ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η «ΦΟΒΙΑ ΤΟΥ ΜΠΑΝΙΟΥ» ΚΑΙ ΠΟΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΧΕΙ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ (ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ);

Υπάρχουν άνθρωποι που αισθάνονται δυσάρεστα ακόμα και στην ιδέα του μπάνιου. Τι κρύβει η φοβία του μπάνιου ή ablutophobia όπως είναι γνωστή;

Συχνά, ακούμε γονείς ή ανθρώπους που φροντίζουν μικρά παιδιά, να ανησυχούν για το γεγονός ότι αυτά φοβούνται ξαφνικά και χωρίς λόγο να κάνουν μπάνιο. Αυτός ο παράλογος φόβος να κάνεις μπάνιο ή να πλυθείς –γνωστός και ως ablutophobia– δείχνει να είναι πιο συνηθισμένος στα μικρά παιδιά.

Όμως, η ablutophobia, μπορεί να συνεχιστεί και στην ενήλικη ζωή ή να εμφανιστεί ξαφνικά κάποια στιγμή. Όπως άλλες φοβίες, πρόκειται για έναν τύπο αγχώδους διαταραχής που «περιλαμβάνει έντονο, παράλογο φόβο για ένα αντικείμενο, μια κατάσταση ή δραστηριότητα», λέει η Amy Braun, πιστοποιημένη κλινική ψυχολόγος, που ειδικεύεται στη θεραπεία για μητέρες.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια εποχή, εκεί γύρω στα πέντε, τη μητέρα μου να με κυνηγάει για να με κάνει μπάνιο μετά το παιχνίδι, ειδικά τα καλοκαίρια. Τα μαύρα από τα χώματα πόδια μου και τα χέρια μου, καθόλου δεν φαίνονταν να με ενοχλούν. Προτιμούσα να παραμείνω βρώμικη, παρά να κάνω μπάνιο. Ειδικά στην ιδέα του ντους, με το νερό να τρέχει πάνω από το κεφάλι μου, με έπιανε πανικός. Κάθε φορά που πλησίαζε η ώρα του πλυσίματος, η καρδιά μου χτυπούσε δυνατά, με έπιανε ναυτία και ένας αόρατος – παράλογος κατά τη μαμά μου – φόβος με κυρίευε. Στο κομμωτήριο, παρακαλούσα από μέσα μου η κομμώτρια να μην κρίνει αναγκαίο το λούσιμό μου πριν με κουρέψει, καθώς ο λουτήρας έμοιαζε στα μάτια μου με βωμό θυσίας!

Για να είμαστε σαφείς, ο φόβος του μπάνιου, δεν είναι απλώς μια έλλειψη επιθυμίας να πλυθούμε. «Είναι ένας παράλογος φόβος που, σου «κόβει τα πόδια» και συχνά συνοδεύεται από συμπτώματα πανικού και άγχους», εξηγεί ο κλινικός ψυχολόγος Kevin Chapman. «Το ζήτημα είναι ότι προκαλεί σημαντικό στρες και επηρεάζει τη ζωή σας σε διάφορους τομείς», συνεχίζει ο ειδικός.

Εάν σε δυσκολεύει το να κάνεις μπάνιο εσύ ή το παιδί σου, εξέτασε το ενδεχόμενο της ablutophobia και μάθε τι μπορείς να κάνεις για να σταματήσεις αυτόν τον φόβο να κατευθύνει την καθημερινότητά σου.

Ποια είναι τα συμπτώματα της φοβίας του μπάνιου;

Το κύριο σύμπτωμα της ablutophobia, είναι η δυσφορία που προκαλεί σε κάποιον η διαδικασία του μπάνιου. «Επιπλέον, τα άτομα που βιώνουν τη συγκεκριμένη κατάσταση, είναι δυνατόν να βιώσουν άγχος και πανικό εν αναμονή της ανάγκης να κάνουν μπάνιο», λέει ο Dr. Chapman. «Αυτό οφείλεται στο ότι η ablutophobia εμπίπτει σε μια ομάδα συγκεκριμένων φοβιών, ενός τύπου αγχώδους διαταραχής», εξηγεί η Dr. Braun.

