ΠΩΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΖΟΜΑΣΤΕ ΕΝΑ ΔΙΑΖΥΓΙΟ ΟΤΑΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΑΙΔΙΑ;

Πώς εξηγούμε σε ένα παιδί κάτι τόσο οδυνηρό, όσο ένα διαζύγιο, χωρίς να πληγώσουμε; Κι αν το πένθος του χωρισμού είναι αναπόφευκτο, υπάρχει τρόπος να μη γίνει «τραύμα»;

Ένας από τους πιο συχνούς λόγους που οι άνθρωποι επισκέπτονται το γραφείο ψυχολόγου είναι η διαχείριση ενός διαζυγίου. Ένα διαζύγιο, ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά, είναι φορτισμένο ψυχολογικά, εμπεριέχει πένθος, θυμό, φόβο, απογοήτευση, ενοχή.

Όλοι οι γονείς θέλουν να βάζουν το καλό του παιδιού τους πάνω απ' όλα, συχνά όμως αγνοούν ότι το καλό του παιδιού τους προϋποθέτει το καλό του δικού τους «εσωτερικού παιδού». Τι σημαίνει αυτό; Ένα βιβλίο έρχεται να δώσει απαντήσεις.

Με τίτλο «Μαζί ό,τι κι αν συμβεί», το βιβλίο της Φρόσως Φωτεινάκη, ψυχολόγου, ψυχοθεραπεύτριας, και του Μάριου Μάζαρη, δάσκαλου, που κυκλοφορεί στις 4 Μαρτίου 2026 από τις εκδόσεις Διόπτρα, επιδιώκει να εξηγήσει πώς η οικογένεια δυναμώνει μέσα από δυσκολίες.

Στις σελίδες του θα βρεις ιστορίες από τη σχολική τάξη και το θεραπευτικό δωμάτιο, στις οποίες θα ανακαλύψεις σίγουρα κάτι από εσένα ή το παιδί σου, τον μαθητή σου, ή ακόμη και το παιδί μέσα σου. Πώς ο πόνος, η αγωνία, η ανησυχία, ο φόβος μέσα στην οικογένεια και στο σχολείο γίνονται εμπιστοσύνη, ελπίδα, φως; Οι δυσκολίες στη ζωή είναι αναπόφευκτες. Η δύναμη της σύνδεσης και η ανθεκτικότητα είναι τα στοιχεία που μας φέρνουν κοντά ό,τι κι αν μας συμβεί, και δημιουργούν τα «μαζί» μας.

Προδημοσίευση από το βιβλίο «Μαζί ό,τι κι αν συμβεί»

Ένα από τα πιο συχνά αιτήματα στο θεραπευτικό δωμάτιο είναι η διαχείριση του διαζυγίου μέσα σε μια οικογένεια. Πώς το λέμε στα παιδιά; Πώς ντύνουμε με λέξεις το τέλος της σχέσης μας με τον άλλο γονιό; Πώς εξηγούμε κάτι τόσο οδυνηρό χωρίς να πληγώσουμε; Κι αν το πένθος του χωρισμού είναι αναπόφευκτο, υπάρχει τρόπος να μη γίνει «τραύμα»;

Οι σημερινοί γονείς ανησυχούν βαθιά μήπως τα παιδιά τους πονέσουν. Και όσο περισσότερο έχουν πονέσει οι ίδιοι στο παρελθόν, τόσο πιο έντονη είναι αυτή η αγωνία. iStock

Οι σημερινοί γονείς ανησυχούν βαθιά μήπως τα παιδιά τους πονέσουν. Και όσο περισσότερο έχουν πονέσει οι ίδιοι στο παρελθόν, τόσο πιο έντονη είναι αυτή η αγωνία. Στην πραγματικότητα, αυτό που φοβούνται δεν είναι μόνο η πληγή του παιδιού, αλλά και η δική τους συνάντηση με το δικό τους εσωτερικό παιδί, εκείνο που κάποτε πληγώθηκε και που τώρα έρχεται ξανά στην επιφάνεια.

ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΚΑΛΑ, ΑΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΛΥΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΥΒΟΥΝ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΜΑΣΚΕΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ.

