ΠΩΣ ΝΑ ΣΤΗΡΙΞΕΙΣ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΥ ΑΓΑΠΑΣ ΟΤΑΝ ΑΥΤΟΤΡΑΥΜΑΤΙΖΕΤΑΙ

Ο αυτοτραυματισμός είναι μια αρκετά συχνή πλέον εφηβική συμπεριφορά που τρομάζει δικαιολογημένα τους γονείς. Όμως, υπάρχουν καλά νέα και πλέον οι οδηγίες για να μπορέσουν να βοηθήσουν τα παιδιά τους είναι πολύ συγκεκριμένες και αποτελεσματικές.

Τι σκέφτεσαι όταν ακούς ότι κάποιος αυτοτραυματίζεται; Υποθέτω ότι τρομάζεις πολύ και φοβάσαι. Φοβάσαι ότι αυτός ο άνθρωπος που κάνει τέτοιο κακό στον εαυτό του, πιθανότατα κάποια μέρα θα θελήσει να δώσει τέλος στη ζωή του.

Τα πράγματα ευτυχώς δεν είναι έτσι. Καθώς τα ποσοστά των ανθρώπων που αυτοτραυματίζονται αυξάνονται, πληθαίνουν και οι πληροφορίες που διαθέτουμε για τη φύση αυτής της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς – και εδώ τα νέα είναι καλά.

Όπως διαβάζουμε στην ιστοσελίδα της Κλίμακας, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού που πραγματοποιεί παρεμβάσεις για την προαγωγή της ψυχικής υγείας και την κοινωνική ενσωμάτωση των αποκλεισμένων ομάδων, ο αυτοτραυματισμός ορίζεται ως η «σκόπιμη πρόκληση σωματικής βλάβης στον ίδιο τον εαυτό, συνήθως χωρίς αυτοκτονική πρόθεση και για σκοπούς κοινωνικά μη αποδεκτούς».

Πολλοί ερευνητές προσδιορίζουν την εφηβεία ως ηλικία έναρξής του αυτοτραυματισμού και ειδικότερα τις ηλικίες 9 με 15, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να παρουσιαστεί και σε μεγαλύτερες ηλικίες ή και κατά την ενηλικίωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αποτελεί μία διεργασία κατά την οποία το άτομο συνήθως προσπαθεί να αισθανθεί καλύτερα ή να διαχειριστεί αυτό που βιώνει και όχι να βάλει τέλος στη ζωή του, όπως φαίνεται και από τον παραπάνω ορισμό.

Αυτοτραυματισμός: Οι βασικές γνώσεις που πρέπει να έχεις

Ένα από τα πρώτα λοιπόν πράγματα που πρέπει να κρατήσεις για τον αυτοτραυματισμό είναι ότι δεν σχετίζεται με την αυτοκτονία. Αν και τα στοιχεία είναι περιορισμένα και το φαινόμενο είναι πολύ δύσκολο να καταγραφεί στις πραγματικές του διαστάσεις, πρόσφατα έγινε μια απόπειρα έρευνας στη χώρα μας.

Σύμφωνα με αυτήν, τουλάχιστον 1 στα 6 παιδιά αυτοτραυματίζεται, με τα κορίτσια να εμφανίζουν μεγαλύτερη συχνότητα και υψηλότερα ποσοστά, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό των νέων που ξεπερνά το 60%, δήλωσε ότι γνωρίζει κάποιο άτομο που αυτοτραυματίζεται. Επιπλέον, η έρευνα έδειξε ότι οι νέοι βιώνουν συχνά συναισθήματα όπως θλίψη, άγχος, θυμό και απελπισία σε ποσοστό 76%, ενώ δυσκολεύονται ιδιαίτερα να διαχειριστούν αυτά τα αρνητικά συναισθήματα σε ποσοστό 62,7%.

Θα έχεις καταλάβει ή θα ξέρεις ήδη από προσωπική σου εμπειρία, ότι το φαινόμενο αφορά κυρίως νέους και κατά πάσα πιθανότητα έναν νέο που αγαπάς και νοιάζεσαι πολύ. Είναι σημαντικό λοιπόν να κατανοήσεις τη φύση του προβλήματος και να το προσεγγίσεις με τον κατάλληλο τρόπο, που είναι πολύ συγκεκριμένος.