Οι συγκεκριμένες φοβίες, περιλαμβάνουν έναν ακραίο και παράλογο φόβο προς ένα αντικείμενο ή κατάσταση που στην πραγματικότητα είναι σχεδόν ακίνδυνα. Ορισμένες άλλες ειδικές φοβίες είναι η μικροβιοφοβία, η εντομοφοβία και η αεροφοβία.

Αν αντιμετωπίζεις τον φόβο του μπάνιου, εκτός από την ίδια την διαδικασία, μπορεί κάλλιστα να σου προκαλέσει πανικό, οποιαδήποτε έννοια σχετίζεται με αυτό, όπως η μπανιέρα, το ντους ή οτιδήποτε άλλο εκπροσωπεί την έννοια της ανάγκης για μπάνιο ή πλύσιμο.

«Βέβαια, για να θεωρηθεί κάτι τέτοιο φοβία, θα πρέπει να υπάρχει ένας επίμονος φόβος για μπάνιο – δεν αρκεί το να έχει συμβεί κάτι τέτοιο μία μόνο φορά», εξηγεί η Dr. Braun και συνεχίζει: «Ένα άτομο με ablutophobia έχει βιώσει αυτόν τον φόβο για μεγάλο χρονικό διάστημα και σε διάφορες στιγμές της ζωής του».

Τα συμπτώματα της φοβίας να κάνει κανείς μπάνιο είναι, σύμφωνα με τη Dr. Amy Braun, τα εξής:

• Σοβαρό άγχος ή πανικός: Αυτά τα συναισθήματα εκδηλώνονται με ταχυκαρδία, εφίδρωση, δυσκολία στην αναπνοή ή έντονα αισθήματα τρόμου την ώρα του μπάνιου ή ακόμα και στην ιδέα του μπάνιου.
• Αποφυγή: Τα άτομα με τη συγκεκριμένη φοβία αποφεύγουν οτιδήποτε έχει σχέση με το μπάνιο ή το ντους και κάνουν ό,τι μπορούν για να αποφύγουν τον καθαρισμό τους.
• Σωματικές ενοχλήσεις: Εκτός από τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν, μπορεί επίσης να εμφανιστούν στη σκέψη και μόνο του μπάνιου πονοκέφαλοι, πόνοι στο στομάχι ή ζάλη.
• Επηρεάζεται η λειτουργικότητα του ατόμου: Η φοβία, αυτός ο παράλογος φόβος για την ιδέα του μπάνιου διαταράσσει ή έστω επηρεάζει τη λειτουργικότητα του ατόμου, το οποίο διακατέχεται από αυτήν.

Πόσο σπάνια είναι η ablutophobia;

Ενώ δεν υπάρχει έρευνα που να δείχνει πόσο σπάνια είναι η ablutophobia, υπάρχουν εκτιμήσεις για τον επιπολασμό συγκεκριμένων φοβιών στον γενικό πληθυσμό, που δείχνουν ότι είναι κάπου μεταξύ 3% και 15%, και στα παιδιά 5%.

«Σε ό,τι αφορά τον επιπολασμό της ablutophobia συγκεκριμένα, θα έλεγα ότι είναι λιγότερο από το 1%», προσθέτει η ειδικός και συνεχίζει: «Σε σύγκριση με πιο κοινές φοβίες (για ζώα, ύψη και μικρούς χώρους), η φοβία για το μπάνιο είναι εξαιρετικά σπάνια», λέει.

ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΤΗ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΦΟΒΙΑ ΑΠΟΦΕΥΓΟΥΝ ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ ΕΧΕΙ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΜΠΑΝΙΟ Ή ΤΟ ΝΤΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΝΟΥΝ Ο,ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΝ ΓΙΑ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΟΥΝ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΟΥΣ.

Πως διαγιγνώσκεται;

H φοβία του μπάνιου δεν περιλαμβάνεται στο Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR), τον έγκυρο οδηγό που χρησιμοποιούν οι επαγγελματίες υγείας για τη διάγνωση ψυχικών διαταραχών. Αυτό σημαίνει ότι αυτή η κατάσταση, δεν αποτελεί ψυχική διαταραχή, αλλά σίγουρα αποτελεί κομμάτι μιας αγχώδους διαταραχής ή κάποιας άλλης κατάστασης.