Σπάνια οι ενήλικες έρχονται στο γραφείο για να ζητήσουν βοήθεια για τη δική τους απώλεια, για το τέλος του γάμου τους, για τον δικό τους πόνο, την προδοσία, τη θλίψη, την ενοχή ή τον φόβο του μοναχικού μέλλοντος. Οι περισσότεροι έρχονται για τα παιδιά. Ή φέρνουν τα παιδιά. Και, κάπως έτσι, ο ενήλικος εαυτός μπαίνει ξανά στην άκρη. «Αρκεί να είναι καλά το παιδί μου», λένε. Μα το παιδί δεν μπορεί να είναι πραγματικά καλά, αν οι γονείς του είναι διαλυμένοι από μέσα και το κρύβουν πίσω από μάσκες σταθερότητας.

Πότε παίρνεις την απόφαση για διαζύγιο;

Σήμερα δίνουμε όλο και μεγαλύτερη προσοχή στην αξία και στη σημασία των σχέσεων μέσα σε μια οικογένεια, αναγνωρίζοντας πως το διαζύγιο ναι, πονάει, όμως η χρόνια κακή σχέση δύο γονιών, η καθημερινή σύγκρουση, είναι χειρότερη από ένα διαζύγιο. Το διαζύγιο άλλωστε έχει παραδοχή και ανάληψη ευθύνης, έχει φροντίδα και αυτοαγάπη, ενώ η παραμονή σε μια σχέση που πληγώνει έχει αυτοτιμωρία και στέρηση, και τελικά στερείται όλη η οικογένεια.

Και πότε φεύγεις από έναν γάμο; ίσως αναρωτηθείς. Όταν έχεις προσπαθήσει, όταν έχεις γίνει αυτό που θέλεις να δεις στον άλλον και, παρ’ όλα αυτά, προσπαθείς μόνος. Κάποιες φορές η μαγεία υπάρχει μέσα στη σχέση που επανορθώνουμε και άλλες μέσα στη σχέση με τον ίδιο μας τον εαυτό, που τον πηγαίνουμε σε ένα καλύτερο, πιο φωτεινό μέρος.

ΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ ΕΧΕΙ ΠΑΡΑΔΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΗΨΗ ΕΥΘΥΝΗΣ, ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΑΓΑΠΗ, ΕΝΩ Η ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΣΕ ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΠΟΥ ΠΛΗΓΩΝΕΙ ΕΧΕΙ ΑΥΤΟΤΙΜΩΡΙΑ ΚΑΙ ΣΤΕΡΗΣΗ.

Σε αυτό το κεφάλαιο θα ρίξουμε το βλέμμα μας στον γονιό που συνάντησε τον εαυτό του, όταν φοβήθηκε πως θα χάσει την επαφή με τον γιο του, αλλά και σε εκείνο το μικρό παιδί που είχε τόση ανάγκη να γνωρίζει την αλήθεια της οικογενειακής του ιστορίας. Ο Μάριος μας συστήνει έναν μαθητή του που επέλεξε να οχυρωθεί πίσω από τη μουσική και να ψάξει εκεί τη δική του φωνή –ή να κρυφτεί μακριά από όλες τις φωνές—, μας μιλάει όμως και για στιγμές που το σχολείο ή ο δάσκαλος αναγκάζονται να κρούσουν το καμπανάκι του κινδύνου όταν το διαζύγιο γίνεται αφορμή για μάχες που πληγώνουν το παιδί.

Σε ένα διαζύγιο, ένα παιδί δεν πρέπει να γνωρίζει όλη την αλήθεια;

Ο Μάνος με επισκέφθηκε στο γραφείο ένα φθινοπωρινό πρωινό, συντετριμμένος. Η σύζυγός του, μόλις πριν από λίγες μέρες, του είχε ανακοινώσει την απόφασή της να χωρίσουν, και εκείνος δεν επιθυμούσε αυτόν τον χωρισμό. Το αίτημά του; Να βρει έναν τρόπο να το ανακοινώσει στον οχτάχρονο γιο του, αλλά και να αντέξει –όπως χαρακτηριστικά είπε– τον αποχωρισμό, τις μέρες που δεν θα είναι μαζί του.