Ο ΑΥΤΟΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ. ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ, ΕΝΑΣ ΤΡΟΠΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙΣ ΕΝΤΟΝΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ.

Γιατί κάποιος αυτοτραυματίζεται;

Το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα για να μπορέσεις να προσφέρεις βοήθεια είναι να κατανοήσεις το «γιατί». Σε αντίθεση με τη δημοφιλή αλλά λανθασμένη πεποίθηση, ο αυτοτραυματισμός δεν είναι, όπως είπαμε, μια απόπειρα αυτοκτονίας, ούτε όμως μια προσπάθεια εντυπωσιασμού και «αναζήτησης προσοχής». Αντίθετα, είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης.

Είναι ένας τρόπος αντιμετώπισης αβάσταχτου συναισθηματικού πόνου, άγχους ή ψυχικού τραύματος. Για να καταλάβεις τι εννοούμε, σκέψου ότι για κάποιους, ο σωματικός πόνος λειτουργεί ως μέσο για να μετατρέψουν τον αόρατο και χαοτικό ψυχικό πόνο σε κάτι απτό και ελέγξιμο, προσφέροντας μια προσωρινή, έστω και επιβλαβή, ανακούφιση.

Για άλλους, που βιώνουν συναισθηματικό μούδιασμα και απόλυτη απάθεια (συχνό σύμπτωμα της κατάθλιψης), ο πόνος είναι ένας τρόπος να νιώσουν «κάτι», να αισθανθούν ότι είναι ακόμα ζωντανοί. Αν λοιπόν δεις τη συμπεριφορά αυτή ως ένδειξη βαθιάς εσωτερικής οδύνης και όχι ως χειριστική πράξη, έχεις ήδη κάνει το πρώτο σημαντικό βήμα.

Τώρα που κατάλαβες το γιατί, μπορείς εύκολα να κατανοήσεις και κάτι ακόμη: Ο αυτοτραυματισμός δεν είναι ψυχική διαταραχή. Είναι μια συμπεριφορά, ένας αυτοκαταστροφικός τρόπος για να αντιμετωπίσεις τα έντονα συναισθήματα. Ωστόσο, μερικοί από τους ανθρώπους που βλάπτουν τον εαυτό τους μπορεί να έχουν ή να αναπτύξουν στο μέλλον κάποια ψυχική διαταραχή.

ΑΝ ΔΕΙΣ ΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΩΣ ΕΝΔΕΙΞΗ ΒΑΘΙΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΟΔΥΝΗΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΩΣ ΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ, ΕΧΕΙΣ ΗΔΗ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΒΗΜΑ.

Γιατί ο αυτοτραυματισμός ενώ πονάει, επαναλαμβάνεται;

Για να μπούμε λίγο πο βαθιά στη φύση της συμπεριφοράς αυτής, αξίζει να δούμε μια σύνοψη ερευνητικών μελετών που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Human Behavior, και επισημαίνει ότι οι άνθρωποι ένιωθαν καλύτερα αμέσως μετά τον αυτοτραυματισμό τους.

Η επισκόπηση αυτή ανέλυσε 38 επιμέρους μελέτες, με δεδομένα από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, στις οποίες συμμετείχαν 1.644 άτομα. Σε όλες τις μελέτες, οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν την ένταση των συναισθημάτων τους και ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα δυσφορίας ακριβώς πριν αυτοτραυματιστούν, αλλά σημαντικά μειωμένα επίπεδα δυσφορίας αμέσως μετά.

Αυτό εξηγεί ότι η ανακούφιση από τα δυσάρεστα συναισθήματα ενισχύει την αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, αυξάνοντας την πιθανότητα να συνεχιστεί αν δεν υπάρξει σωστή και έγκαιρη παρέμβαση. Και ποια θα πρέπει να είναι η παρέμβαση; Οτιδήποτε βοηθήσει τους νέους να αντικαταστήσουν τον αυτοτραυματισμό με εναλλακτικούς τρόπους ανακούφισης από το άγχος. Ας δούμε όμως πώς θα φτάσουμε ως εκεί.