Για παράδειγμα, «αυτό που συχνά αντιλαμβανόμαστε ως φοβία –όπως συμβαίνει στην περίπτωση της ablutophobia με το πλύσιμο και το καθάρισμα– εάν το αξιολογήσει κανείς, θα μπορούσε να θεωρηθεί π.χ. σύμπτωμα της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής (OCD)», εξηγεί ο Dr. Chapman.

Για να καταλήξει σε διάγνωση ένας/μία επαγγελματίας ψυχικής υγείας, θα προχωρήσει σε κλινική συνέντευξη, ρωτώντας τους εξεταζόμενους από πότε εμφανίστηκε ο φόβος, τις προηγούμενες εμπειρίες τους, τυχόν άλλους φόβους τους και περισσότερες λεπτομέρειες για το πως οι ίδιοι αντιδρούν όταν βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση του φόβου.

«Η βασική διαφορά, ανάμεσα σε μια φοβία και σε έναν φόβο που προκύπτει από μια εύλογη αιτία», λέει ο Dr. Chapman, «είναι ο βαθμός στον οποίο επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα της ζωής του ασθενούς. Το 50% του πληθυσμού έχει αυτό που ονομάζουμε μη κλινικό φόβο για κάτι», εξηγεί ο Dr. Chapman. «Υπάρχει διαφορά μεταξύ του μη κλινικού φόβου και της φοβίας. Μια φοβία διαταράσσει τη ζωή με καθοριστικό τρόπο. Ένας άλλος βασικός δείκτης είναι ότι με τη φοβία δημιουργείται άγχος ή πανικός εκ των προτέρων, στη σκέψη και μόνο ότι υπάρχει πιθανότητα να αντιμετωπίσετε την πηγή του φόβου σας», λέει ο ειδικός. Έχουμε δηλαδή το κλασικό σχήμα της φοβίας: Φοβάμαι ότι θα φοβηθώ.

Γιατί κάποιος δεν θέλει να κάνει μπάνιο;

Ένας άνθρωπος μπορεί να μην θέλει να κάνει μπάνιο για πολλούς λόγους, ανεξάρτητα με το αν πάσχει από ablutophobia. «Κάποιος που δεν του αρέσει το μπάνιο, μπορεί να το βρίσκει άβολο, άχρηστο ή ενοχλητικό», εξηγεί η Braun.

Η φοβία για το μπάνιο είναι διαφορετική από τη γενική αποστροφή ως προς αυτή την πράξη. Υπάρχουν άνθρωποι δηλαδή, που μπορεί να μην θέλουν να κάνουν μπάνιο, αλλά αυτό δεν βλάπτει τη λειτουργικότητά τους, και το διαχειρίζονται χωρίς να βιώνουν έντονο άγχος.

ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΙΟ ΕΠΙΡΡΕΠΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ ΣΤΟ ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΞΟΥΝ ΜΙΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΦΟΒΙΑ.

«Από την άλλη πλευρά, τα άτομα που πάσχουν από τον φόβο του μπάνιου, βιώνουν έντονο άγχος και η συμπεριφορά τους διαμορφώνεται ανάλογα με τους φόβους τους», προσθέτει η ειδικός.

Στην περίπτωση που δεν πιστεύεις ότι πάσχεις από ablutophobia και απλώς αποφεύγεις να κάνεις μπάνιο ή ντους, φρόντισε να βρεις τρόπους να κάνεις πιο χαλαρωτική και επιθυμητή τη διαδικασία αυτή για σένα και να αλλάξεις γνώμη για το μπάνιο, το οποίο είναι απαραίτητο τόσο για τη σωματική όσο και για την πνευματική σου υγεία.

Τι πυροδοτεί τη φοβία του μπάνιου;

Η  φοβία του μπάνιου πυροδοτείται συχνά σε νήπια και παιδιά, ακριβώς λόγω του σταδίου ανάπτυξης στο οποίο βρίσκονται, λέει η Dr. Braun. Μπορεί να εμφανιστεί και σε ενήλικες, αλλά η περίπτωση αυτή δεν είναι συχνή.

