που έχει ήδη προκληθεί.

Μέρες τώρα ο επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Tedros Adhanom Ghebreyesus έχει προειδοποιήσει ότι «οι καταστροφές στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του Ιράν ενέχουν τον κίνδυνο μόλυνσης τροφίμων, νερού και αέρα – κίνδυνοι που μπορεί να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, ιδίως σε παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με προϋπάρχουσες ιατρικές παθήσεις».

Οι αρχές της χώρας καλούν τους κατοίκους του Ιράν να παραμένουν όσο το δυνατόν περισσότερο μέσα στα σπίτια τους, καθώς στις 10 Μαρτίου έπεσε κυριολεκτικά μαύρη βροχή, «φορτωμένη με πετρέλαιο», που μπορεί να προκαλέσει σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα – και αυτό ισχύει για κάθε βροχόπτωση από εκείνη την ημέρα και μετά.

Κάτοικοι παρακολουθούν και φωτογραφίζουν καθώς φλόγες και καπνός ανεβαίνουν από μια εγκατάσταση αποθήκευσης πετρελαίου που χτυπήθηκε από επιθέσεις που έπληξαν την πόλη κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής επίθεσης ΗΠΑ-Ισραήλ στην Τεχεράνη του Ιράν, το Σάββατο 7 Μαρτίου. ISNA via AP Alireza Sotakbar

Γίνεται σαφές όσο περνά ο καιρός ότι κάθε βόμβα ή πύραυλος που πέφτει σε διυλιστήρια πετρελαίου, στρατιωτικές βάσεις, βιομηχανικές περιοχές και πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, του Ισραήλ ή και στις υπόλοιπες χώρες του Κόλπου κοστίζει τραγικά πρώτα απ’ όλα σε ανθρώπινες ζωές και βέβαια στο περιβάλλον, δημιουργώντας μια αφάνταστα τοξική ατμόσφαιρα που θα πλήττει ειδικά τους κατοίκους των περιοχών αυτών για πολλές χρόνια ακόμα.

Μιλώντας στον Guardian ο Wim Zwijnenburg, ειδικός τηλεπισκόπησης στον ολλανδικό οργανισμό υπεράσπισης της ειρήνης Pax, λέει πως σε βάση δεδομένων έχει ήδη συγκεντρώσει περισσότερα από 500 περιστατικά περιβαλλοντικής ρύπανσης εντός του Ιράν και άλλα 100 εκτός. Η τηλεπισκόπηση είναι η διαδικασία ανάλυσης της επιφάνειας της Γης από απόσταση χρησιμοποιώντας δεδομένα όπως δορυφορικές εικόνες και αεροφωτογραφίες.

Ένα πυκνό σύννεφο καπνού έπειτα από την αμερικανο-ισραηλινή επιδρομή σε εγκατάσταση αποθήκευσης πετρελαίου στην Τεχεράνη, το Σάββατο 7 Μαρτίου 2026. AP Photo Vahid Salemi

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πιθανοί ρύποι που εκτοξεύονται στον αέρα από κάθε τέτοια ανεξέλεγκτη καταστροφή, περιλαμβάνουν καύσιμα, έλαια, βαρέα μέταλλα, ενεργειακές ενώσεις και PFAs, ενώ οι πυρκαγιές μπορούν να απελευθερώσουν διοξίνες και φουράνια (εξαιρετικά τοξικές χημικές ενώσεις, ανθεκτικές στο περιβάλλον, που βιοσυσσωρεύονται στους λιπώδεις ιστούς των οργανισμών και εισέρχονται στον άνθρωπο μέσω της τροφικής αλυσίδας).

Το ίδιο το Ιράν δεν έχει κοινοποιήσει περιβαλλοντικά δεδομένα για την κατάσταση τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς το κράτος «αντιστέκεται σε κάθε περιβαλλοντικό ακτιβισμό, [ο οποίος] παραδοσιακά συνδεόταν με την κατασκοπεία», λέει Zwijnenburg. Είναι, όμως, δεδομένο ότι η περιοχή βρίσκεται ήδη σε τεράστια οικολογική κρίση.

Μανταλάκια καλυμμένα με αιθάλη από καμένα καύσιμα και πυκνός καπνός στον ουρανό της Τεχεράνης. AP Photo Vahid Salemi

Μανταλάκια καλυμμένα με αιθάλη από καμένα καύσιμα και πυκνός καπνός στον ουρανό της Τεχεράνης.Οι τελευταίες αναλύσεις δείχνουν ότι μέσα στις πρώτες 14 ημέρες του πολέμου έχουν παραχθεί περισσότεροι από 5 εκατομμύρια τόνοι διοξειδίου του άνθρακα – ποσότητα που υπερβαίνει την ετήσια κλιματική ρύπανση της Ισλανδίας και που ισοδυναμεί περίπου με ετήσιες εκπομπές 84 χωρών χαμηλών εκπομπών μαζί.

Φυσικά, η καταστροφή δεν περιορίζεται μόνο στην ατμόσφαιρα και το χώμα του Ιράν. Τεράστια είναι και η θαλάσσια ρύπανση από βυθισμένα πλοία και κατεστραμμένα λιμάνια, όπως η πετρελαιοκηλίδα μήκους 20 χιλιομέτρων από μια ιρανική φρεγάτα που βυθίστηκε και αποτελεί απειλή για τα θαλάσσια οικοσυστήματα της περιοχής.

Η καταστροφή δεν περιορίζεται μόνο στην ατμόσφαιρα και το χώμα του Ιράν. Τεράστια είναι και η θαλάσσια ρύπανση. AP Photo Altaf Qadri

Είναι προφανές ότι η καταστροφή αυτή καθυστερεί σημαντικά κάθε παγκόσμια προσπάθεια να μειωθούν οι εκπομπές επιβλαβών αερίων και, δεδομένου ότι ο πόλεμος δεν φαίνεται να τελειώνει άμεσα, οι επιπτώσεις θα είναι πολύ χειρότερες στο μέλλον.

Προφανώς η περιβαλλοντική αυτή μόλυνση έχει τη δυνατότητα να διανύει μεγάλες αποστάσεις μέσω της ατμόσφαιρας και του αέρα επηρεάζοντας το κλίμα τόσο στην Ευρώπη όσο και στην υπόλοιπη Ασία, επιβαρύνοντας σημαντικά το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την υγεία όλων μας. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, είμαστε όλοι μαζί σε αυτό.