Το πώς θα πλησιάσεις τον νέο είναι σημαντικό

Όταν οι γονείς, οι φίλοι ή οι σύντροφοι ανακαλύπτουν τα σημάδια του αυτοτραυματισμού, η ενστικτώδης αντίδρασή τους είναι συχνά ο αποτροπιασμός, ο θυμός, ο πανικός ή ακόμα και η αποστροφή. Αυτές οι αντιδράσεις, ωστόσο, κάνουν το άτομο να κλειστεί περισσότερο στον εαυτό του, βιώνοντας τεράστια ντροπή και ενοχή.

Εδώ πρέπει να καταπολεμήσεις την παρόρμηση να απομακρυνθείς συναισθηματικά. Το ζητούμενο είναι να πλησιάσεις. Αυτό σημαίνει να κάνεις εσύ συνειδητά το πρώτο βήμα για σύνδεση, ξεπερνώντας τον δικό σου φόβο.

Πώς να ξεκινήσεις τη συζήτηση

Η δημιουργία ενός ασφαλούς και ήρεμου περιβάλλοντος είναι το παν. Βρες μια στιγμή που δεν υπάρχουν περισπασμοί, χρόνος πίεσης ή τρίτα άτομα γύρω σας. Προσέγγισε το θέμα με ευγένεια, αποφεύγοντας τον τόνο ανάκρισης. Μπορείς να πεις: «Έχω παρατηρήσει ότι δυσκολεύεσαι πολύ τελευταία, είδα τα σημάδια και ανησυχώ για σένα γιατί σε αγαπάω. Θέλεις να μιλήσουμε;»

Αν το άτομο αρνηθεί ή αντιδράσει αμυντικά, μην το πιέσεις υπερβολικά και μην το πάρεις προσωπικά. Άφησε την πόρτα ανοιχτή, υπενθυμίζοντάς του ότι είσαι εκεί, χωρίς καμία κριτική διάθεση, για όποτε νιώσει έτοιμο.

Η σημασία της ενεργητικής ακρόασης

Όταν το άτομο βρει το θάρρος να μιλήσει, ο ρόλος σου δεν είναι να λύσεις αμέσως το πρόβλημα, αλλά να ακούσεις πραγματικά. Εδώ γίνονται συχνά τα μεγαλύτερα λάθη. Μην διακόπτεις, μην δίνεις βιαστικές συμβουλές και, κυρίως, μην προσπαθείς να ελαχιστοποιήσεις τον πόνο του με κλισέ φράσεις όπως «όλα στο μυαλό σου είναι» ή «έχεις τόσα καλά στη ζωή σου, δεν υπάρχει λόγος να στεναχωριέσαι».

Το άτομο χρειάζεται επιβεβαίωση. Δείξε ενσυναίσθηση αντανακλώντας αυτά που ακούς: «Ακούγεται σαν να νιώθεις τεράστια πίεση και εγκλωβισμό, καταλαβαίνω γιατί νιώθεις τόσο απελπισμένος/η».

Εστίασε στο συναίσθημα και όχι στις πληγές

Είναι επόμενο να εστιάσεις στον ίδιο τον τραυματισμό – στις ουλές, στο αίμα, στα αντικείμενα που χρησιμοποιήθηκαν. Όμως οι πληγές είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Το ενδιαφέρον σου πρέπει να στραφεί στο βαθύτερο αίτιο.

Αντί να ρωτήσεις: «Με τι το έκανες αυτό;», ρώτησε: «Τι συνέβαινε μέσα σου εκείνη τη στιγμή;» ή «Τι είδους σκέψεις σε οδήγησαν εκεί;» Αυτό δείχνει ότι νοιάζεσαι για τον εσωτερικό του κόσμο, για την ψυχή του, πράγμα που είναι αλήθεια.

ΕΦΟΣΟΝ Ο ΑΥΤΟΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΓΧΟΥΣ, ΤΟ ΝΑ ΤΟΝ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΒΡΕΘΕΙ ΥΓΙΕΙΣ ΤΡΟΠΟΙ ΝΑ ΑΝΤΕΞΕΙ Ο ΝΕΟΣ ΤΗ ΔΥΣΦΟΡΙΑ, ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ.

Μην πέσεις σε αυτή την παγίδα

Μια από τις πιο συχνές (λόγω αγάπης) αλλά καταστροφικές τακτικές είναι να απαιτήσεις να σταματήσει αμέσως («Αν το ξανακάνεις, θα θυμώσω πολύ» ή «Υποσχέσου μου ότι τερματίζεται εδώ»). Εφόσον ο αυτοτραυματισμός είναι μηχανισμός διαχείρισης άγχους, το να τον απαγορεύσεις εντελώς, χωρίς να έχετε βρει άλλους υγιείς τρόπους να αντέξει ο νέος τη δυσφορία, είναι επικίνδυνο.

