ΜΗΠΩΣ ΔΕΝ ΦΤΑΙΣ ΕΣΥ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ «BOTTLENECKS» ΠΟΥ ΜΠΛΟΚΑΡΟΥΝ ΤΙΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΣΟΥ

Τα bottlenecks της καθημερινότητας δεν είναι πάντα εξωτερικά εμπόδια. Συχνά δημιουργούνται από τις απαιτήσεις, την τελειομανία και τους άκαμπτους κανόνες που βάζουμε στον εαυτό μας – και μας κρατούν στάσιμους.

Μπορεί να μην έχεις ακούσει ποτέ τον αγγλικό όρο «bottlenecks», όμως μάλλον τον έχεις συναντήσει στην πράξη. Πόσες φορές έχεις πιάσει τον εαυτό σου να να κολλάει, ανήμπορος να ολοκληρώσει κάτι που πρέπει να γίνει ή να καθυστερεί αδικαιολόγητα μια αντικειμενικά εύκολη διαδικασία;

Από το να κλείσεις ένα ραντεβού στον οδοντίατρο ή να τελειώσεις μια δουλειά μέχρι να διαλέξεις ένα δώρο ή να αλλάξεις επιτέλους εκείνη την καμένη λάμπα στο σπίτι σου, είναι πολλές οι αφορμές που ίσως σε κάνουν να αναρωτιέσαι: Μα γιατί έχω κολλήσει; Αν σκέφτεσαι ότι φταίει ο χαρακτήρας σου, η ανάδρομη κίνηση κάποιου πλανήτη ή η φύση της δουλειάς που πρέπει να γίνει, ίσως θα σου φανεί χρήσιμο να γνωρίζεις κάτι που επιβεβαιώνουν έρευνες: τα πραγματικά εμπόδια που σε καθυστερούν στην καθημερινότητά σου τα βάζεις εσύ.

Όπως αναφέρουν οι Roy Baumeister και John Tierney στο βιβλίο τους Willpower: Rediscovering the Greatest Human Strength, η υπερβολική αυστηρότητα με τον εαυτό μας –μαζί με την τελειομανία ή την επιμονή σε συγκεκριμένους κανόνες– μπορεί να λειτουργήσουν σαν ένα κρυφό εμπόδιο που μας εμποδίζει να προχωρήσουμε. Με άλλα λόγια, πολλές φορές οι εσωτερικές απαιτήσεις που έχουμε δημιουργούν εμπόδια στην ολοκλήρωση μιας ενέργειας.

Τι είναι τα bottlenecks;

Ο όρος «bottleneck», που κυριολεκτικά σημαίνει «λαιμός του μπουκαλιού», χρησιμοποιείται στην ψυχολογία για να περιγράψει τα σημεία συμφόρησης που εμποδίζουν την απρόσκοπτη ροή των ενεργειών μας και καθυστερούν δυσανάλογα μια διαδικασία. Πρόκειται συνήθως για λεπτομέρειες τις οποίες ίσως κι εσύ θεωρείς προαπαιτούμενο, μετατρέποντας μια απλή πράξη σε σύνθετη απόφαση.

Για παράδειγμα:

• Προσπαθείς να κανονίσεις μια συνάντηση αλλά «κολλάς» γιατί δεν βρίσκεις μια ώρα που να εξυπηρετεί το πρόγραμμα όλων.
• Θέλεις να γυμναστείς αλλά ακολουθείς πιστά τον κανόνα: Ή θα το κάνω τρεις φορές την εβδομάδα ή καθόλου!
• Προσπαθείς να τελειώσεις μια εργασία, αλλά δεν την ολοκληρώνεις αν δεν είναι τέλεια.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, το δύσκολο κομμάτι μιας διαδικασίας δεν είναι αυτό που έχεις να κάνεις, αλλά οι απαιτήσεις που θέτεις ως βασική προϋπόθεση.

Τα «bottlenecks» της καθημερινότητάς μας τις περισσότερες φορές δεν είναι τα πράγματα που πρέπει να γίνουν, αλλά ο τρόπος με τον οποίο εμείς επιλέγουμε να τα αντιμετωπίσουμε. Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Συνηθισμένες κατηγορίες απαιτήσεων που μπορεί να σε μπλοκάρουν

Η Δρ. Alice Boyes, κλινική ψυχολόγος και συγγραφέας των βιβλίων The Anxiety Toolkit και The Healthy Mind Toolkit, αναφέρει ενδεικτικά δώδεκα κατηγορίες απαιτήσεων που ενδέχεται να επηρεάζουν την αποφασιστικότητα και την αποτελεσματικότητά σου, αποτελώντας τα bottlenecks της δικής σου ζωής.

Η απαίτηση του 100%

Αισθάνεσαι ότι δεν μπορείς να προχωρήσεις, εάν δεν έχεις προβλέψει κάθε πιθανό σενάριο. Στην πραγματικότητα, ένα ποσοστό 70–80% είναι αρκετό για να συνεχίσεις.

Η απαίτηση της μίας και μοναδικής λύσης

Πιστεύεις στην «τέλεια λύση», που είναι και μοναδική. Πολύ συχνά μπορεί να υπάρχουν 2–3 λύσεις που ίσως δεν είναι ιδανικές να είναι καλύτερες από μια «τέλεια», που όμως δεν έρχεται ποτέ.