Μπορείς να εμπιστευτείς τον εαυτό σου και το παιδί σου σε αυτή τη μεγάλη αλλαγή; Δεν είναι στο χέρι σου να μην πληγωθεί. iStock

«Κοιμόμαστε αγκαλιά μέρα παρά μέρα από όταν γεννήθηκε, στο παιδικό του δωμάτιο, όταν δεν κοιμάται με τη μαμά του στο μεγάλο δωμάτιο. Πηγαίνουμε βόλτες, κάνουμε κατασκευές, ζωγραφιές, περπατάμε στο βουνό. Είναι όλη μου η ζωή. Πώς θα ζήσουμε χώρια;»

Πολλές φορές, ήδη στα πρώτα λεπτά μιας συνεδρίας, μπορείς να ακούσεις πίσω από τις λέξεις τα πραγματικά ζητήματα που αναδύονται. Ένας χωρισμός που δεν είναι κοινή απόφαση αλλά και μια καθημερινότητα που περιστρέφεται μόνο γύρω από το παιδί. Ένα παιδί που αλλάζει κρεβάτι ανάλογα με την ημέρα, κι ένα ζευγάρι που δεν μοιράζεται το ίδιο κρεβάτι εδώ και χρόνια.

ΕΝΑΣ ΛΟΓΟΣ ΠΟΥ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΦΘΕΙΡΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΡΕΟΥΝ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΕΡΧΟΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΟΛΗ ΜΑΣ Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ, Η ΕΓΝΟΙΑ, Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΔΙΟΧΕΤΕΥΕΤΑΙ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΑΣ. ΔΕΝ ΚΡΑΤΑΜΕ ΤΙΠΟΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΕΣΗ.

Φυσικά και ο Μάνος πονούσε για τη διάλυση της οικογένειάς του, μα εγώ άκουγα κάτι πέρα από αυτό. Μια αγωνία για το παιδί, ίσως όμως και για το παιδί μέσα του. Κι αυτό είναι κάτι που συμβαίνει συχνά: Μπροστά στο τέλος μιας σχέσης, ακόμη και όταν δεν το θέλουμε, ελάχιστα επεξεργαζόμαστε τη σχέση αυτή καθαυτή. Τον άνθρωπο με τον οποίο τη δημιουργήσαμε. Το μεταξύ μας και φυσικά το μέσα μας.

Μπροστά στο τέλος μιας σχέσης, ακόμη και όταν δεν το θέλουμε, ελάχιστα επεξεργαζόμαστε τη σχέση αυτή καθαυτή. Τον άνθρωπο με τον οποίο τη δημιουργήσαμε. Το μεταξύ μας και φυσικά το μέσα μας. iStock

Πιστεύω πως αυτός είναι ένας λόγος που οι σχέσεις φθείρονται και καταρρέουν, ειδικά μετά τον ερχομό του παιδιού. Όλη μας η ενέργεια, η έγνοια, η φροντίδα διοχετεύεται στο παιδί μας. Δεν κρατάμε τίποτα για τη σχέση –το «πρώτο μας παιδί», όπως συχνά λέω–, ούτε καν για τον ίδιο μας τον εαυτό. Μεγαλώσαμε άλλωστε με το αφήγημα «το παιδί πάνω απ’ όλα» και μέσα σε αυτό συχνά χάνουμε τη σύνδεση, την ισορροπία, και τελικά τον ίδιο μας τον εαυτό.

«Προσπαθώ να καταλάβω... ακούω περισσότερο τον γονεϊκό σου εαυτό ή το εσωτερικό σου παιδί; Φοβάσαι για τον μικρό σας ή για εσένα τον ίδιο; Μήπως η ζωή σου έχει τόσο πολύ ενωθεί με εκείνον, που τώρα αγωνιάς ποιος θα είσαι, όταν δεν θα είσαι μαζί του;»

Με κοίταξε με εκείνο το βλέμμα που γνωρίζω καλά.

Ένα κράμα ανάμεσα στο «πώς τολμάς να το λες αυτό;» και στο «πόσο νόημα κάνει αυτό που λες…».