Ο Dr. Chapman εξηγεί ότι οι φοβίες βασικά προέρχονται από τρεις βασικές οδούς και δεν αλληλοαποκλείονται. Πολλές φορές, δύο και τρεις συνυπάρχουν και η καθεμιά από αυτές τις οδούς, είναι ικανή να προκαλέσει μια φοβική αντίδραση. Ας δούμε ποιες είναι αυτές οι οδοί:

Άμεση τραυματική εμπειρία

Στα νήπια και στα παιδιά, μια τραυματική εμπειρία θα μπορούσε να είναι ένας παραλίγο πνιγμός, ένα γλίστρημα στην μπανιέρα, η επαφή με καυτό νερό ή το υπερβολικό πλύσιμο από τους γονείς, σύμφωνα με τη Braun. «Ο εγκέφαλός τους τότε, συνδέει το μπάνιο με μια τραυματική εμπειρία που προκαλεί έντονο πόνο και γι' αυτό την αποφεύγουν».

Στους ενήλικες μια τραυματική εμπειρία που προκαλεί φοβία για το μπάνιο, μπορεί να είναι επίσης ένας παραλίγο πνιγμός, μια σεξουαλική επίθεση ή σωματική κακοποίηση.

Γνώση που προέρχεται από την παρατήρηση

Αυτή η περίπτωση περιλαμβάνει την εκμάθηση της αντίδρασης του φόβου για μια κατάσταση ή ένα αντικείμενο, από τους άλλους, σύμφωνα με τον Chapman. Για παράδειγμα, «τα παιδιά μπορεί να παρατηρήσουν κάποιον από το στενό οικογενειακό περιβάλλον (π.χ. γονέα, αδέρφια, παππού ή γιαγιά), να εκδηλώνει φόβο και άγχος που σχετίζεται με το μπάνιο. Μαθαίνουν έτσι, ότι πρόκειται για μια διαδικασία, που δεν είναι ασφαλής και αναπτύσσουν έναν έντονο φόβο», λέει η Dr. Braun.

Μετάδοση πληροφοριών

Ο τρίτος και τελευταίος δρόμος που οδηγεί στην  ablutophobia, είναι η μετάδοση πληροφοριών. Το να ακούς κάποιον να μιλάει για τον φόβο που βιώνει για το μπάνιο ο ίδιος ή κάποιος  άλλος. Η πληροφορία και μόνο θα μπορούσε να είναι αρκετή για να πυροδοτήσει μέσα σου, την ίδια κατάσταση.

Ποιος είναι πιο πιθανό να αναπτύξει τη φοβία του μπάνιου;

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, οι γυναίκες φαίνεται να είναι πιο επιρρεπείς από τους άνδρες στο να αναπτύξουν μια συγκεκριμένη φοβία. Οι φοβίες συχνά συνυπάρχουν με άλλες αγχώδεις διαταραχές, όπως το κοινωνικό ή το γενικευμένο άγχος, σύμφωνα με τον Dr. Chapman. Έτσι, αν διακατέχεστε από κάποιου είδους άγχος, έχετε περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξετε φοβία, συγκριτικά με κάποιον χωρίς π.χ. αγχώδη διαταραχή.

Επίσης σημαντικό ρόλο παίζει η γενετική προδιάθεση. «Υπάρχουν ορισμένοι άνθρωποι που έχουν υπερκινητικό μεταιχμιακό σύστημα», λέει ο Dr. Chapman, κάτι που κάνει πιο πιθανό γι' αυτούς το να αναπτύξουν μια συγκεκριμένη φοβία. Μιλώντας για το μεταιχμιακό σύστημα, αναφερόμαστε σε ένα σύνολο ανατομικών δομών του εγκεφάλου,που βρίσκονται μεταξύ του φλοιού και του υποθαλάμου του εγκεφάλου, και παίζει τον κύριο λόγο στην ρύθμιση των συναισθημάτων, συμπεριλαμβανομένου και του φόβου.

