3 ΣΗΜΑΔΙΑ ΟΤΙ ΜΟΥΔΙΑΖΕΙΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ

Τι σημαίνει συναισθηματικό μούδιασμα, γιατί δεν είναι μια καλή επιλογή για σένα και πώς θα καταλάβεις αν σου συμβαίνει;

Αν ο σωματικός πόνος αντιμετωπίζεται με ένα παυσίπονο που μουδιάζει το νευρικό σύστημα ή την πάσχουσα περιοχή, τι συμβαίνει με τον ψυχικό; Κάποιοι προτιμούν να μην αισθάνονται τίποτε, ώστε να μη νιώθουν ούτε τον πόνο.

Αυτοί οι άνθρωποι τείνουν να αποστασιοποιούνται συναισθηματικά, μοιάζει να «κλείνουν τον διακόπτη». Όταν μιλάμε για συναισθηματικό μούδιασμα, εννοούμε τη μειωμένη ικανότητα αίσθησης συναισθημάτων, συχνά ως απάντηση σε κάποιο στρες, τραύμα ή εσωτερική σύγκρουση.

Πόσο συχνά, για παράδειγμα, γνωρίζουμε ανθρώπους που αποφεύγουν να εμπλακούν συναισθηματικά με κάποιον επειδή παλιότερα πληγώθηκαν πολύ σε μια σχέση; Αλλά και πόσους άλλους που προτιμούν να παραμένουν σε επιφανειακές «φιλικές» σχέσεις;

Ακόμη και η συναισθηματική απεμπλοκή από μια δουλειά που κάποτε μας άρεσε είναι ένα είδος μουδιάσματος. «Δεν έχει καμία σημασία για μένα», σκεφτόμαστε, αλλά στην πραγματικότητα αποφεύγουμε μια κατάσταση που μπορεί να μας προξενήσει ξανά πόνο.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Πώς μοιάζει το συναισθηματικό μούδιασμα;

Κατά παράδοξο τρόπο, ο μουδιασμένος μπορεί να νιώθει ασφαλής, επειδή έχει «σιγάσει» τον συναισθηματικό πόνο. Μπορεί να νιώθει πως «τίποτα δεν έχει σημασία», όμως αυτό ουδεμία σχέση έχει με την πραγματική συναισθηματική ασφάλεια. Είναι ένα ψυχολογικό κλείσιμο. Γιατί στην πραγματικότητα, έχουν μπει σε safe mode όλες οι συναισθηματικές λειτουργίες, έχουν «φιμωθεί» κι αυτές.

Τα ερευνητικά δεδομένα το επιβεβαιώνουν. Μελέτη του 2024 υπογραμμίζει πώς το συναισθηματικό μούδιασμα εμφανίζεται σε άτομα που έχουν βιώσει κάποιο τραύμα, ιδιαίτερα σε εκείνα με διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD). Τα συμπτώματα του συναισθηματικού μουδιάσματος περιλαμβάνουν απότομες εναλλαγές αντιδράσεων σε αρνητικά ερεθίσματα, οι οποίες ακολουθούνται από συναισθηματικό κλείσιμο.

Οι άνθρωποι που έχουν υιοθετήσει άθελά τους αυτή τη στάση, ενώ αισθάνονται ότι τους βοηθά, ουσιαστικά δεν έχουν ψυχική ισορροπία, ούτε βιώνουν μια κατάσταση ασφάλειας. Αμύνονται απέναντι στο στρες και απλώς... επιβιώνουν.

Πώς θα καταλάβεις αν σου συμβαίνει;

Αν υποψιάζεσαι ότι μουδιάζεις συναισθηματικά, ο Αμερικανός ψυχολόγος Mark Travers, αναλύει 3 σημάδια για να το καταλάβεις και να το διακρίνεις από την πραγματική συναισθηματική ασφάλεια.

Προτιμάς να μην νιώθεις τίποτε, παρά να νιώθεις άβολα

Η συναισθηματική ασφάλεια είναι μια κατάσταση ηρεμίας που ωστόσο εμπεριέχει την ευαλωτότητα. Εκεί μπορείς να νιώσεις τα συναισθήματά σου, χωρίς να φοβάσαι ότι θα πάθεις κάποια κρίση, χωρίς να νιώθεις έντονη απειλή. Δεν σημαίνει ότι δεν νιώθεις ποτέ άβολα, αλλά ότι μπορείς να ανεχτείς τη δυσφορία με υποστήριξη και χωρίς να αποστασιοποιείσαι συναισθηματικά.

Το συναισθηματικό μούδιασμα μοιάζει με μια σκληρά κερδισμένη «ανοσία» στον συναισθηματικό πόνο, αλλά είναι ένας αμυντικός μηχανισμός. Η μειωμένη συναισθηματική αντίδραση δεν είναι το ίδιο με τη ρυθμισμένη, ασφαλή συναισθηματική εμπειρία.