Η απαίτηση της διάρκειας ή της μεθόδου

«Μία ώρα πιλάτες ή τίποτα». Παράκαμψε τη δέσμευση που σου προκαλεί ο χρόνος και ο τρόπος, κάνοντας ένα μισάωρο περπάτημα ή μια μικρή βόλτα με το ποδήλατο. Είναι σίγουρα προτιμότερο από το τίποτα.

Η απαίτηση του «όλα μόνος μου»

Νομίζεις ότι πρέπει να τα κάνεις όλα χωρίς καμία βοήθεια, αντιλαμβάνεσαι ότι δεν θα προλάβεις κι έτσι δεν αναλαμβάνεις δράση. Σκέψου ότι μπορείς πάντοτε να ζητήσεις βοήθεια κι έτσι θα σταματήσουν να σου φαίνονται όλα «βουνό».

Η απαίτηση της βέλτιστης επιλογής

Θέλεις να κάνεις την εξυπνότερη, οικονομικότερη, ωραιότερη κ.ο.κ. επιλογή, όπως ίσως όλοι μας. Μάλλον κακώς, γιατί όπως αναφέρει και ο Αμερικανός ψυχολόγος Barry Schwartz στο βιβλίο του  The Paradox of Choice, η «τυραννία της επιλογής» μπορεί να προκαλέσει απογοήτευση και να σε κάνει να μένεις άπραγος.

Η απαίτηση της μόνιμης λύσης

Θεωρείς ότι η απόφαση που θα πάρεις πρέπει να είναι τελική και αμετάβλητη, γι’ αυτό την καθυστερείς ή δεν την παίρνεις ποτέ. Ωστόσο, πολλές φορές μια προσωρινή λύση είναι αρκετή για να συνεχίσεις.

Η απαίτηση της ολοκλήρωσης

Η ιδέα ότι δεν ξεκινάς ποτέ κάτι αν δεν μπορείς να το ολοκληρώσεις ίσως φανερώνει την επιθυμία σου να είσαι συνεπής. Ωστόσο, όταν τηρείται απαρέγκλιτα, γίνεται «bottleneck» στην καθημερινότητά σου. Η Tereza Amabile, καθηγήτρια Διοίκησης Επιχειρήσεων στο Harvard Business School, έχει γράψει ότι κάθε βήμα ενισχύει τη δημιουργικότητα και την απόδοση, ακόμα και κατά τη διάρκεια μιας προσπάθειας.

ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΕΝΑ «BOTTLENECK» ΚΑΙ ΑΛΛΑΖΟΝΤΑΣ ΕΣΤΩ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΙΜΟ ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΜΟΙΑΖΕΙ ΑΝΥΠΕΡΒΛΗΤΟ.

Η απαίτηση της ομοιομορφίας

Το να απαιτείς την αντιστοιχία σε ένα μοτίβο δεν έχει να κάνει μόνο με την αισθητική, π.χ. «δεν αγοράζω τίποτα που δεν είναι σεταρισμένο», αλλά και με άλλους παράγοντες της καθημερινότητας π.χ. «αν χθες έτρεξα μια ώρα, πρέπει και σήμερα να κάνω το ίδιο, αλλιώς δεν θα κάνω τίποτα».

Η απαίτηση της ισότητας

Θέλεις να πάρεις δώρα στους δικούς σου αλλά βασανίζεσαι να διαλέξεις γιατί θα ήθελες να έχουν όλα την ίδια τιμή, ώστε να μην αδικήσεις κανέναν. Επειδή αυτό είναι πολύ δύσκολο να συμβεί, σκέψου ότι η κίνησή σου να προσφέρεις κάτι μετράει περισσότερο, ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε.

Η απαίτηση της κοινής γνώμης

Πιστεύεις ότι πρέπει να πάρεις τη γνώμη όλων των άλλων πριν πάρεις μια απόφαση. Κάτι τέτοιο, όμως, συχνά παρατείνει αδικαιολόγητα μια διαδικασία.

Η απαίτηση της αναγνώρισης του έργου σου

Αντί να επικεντρωθείς στον στόχο σου, ενδιαφέρεσαι περισσότερο για το πώς θα αποδείξεις στους άλλους την αξία σου και αυτό προσδίδει μέσα σου ένα βάρος που λειτουργεί ανασταλτικά.

Η απαίτηση να αρέσεις σε όλους

Δεν επιθυμείς απλώς να ολοκληρώσεις κάτι, αλλά έχεις την ανάγκη να εντυπωσιάσεις τους γύρω σου, η οποία τελικά σε κουράζει και σε αποσπά από αυτό που έχεις να κάνεις.

Τα σημεία συμφόρησης, τα «bottlenecks» της καθημερινότητάς μας, τις περισσότερες φορές δεν είναι τα ίδια τα πράγματα που πρέπει να γίνουν, αλλά ο τρόπος με τον οποίο εμείς επιλέγουμε να τα αντιμετωπίσουμε. Αναγνωρίζοντας αυτά τα εμπόδια και αλλάζοντας έστω και ένα κριτήριο, είτε αυτό αφορά την τελειομανία, είτε τον χρόνο, είτε τη μέθοδο, μπορούμε να μετατρέψουμε μια φαινομενικά ανυπέρβλητη εργασία σε κάτι διαχειρίσιμο και σίγουρα πιο εφικτό στην πράξη.