«Αν εννοείς ότι με νοιάζει μόνο ο εαυτός μου και όχι το παιδί μου, κάνεις λάθος. Το μόνο που με νοιάζει είναι να μην πληγωθεί», μου απάντησε.

«Δεν εννοώ κάτι. Απλώς αναρωτιέμαι: Μπορείς να εμπιστευτείς τον εαυτό σου και το παιδί σου σε αυτή τη μεγάλη αλλαγή; Δεν είναι στο χέρι σου να μην πληγωθεί. Ίσως ήδη να πληγώνεται, από τη σχέση που εδώ και τόσο καιρό κατέρρεε ανάμεσα σ’ εσένα και τη μητέρα του.

»Αυτό που είναι στο χέρι σου, όμως, είναι να φροντίζετε τις πληγές του, μαζί».

Για το υπόλοιπο της συνεδρίας πρότεινα να μείνουμε στο πώς εκείνος βίωνε την απόφαση του χωρισμού. Πώς αντέδρασε το σώμα του όταν το άκουσε; Πώς θα φροντίσει τον εαυτό του τώρα; Η φροντίδα του εαυτού μας δεν είναι λιγότερο σημαντική αποστολή από τη φροντίδα του παιδιού μας. Είναι το μόνο που μπορεί να κάνει έναν γονιό πραγματικά σταθερό στήριγμα.

Η επόμενη συνάντησή μας ήρθε γρήγορα, όμως για εκείνον είχε φανεί αιώνας.

«Είμαι έξαλλος. Δεν ξέρεις τι ανακάλυψα. Είναι με άλλον, Φρόσω. Τώρα καταλαβαίνω γιατί δεν ήθελε να παλέψουμε για τη σχέση. Θέλω να το πω στο παιδί. Να του πω ότι η μαμά του μας άφησε. Να μάθει την αλήθεια. Δεν λέτε κι εσείς οι ειδικοί ότι το παιδί πρέπει να ξέρει την αλήθεια;»

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΑΠΟ ΤΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΑΣ.

Ο θυμός του ήταν εκρηκτικός, μα εγώ άκουγα τον πόνο πίσω του. Ο θυμός δεν είναι ποτέ το πρώτο συναίσθημα. Είναι η άμυνα. Η πανοπλία.

«Θέλεις να του μιλήσεις για τη σχέση της μητέρας του. Τι θα προσφέρει άραγε στο παιδί αυτή η αλήθεια;» τον ρώτησα.

«Θα καταλάβει ποια είναι η μάνα του. Και ποιος είμαι εγώ».

«Ακούγεται σαν παιχνίδι δύναμης. Ποιος θα βγει νικητής…;»

«Εγώ!... ή μάλλον… όχι. Εδώ ήρθα για να βγει το παιδί νικητής...»

Το «παιδί-νικητής» έρχεται να θεραπεύσει το «παιδί-τρόπαιο», το παιδί που γίνεται αντικείμενο για να νιώσουν νικητές οι γονείς. Τώρα, σε αυτή τη θεραπευτική μας στιγμή, το παιδί γίνεται υποκείμενο με συναισθήματα και ανάγκες.

«Οπότε; Ποιος δρόμος θα οδηγήσει σε αυτό;» αναρωτιέμαι φωναχτά.

«Να μας βλέπει ενωμένους. Ακόμα κι όταν χωρίζουμε. Οικογένεια. Οικογένεια αλλιώς. Αλλά οικογένεια», μου απάντησε με πόνο και βεβαιότητα πως είχε βρει την κατεύθυνσή του.

Οι συνεδρίες μας συνεχίστηκαν. Μαζί, αναζητήσαμε τι σημαίνει «οικογένεια αλλιώς» και πώς αυτό μπορεί να χτιστεί με φροντίδα, αλήθεια και σεβασμό. Κάναμε χώρο και για το δικό του αίσθημα εγκατάλειψης, για τη θλίψη, τον θυμό, την απώλεια. Και σιγά σιγά, όσο περισσότερο έμενε μαζί με τον εαυτό του, τόσο τον άκουγε, τον καταλάβαινε, τον φρόντιζε.

Γιατί, τελικά, ένα «χωριστά» μπορεί να γίνει η αρχή για μια επανασύνδεση με τον ίδιο μας τον εαυτό.