Οδηγεί σε περισσότερο κρυφό αυτοτραυματισμό και σε ψέματα λόγω ενοχών. Αντί για τελεσίγραφα, ρώτησε: «Πώς μπορώ να σε βοηθήσω όταν νιώθεις αυτή την έντονη ανάγκη να κάνεις κακό στον εαυτό σου;» Η αλλαγή θέλει χρόνο και εναλλακτικές στρατηγικές (π.χ. ασκήσεις ενσυνειδητότητας, εφαρμογή πάγου στο δέρμα).

Αναζήτησε επαγγελματική βοήθεια

Η αγάπη σου είναι θεραπευτική, αλλά δεν αρκεί για να αντιμετωπίσει πολύπλοκα ψυχολογικά ζητήματα. Ενθάρρυνε σταδιακά το παιδί ή τον νέο να αποδεχτεί επαγγελματική βοήθεια από ψυχολόγο ή ψυχίατρο. Φυσικά, θα προσφερθείς να βρεις τον/την κατάλληλο/η ή να το συνοδεύσεις στο ραντεβού. Παράλληλα, με απόλυτο σεβασμό, βεβαιώσου ότι γνωρίζει πώς να περιποιείται τις πληγές για να αποφύγει μολύνσεις, παρέχοντας φαρμακευτικό υλικό.

Η υποστήριξη ενός ανθρώπου που αυτοτραυματίζεται είναι ψυχοφθόρα. Είναι φυσιολογικό να νιώθεις άγχος, θλίψη ή απελπισία. Όπως σε κάθε διαδικασία θεραπείας που αφορά παιδιά και εφήβους, θα χρειαστεί και οι γονείς να απευθυνθούν σε ειδικό.

Αλλά ακόμη κι αν δεν είσαι γονιός, για να μπορέσεις να είσαι ένα σταθερό, ήρεμο στήριγμα, πρέπει να φροντίσεις και τα δικά σου όρια. Αναζήτησε τον δικό σου χώρο αποφόρτισης μέσω ενός δικού σου θεραπευτή και βρες υποστήριξη ανάμεσα σε φίλους.

Πού μπορείς να βρεις δωρεάν επαγγελματική στήριξη;

Το να είσαι δίπλα σε κάποιον, να αντέχεις να ακούσεις τον σκοτεινό του πόνο χωρίς να βιάζεσαι να τον «διορθώσεις» και να του προσφέρεις πλήρη αποδοχή τη στιγμή που εκείνος νιώθει το μεγαλύτερο μίσος για τον εαυτό του, είναι η πιο σωτήρια μορφή υποστήριξης. Παράλληλα, υπάρχουν και καλά νέα.

Στην Α’ Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών, λειτουργεί πλέον το Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο για την Ψυχική Υγεία των Νέων (17-24 ετών), το οποίο βρίσκεται στο Παγκράτι (Δαμάρεως 68) και παρέχει εξειδικευμένη στήριξη σε εφήβους, νέους και οικογένειες που βιώνουν το πρόβλημα του αυτοτραυματισμού.

Το Κέντρο παρέχει δια ζώσης, αλλά και εξ αποστάσεως υπηρεσίες κλινικής αξιολόγησης, ψυχοθεραπείας σε ατομικό και ομαδικό επίπεδο σε νέους και τους γονείς τους, αλλά και άλλες εξειδικευμένες θεραπείες. Όλες οι θεραπευτικές παρεμβάσεις και οι κλινικές υπηρεσίες παρέχονται εντελώς δωρεάν. Για ραντεβού και πληροφορίες, τηλεφώνησε στα: 210 7462290 και 210 7462281 (Δευτέρα-Παρασκευή, 09:00-21:00) ή στείλε mail στο: kaan@eginitio.uoa.gr.

Βρείτε εδώ τα audio articles που είναι διαθέσιμα αυτή τη στιγμή.

Για να ακούτε τα άρθρα του OW που είναι διαθέσιμα σε ηχητική μορφή, μπορείτε να μας ακολουθήσετε σε Spotify και σε Apple Podcasts.