Για να το εξακριβώσεις, κάνε στον εαυτό σου τις ακόλουθες ερωτήσεις:

• Παρατηρώ ανεπαίσθητες συναισθηματικές αλλαγές (χαρά, εκνευρισμός, λύπη κ.λπ.) ή νιώθω κενό τις περισσότερες φορές;
• Όταν συμβαίνει κάτι σημαντικό, το νιώθω, έστω και λίγο, ή το απορρίπτω;

Εάν επέλεξες τη δεύτερη εναλλακτική και στα δύο σενάρια, μπορεί να έχεις μπερδέψει την τάση σου για συναισθηματικό μούδιασμα με τη συναισθηματική ασφάλεια.

Αποφεύγεις ή καταπιέζεις συναισθήματα αντί να τα βιώνεις

Η συναισθηματική ασφάλεια επιτρέπει την παρουσία όλων των συναισθημάτων, ακόμη και των δύσκολων, χωρίς συντριβή, απόσυρση ή επίθεση. Ένα άτομο που αισθάνεται συναισθηματικά ασφαλές, καταλαβαίνει ότι αυτή η ασφάλεια γεννιέται από τη ρύθμιση του συναισθήματος και όχι από τη διαγραφή του.

Από την άλλη πλευρά, το συναισθηματικό μούδιασμα εμφανίζεται ως αποφυγή, καταστολή ή «κλείσιμο». Μπορεί να παρατηρήσεις τα ακόλουθα μοτίβα:

• Αλλαγή θέματος όταν εμφανίζονται συναισθήματα.
• Αίσθημα αποσύνδεσης από αγαπημένα πρόσωπα.
• Απόσυρση με την πρόφαση κάποιας ενασχόλησης ή απόσπαση της προσοχής με στόχο την αποφυγή συναισθημάτων.

Για να το εξακριβώσεις, τσέκαρε αυτές τις βασικές διαφορές:

• Η συναισθηματική ασφάλεια αναγνωρίζει τα συναισθήματα, επιτρέπει τη δυσφορία και χτίζει εμπιστοσύνη μέσα σε μια σχέση.
• Το συναισθηματικό μούδιασμα, από την άλλη, μπλοκάρει τα συναισθήματα, αποφεύγει τη δυσφορία και υπονομεύει τη σύνδεση.

Εάν η συναισθηματική σου ζωή μοιάζει «επίπεδη» ή δεν έχεις επίγνωση του τι νιώθεις τις περισσότερες φορές, είναι ένα κλασικό σημάδι συναισθηματικού μουδιάσματος.

Νιώθεις συναισθηματικά «ασφαλής» μόνο όταν είσαι αποσυνδεδεμένος

Τα άτομα που είναι συναισθηματικά μουδιασμένα μπορεί να πιστέψουν ότι είναι συναισθηματικά ασφαλή, επειδή δεν καταγράφουν καθόλου πόνο. Με άλλα λόγια, ερμηνεύουν, ή μάλλον παρερμηνεύουν, το μούδιασμά τους ως προστασία. Αλλά εδώ είναι η παγίδα: Η αληθινή συναισθηματική ασφάλεια δεν σε απομονώνει από την εμπειρία. Το συναισθηματικό μούδιασμα, όμως, το κάνει.

Για να εξακριβώσεις σε ποια από τις δύο στάσεις έχεις επενδύσει, ρώτα τον εαυτό σου την εξής ερώτηση: Αισθάνεσαι ασφαλής μόνο όταν δεν νιώθεις τίποτα; Ή μπορείς να βιώσεις ένα εύρος συναισθημάτων, από τα πιο ακραία θετικά μέχρι τα πιο ακραία αρνητικά, με τρόπο που να μην σε καταστρέφει;

Εάν η ηρεμία σου προέρχεται από την αποστασιοποίηση, είναι ένα σαφές σημάδι ότι ξεφύγεις από τα συναισθήματά σου.

Τι πρέπει να κάνεις

Αφού βεβαιωθείς ότι μουδιάζεις συναισθηματικά, προσπάθησε να εντοπίσεις τις καταστάσεις και τους μηχανισμούς με τους οποίους το κάνεις. Προσπάθησε να διαβεβαιώσεις τον εαυτό σου ότι είναι ασφαλής και ζήτα τη βοήθεια είτε των δικών σου ανθρώπων είτε κάποιου ειδικού ψυχικής υγείας, προκειμένου να μπορέσεις να αφεθείς ξανά.

Θυμήσου ότι το συναισθηματικό κλείδωμα δεν κλειδώνει μόνο τον πόνο, αλλά όλα σου τα συναισθήματα και ότι από αυτή τη θέση, η χαρά και η αγάπη δεν έχουν χώρο στη ζωή σου. Πράγμα που είναι οξύμωρο, διότι είναι τα μόνα που μπορούν να σε  βοηθήσουν ουσιαστικά σε καταστάσεις ψυχικού πόνου.