ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΑΠΟΚΤΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΥΠΟΜΟΝΗ;

Αν ξεμένεις συχνά από υπομονή και αυτό επηρεάζει τη ζωή σου, διάβασε τις συμβουλές που μοιράζεται μια καθηγήτρια ψυχολογίας και νευροεπιστήμης.

Η καθημερινότητα στη χώρα που ζούμε δοκιμάζει διαρκώς την υπομονή μας: Οι ουρές στις δημόσιες υπηρεσίες που έχεις πάει για μια απλή βεβαίωση. Η κίνηση στους δρόμους που πλέον θεωρείται δεδομένη. Οι άνθρωποι που θεωρούν ότι είναι ΟΚ να μιλάς με ανοιχτή ακρόαση μέσα στο λεωφορείο. Οι δηλώσεις υπουργών στα κανάλια. Στο ίδιο μήκος κύματος μπορεί να κινείται και η ζωή στο σπίτι, με τον ηλικιωμένο γονέα που αρνείται να πάει στον γιατρό, το μικρό παιδί που επιμένει να ντυθεί μόνο του, τον σύντροφο που εδώ και μισή ώρα λέει ότι θα πάει στο σούπερ μάρκετ αλλά δεν...

Σε καθεμία από αυτές τις περιπτώσεις, προσπαθείς να παραμείνεις ήρεμος, αλλά νιώθεις σταδιακά το μέσα σου να ανάβει και την πίεση να ανεβαίνει. Η υπομονή είναι αρετή, μας έχουν θυμίσει κατά καιρούς φιλόσοφοι και θρησκευτικοί ηγέτες. Αν την έχεις, είσαι τυχερός. Τι συμβαίνει, όμως, στην περίπτωση που... όταν ο όποιος θεός την έριχνε από τους ουρανούς, εσύ κρατούσες ομπρέλα;

Ακούς το podcast Speaking of Psychology, της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας, στο οποίο μιλά η Δρ Sarah Schnitker. Ως καθηγήτρια ψυχολογίας και νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο Baylor, μελετά ακριβώς αυτό: την υπομονή και μερικές ακόμη αρετές.

Στο ξεκίνημα του podcast, ειδικός μιλά για την ετυμολογία της λέξης. «Είναι πάντα ενδιαφέρον όταν ορίζουμε μια λέξη να κοιτάμε τη λατινική της ρίζα: perpetior, που σημαίνει υποφέρω. Έτσι, πολλοί από εμάς νιώθουμε σαν να υποφέρουμε όταν πρέπει να είμαστε υπομονετικοί.

Ωστόσο, στην ψυχολογία την ορίζουμε ως την ικανότητα να παραμένουμε ήρεμοι μπροστά στην απογοήτευση, τις αντιξοότητες ή τον πόνο. Όλοι ερχόμαστε αντιμέτωποι με ανθρώπους, γεγονότα και δυσκολίες που απαιτούν να περιμένουμε. Μπορεί να είναι δύσκολο, αλλά οι υπομονετικοί άνθρωποι το κάνουν χωρίς να κατακλύζονται από έντονα συναισθήματα όσο περιμένουν».

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Γιατί είναι δύσκολο να την αποκτήσουμε;

Όπως εξηγεί η Schnitker, συχνά η υπομονή (ή σωστότερα η έλλειψή της) συνδέεται με την προσπάθειά μας να κατακτήσουμε ένα στόχο. «Θέλουμε να πετύχουμε είτε μικρούς είτε μεγάλους στόχους και νιώθουμε ανυπομονησία όταν κάτι φαίνεται να μπλοκάρει την πορεία προς την επίτευξή τους. Με έναν τρόπο, η ανυπομονησία ίσως εξελίχθηκε για να μας ωθεί προς τα εμπρός και να μας κάνει να αντιλαμβανόμαστε πότε πρέπει να προχωρήσουμε».

Ενώ είναι χρήσιμο να κατανοούμε τα συναισθήματά μας, δεν είναι πάντα βοηθητικό να κατακλυζόμαστε από αυτά. Η ικανότητα να ρυθμίζουμε την ανυπομονησία και να συνεχίζουμε να επιδιώκουμε τον στόχο μας με πιο ήρεμο τρόπο είναι ιδιαίτερα προσαρμοστική, ειδικά στη σύγχρονη εποχή. Η ανυπομονησία που ίσως εξελίχθηκε για καταστάσεις ζωής και θανάτου μεταφέρεται σήμερα σε ζητήματα που δεν είναι τόσο κρίσιμα.

Τα 3 είδη της υπομονής

• Η διαπροσωπική υπομονή: Αφορά την υπομονή απέναντι στους άλλους ανθρώπους και είναι σημαντική για την ευημερία μας. Καλό είναι, για παράδειγμα, να είσαι υπομονετικός με τον/τη σύντροφό σου, αν θες να έχετε μια καλύτερη σχέση.
• Η υπομονή απέναντι στις καθημερινές ενοχλήσεις: Αφορά καταστάσεις όπως π.χ. το να κολλάς σε ένα φανάρι ή να περιμένεις στην αναμονή για να πληρώσεις έναν λογαριασμό. Πρόκειται για μικρές δοκιμασίες, οι οποίες συσσωρεύονται μέσα στη μέρα.
• Η υπομονή στις δυσκολίες της ζωής: Αφορά μακροχρόνιες καταστάσεις, όπως μια χρόνια ασθένεια ή τις κοινωνικές αδικίες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η λύση μπορεί να μην έρθει σύντομα ή μπορεί να μην έρθει ποτέ. Παρ' όλα αυτά, χρειάζεται να μάθουμε να περιμένουμε, προκειμένου να τις διαχειριστούμε.

