AΥΤΗ Η ΝΕΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΟΤΙ ΒΟΗΘΑΕΙ ΣΤΟ OCD

Ονομάζεται θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης και είναι μια προσέγγιση της τρίτης γενιάς Γνωσιακών Συμπεριφοριστικών Θεραπειών. Στοχεύει στην ανάπτυξη μιας ψυχολογικά ευέλικτης συμπεριφοράς και όχι στη μείωση των συμπτωμάτων της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής. Τη δοκιμάζουν οι ασθενείς όταν οι προηγούμενες προσεγγίσεις έχουν αποτύχει και μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματική, εφόσον σου ταιριάξει.

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή OCD, όπως είναι πιο γνωστή, από την αγγλική ορολογία Obsessive-Compulsive Disorder, είναι ένα κλινικό σύνδρομο τα χαρακτηριστικά του οποίου είναι οι ιδεοληψίες (ανεξέλεγκτες εμμονές) και οι καταναγκασμοί. Ένας άνθρωπος με OCD νιώθει φόβο, αηδία, αμφιβολία ή την πεποίθηση ότι τα πράγματα πρέπει να γίνονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο, και η κατάσταση αυτή του προκαλεί χρόνιο άγχος.

Ο ασθενής δεν θέλει να έχει αυτές τις σκέψεις και τα συναισθήματα, αλλά δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά. Προσπαθεί να μειώσει το άγχος μέσω επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών (καταναγκασμοί ή ψυχαναγκασμοί), τις οποίες αν δεν ικανοποιήσει, βιώνει τεράστια δυσφορία. Αφιερώνει μάλιστα τόσο πολύ χρόνο σε αυτές τις εμμονές και τους καταναγκασμούς, που επηρεάζεται η προσωπική, η κοινωνική και η επαγγελματική του ζωή.

Το OCD είναι μια εξαντλητική ψυχική ασθένεια, γιατί, ενώ οι ασθενείς καταλαβαίνουν με τη λογική ότι οι φόβοι τους είναι παράλογοι, η καταπολέμηση των ενοχλητικών σκέψεων συχνά αποτυγχάνει, με αποτέλεσμα να αισθάνονται ότι ελέγχονται πλήρως από αυτούς.

Πώς αντιμετωπίζεται θεραπευτικά το OCD;

Η κλασική θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει 3 δρόμους:

Τη γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (Cognitive Behavioral Therapy, CBT): Είναι είδος ψυχοθεραπείας, στην οποία ο θεραπευτής βοηθάει τον ασθενή να εξετάσει και να κατανοήσει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του και στη συνέχεια να τα αντικαταστήσει με πιο υγιή.

iStock

Τη φαρμακευτική αγωγή: Τα αντικαταθλιπτικά είναι συνήθως η πρώτη κατηγορία φαρμάκων που χορηγεί ένας ψυχίατρος στις περιπτώσεις αυτές.

Την έκθεση με παρεμπόδιση της αντίδρασης, γνωστή και ως ΕRP (Exposure and Responsive Prevention): Στη θεραπευτική αυτή μέθοδο αξίζει να σταθούμε διότι χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια και έχει μια διαφορετική προσέγγιση. Το άτομο εκτίθεται βαθμιαία στις δυνητικά «επικίνδυνες» καταστάσεις που αποφεύγει και στη συνέχεια παρεμποδίζεται η αντίδρασή του, δηλαδή η εκτέλεση των συνηθισμένων καταναγκασμών. Είναι μια απαιτητική μέθοδος, καθώς τα ποσοστά άγχους που το άτομο θα πρέπει να αντέξει είναι υψηλά. Έτσι, αρκετοί ασθενείς δεν καταφέρνουν να την ολοκληρώσουν.

ΕΝΑΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ OCD ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΜΕΙΩΣΕΙ ΤΟ ΑΓΧΟΣ TOY ΜΕΣΩ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΩΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΩΝ, ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΑΝ ΔΕΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΕΙ, ΒΙΩΝΕΙ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΔΥΣΦΟΡΙΑ.

Τι είναι η θεραπεία της Αποδοχής και Δέσμευσης;

Σε αυτό το σημείο έρχεται η θεραπεία της Αποδοχής και Δέσμευσης (Acceptance and Commitment Therapy - ACT). «Είναι μια ερευνητικά τεκμηριωμένη θεραπευτική προσέγγιση της τρίτης γενιάς Γνωσιακών Συμπεριφοριστικών Θεραπειών που στοχεύει κυρίως στην ανάπτυξη ψυχολογικά ευέλικτης συμπεριφοράς, παρά στη μείωση των συμπτωμάτων, όπως κάνει η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία», γράφει η διδάκτωρ συμβουλευτικής ψυχολογίας Αλεξάνδρα Χρυσάγη σε μια ελληνική βιβλιογραφική ανασκόπηση.

Η ACT θεωρείται πλέον μια εξαιρετική συμπληρωματική προσέγγιση. Βοηθά ιδιαίτερα όσους δυσκολεύονται με την ERP ή εγκαταλείπουν τη θεραπεία λόγω του υψηλού άγχους που προκαλεί η έκθεση. Τη θεραπεία εισήγαγαν το 1999 οι Hayes, S. C., Strosahl, K., & Wilson, K. G. με το βιβλίο τους Acceptance and Commitment Therapy: An experiential approach to behavior change.

Ποιο είναι το σκεπτικό εδώ; Αντί να προσπαθεί ο ασθενής να σταματήσει ή να ελέγξει τις ενοχλητικές σκέψεις ή την εκτέλεση των καταναγκασμών (κάτι που συχνά φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα), η ACT διδάσκει τη «γνωστική αποκόλληση». Στόχος είναι να δει ο ασθενής τις σκέψεις του απλώς ως λέξεις ή ήχους και όχι ως απόλυτες αλήθειες που απαιτούν δράση. Για παράδειγμα, όταν σκέφτεται «Θα συμβεί κάτι κακό», ο ασθενής μαθαίνει να λέει «Έχω τη σκέψη ότι θα συμβεί κάτι κακό».

Η Χριστίνα Πολύζου, αναπτυξιακή ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια, αναλύει τη θεραπευτική προσέγγιση της ACT, η οποία λειτουργεί βάσει 6 κύριων αρχών:

1. Γνωστική αποκόλληση. Τα άτομα μαθαίνουν να παρατηρούν τις σκέψεις τους με περιέργεια και αποστασιοποίηση αντί να προσκολλώνται σε αυτές και να τις εκλαμβάνουν ως απόλυτες αλήθειες.
2. Αποδοχή. Τα άτομα ενθαρρύνονται να αποδεχθούν τις εσωτερικές τους εμπειρίες, όπως είναι οι επίπονες ή οι ανεπιθύμητες σκέψεις, χωρίς επίκριση και αντίσταση προς αυτές.
3. Επαφή με την παρούσα στιγμή. Μέσα από τεχνικές ενσυνειδητότητας (mindfulness) τα άτομα μαθαίνουν να μένουν στο εδώ και τώρα και να έρχονται σε πλήρη επαφή με την παρούσα εμπειρία τους, χωρίς να ανατρέχουν ή να προτρέχουν σε παρελθοντικά ή μελλοντικά γεγονότα.
4. Εαυτός ως παρατηρητής. Τα άτομα αναπτύσσουν την προοπτική του εαυτού τους, αναγνωρίζοντας ότι δεν ορίζονται από τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, αλλά από τις αξίες τους και την επίγνωση του εαυτού τους.
5. Αξίες. Μέσω διερεύνησης και ενδοσκόπησης, τα άτομα εντοπίζουν τις αξίες τους και όσα μετρούν πραγματικά για εκείνα στη ζωή.
6. Δέσμευση για δράση. Τα άτομα δεσμεύονται στην ανάληψη δράσεων που έχουν νόημα σύμφωνα με τις αξίες τους, ακόμα και όταν βρίσκονται σε καταστάσεις αντιξοότητας και αβεβαιότητας.

iStock

Η ανάληψη δράσης που βασίζεται στις ατομικές αξίες ακόμη κι όταν υπάρχει άγχος ή ενοχλητικές σκέψεις είναι το τελικό και καθοριστικό στάδιο της θεραπείας και εν πολλοίς κρίνει την αποτελεσματικότητά της. Η ACT χρησιμοποιεί μια ποικιλία μεταφορών που μπορεί να είναι χρήσιμες σε αυτό το στάδιο.

Σου ταιριάζει; Κάνε το τεστ

Παρακολούθησε την παρακάτω μεταφορά και εξέτασε αν θα σε βοηθούσε η λογική της. Ανήκει στους θεμελιωτές της θεραπείας και είναι η πιο χαρακτηριστική. Φαντάσου ότι η ζωή κάποιου είναι ένα λεωφορείο και ότι μερικοί από τους επιβάτες του λεωφορείου είναι θορυβώδεις και απείθαρχοι (οι σκέψεις και οι παρορμήσεις του OCD). Στo OCD, οι επιβάτες μπορεί να φωνάζουν πράγματα όπως «δεν έπλυνες αρκετά τα χέρια σου» ή «πώς μπορείς να είσαι σίγουρος ότι αγαπάς πραγματικά τον σύντροφό σου;».

ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ACT ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΔΕΙ Ο ΑΣΘΕΝΗΣ ΤΙΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΠΛΩΣ ΩΣ ΛΕΞΕΙΣ Ή ΗΧΟΥΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΩΣ ΑΠΟΛΥΤΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΔΡΑΣΗ.

Όταν αυτοί οι επιβάτες αρχίζουν να ουρλιάζουν, κάποιος με OCD μπορεί να νιώσει την ανάγκη να γυρίσει και να τσακωθεί μαζί τους ή να τους σταματήσει. Η ACT σε μαθαίνει ότι μπορείς να συνεχίσεις να κατευθύνεις το λεωφορείο προς την κατεύθυνση των αξιών σου, ακόμα κι αν οι επιβάτες που βρίσκονται στο λεωφορείο και κάνουν θόρυβο. Τα άτομα με OCD μπορούν απλώς να τους παρατηρήσουν, να τους αφήσουν να είναι εκεί και να κρατήσουν τα χέρια τους στο τιμόνι.

Πόσο αποτελεσματική είναι βάσει έρευνας

Μια ερευνητική ανασκόπηση του 2026 για την αξιολόγηση της ACT είχε τα εξής αποτελέσματα:

• Συνολικά, η θεραπεία Αποδοχής και Αποδέσμευσης έδειξε μέτρια βελτίωση στη μείωση των συμπτωμάτων του OCD, σε σύγκριση με τη φαρμακευτική αγωγή.
• Σε σύγκριση με άλλες ψυχοθεραπείες, δεν προέκυψαν σημαντικές διαφορές στη βελτίωση των συμπτωμάτων, που σημαίνει ότι η ACT στέκεται επάξια δίπλα σε άλλες παραδοσιακές μορφές ψυχοθεραπείας.