Για να προλάβω την απορία σου, μπορεί κάποιος να είναι υπομονετικός σε έναν τομέα αλλά όχι σε έναν άλλο. Κατά τη Schnitker, υπάρχει μια γενική ικανότητα ρύθμισης συναισθημάτων, αλλά υπάρχουν και διαφορές ανάλογα με το πλαίσιο.

Κάποιος μπορεί να δυσκολεύεται με τους ανθρώπους αλλά να τα καταφέρνει καλύτερα στις μεγάλες δυσκολίες της ζωής. Εγώ, για παράδειγμα, μπορώ να περιμένω για ώρα στην ουρά του σούπερ μάρκετ, αλλά όταν πρόκειται για κάποια αδικία, η υπομονή μου εξαντλείται στο δευτερόλεπτο. Θέλω την αλλαγή εδώ και τώρα.

Η ΑΝΥΠΟΜΟΝΗΣΙΑ ΙΣΩΣ ΕΞΕΛΙΧΘΗΚΕ ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΩΘΕΙ ΠΡΟΣ ΤΑ ΕΜΠΡΟΣ ΚΑΙ ΝΑ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΑΣΤΕ ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΧΩΡΗΣΟΥΜΕ.

Υπομονή κατά βούληση

Μερικές φορές γίνεται κατάχρηση της αρετής αυτής, προκειμένου ένας άνθρωπος να μην αντιδράσει, να παραμείνει παθητικός δέκτης. Τότε, χρειάζεται να δώσεις χώρο σε κάποιες άλλες αρετές, όπως το θάρρος.

Η ικανότητα να παραμένεις ήρεμος μπροστά σε δυσκολίες μπορεί να είναι αρετή, αλλά το αν και πότε θα τη χρησιμοποιήσεις εξαρτάται από τη στιγμή. Η υπομονή σου δίνει τον χρόνο να αποφασίσεις αν θα δράσεις ή αν θα περιμένεις, χωρίς να παρασύρεσαι από τα συναισθήματά σου.

Μπορείς να γίνεις πιο υπομονετικός;

Πρώτα πρέπει να καταλάβεις το γιατί θέλεις να έχεις υπομονή. Αν για παράδειγμα δυσκολεύεσαι με το παιδί σου, μπορείς να σκεφτείς τον μεγαλύτερο σκοπό που υπηρετείς, ότι δηλαδή θες να μεγαλώσεις έναν άνθρωπο με αξίες, που θα συμβάλλει στην κοινωνία. Αυτό σου δίνει νόημα και ενισχύει την υπομονή σου.

Έπειτα έρχεται το πώς.

• Μία από τις καλύτερες στρατηγικές είναι η γνωστική αναπλαισίωση, το να βλέπεις την κατάσταση με νέο τρόπο. Στο παραπάνω παράδειγμα, θα μπορούσες να μπεις στη θέση του παιδιού και να σκεφτείς πώς θα ένιωθες αν ήσουν στην ηλικία του.
• Μπορείς να αναπροσαρμόσεις τις προσδοκίες σου. Για παράδειγμα, όταν εκνευρίζεσαι με το αργό Wi-Fi, σκέψου πώς ήταν το διαδίκτυο στην dial-up εποχή.
• Βοηθητικές μπορεί να είναι και διάφορες στρατηγικές ρύθμισης συναισθημάτων, όπως η απόσπαση προσοχής ή ακόμα και η καταστολή συναισθημάτων, ώστε να δώσεις χρόνο στον εαυτό σου.

Ωστόσο, σε σοβαρές καταστάσεις, η αναπλαισίωση είναι πιο αποτελεσματική. Η απόσπαση και η καταστολή δεν αρκούν μακροπρόθεσμα.

ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ ΑΥΤΗΣ, ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΝΑ ΜΗΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙ, ΝΑ ΠΑΡΑΜΕΙΝΕΙ ΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΕΚΤΗΣ.

Τι σχέση έχει η ενσυνειδητότητα με την υπομονή;

Και τα δύο μπορούν να σε βοηθήσουν να ηρεμήσεις το σώμα και το μυαλό και να αναπτύξεις την ικανότητα αυτορρύθμισης, εξηγεί η ειδικός. Επίσης, σε μαθαίνουν να βιώνεις την αναμονή ως μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας, όχι ως κάτι που πρέπει απλώς να «αντέξεις».

Στη σύγχρονη κοινωνία έχουμε απομακρυνθεί από τους φυσικούς ρυθμούς της ζωής. Η κατανόηση του χρόνου και της αναμονής είναι μια μορφή σοφίας που χρειάζεται να διατηρήσουμε.