Ποιες είναι οι επιπλοκές της ablutophobia;

Οι επιπλοκές της ablutophobia, εξαρτώνται από το πώς η ίδια η φοβία επηρεάζει τη λειτουργικότητα του ατόμου και διαταράσσει την καθημερινή του ζωή – συμπτώματα που απαιτούνται για να διαγνωστεί κάποιος με φοβία. Αυτά τα συμπτώματα καθιστούν δύσκολο ή και αδύνατο για κάποιους ανθρώπους να ζήσουν ποιοτικά, μιας και δεν μπορούν να διασκεδάσουν, να πάνε διακοπές, να πάνε στην εργασία τους ή στο σχολείο.

Στην περίπτωση της φοβίας του μπάνιου, η άμεση επιπλοκή, όπως καταλαβαίνουμε όλοι, είναι η κακή σωματική υγιεινή. «Το να μην κάνει κάποιος μπάνιο μπορεί να οδηγήσει σε ασθένειες, λοιμώξεις, προβλήματα στα δόντια και άλλα», προσθέτει η Braun. Αυτές οι καταστάσεις, απομονώνουν το άτομο μοιραία από τους άλλους, μπορεί να επηρεάσουν τις οικογενειακές ή τις προσωπικές του σχέσεις και να αυξήσουν τις εντάσεις μαζί τους και την απογοήτευση, γύρω από τα θέματα υγιεινής.

Επιπλέον, η ablutophobia, «κλέβει» χρόνο και κάνει τις καθημερινές  δραστηριότητες να μοιάζουν βουνό. «Μπορεί κάποιος με τη συγκεκριμένη φοβία να κάνει πολύ χρόνο να βρει το θάρρος να πλύνει τα χέρια του ή να κάνει ντους». Με τον ίδιο τρόπο, μπορεί να επηρεαστούν οι επιδόσεις ενός παιδιού στο σχολείο και η παραγωγικότητα ενός ενήλικα στην εργασία του.

Πως μπορώ να απαλλαγώ από τη συγκεριμένη φοβία;

«Ο δρόμος για να απαλλαγείς από την συγκεκριμένη φοβία –όπως και από κάθε είδους φοβία– είναι το να ζητήσεις βοήθεια από κάποιον ειδικό, που θα σε βοηθήσει να ξεπεράσεις τη δυσάρεστη αυτή κατάσταση, σε σχετικά σύντομο διάστημα», συμβουλεύει η Chapman. Για τις περιπτώσεις αυτές, χρησιμοποιούνται από τους θεραπευτές ειδικές τεχνικές, που βέβαια χρειάζονται και τη δική σου συνεργασία και πάνω από όλα την απόφασή σου να δουλέψεις, για να ξεπεράσεις  τις φοβίες σου.

Τι να κάνετε εάν το παιδί σας αντιμετωπίζει τη φοβία του μπάνιου;

Εάν το παιδί σας αντιμετωπίζει τον φόβο του μπάνιου, τα νέα είναι καλά: «Η πλειοψηφία των ανθρώπων που έχουν μια τέτοια φοβία στην παιδική ηλικία, τυπικά την ξεπερνάνε», λέει ο Dr. Chapman. Ωστόσο, ο τρόπος για να την ξεπεράσουν, είναι να τους μάθετε ότι το μπάνιο είναι ασφαλές.

«Το κλειδί της θεραπείας, είναι να μάθουν τα παιδιά να συσχετίζουν στον εγκέφαλό τους την έννοια του μπάνιου με κάτι όχι τρομακτικό», λέει ο Chapman. «Έτσι, οι γονείς δεν πρέπει να καλομαθαίνουν τα παιδιά. Χρειάζεται να κάνουν ηπιότερο το άγχος των παιδιών, αλλά και να τα ξεβολέψουν. Φέρνοντάς τα σε επαφή με τον φόβο τους, θα τους δοθεί η ευκαιρία να αντιληφθούν, ότι το μπάνιο δεν ήταν και τόσο φοβερό όσο πίστευαν».

Για να βοηθήσετε το μικρό σας παιδί να ξεπεράσει την φοβία του για το μπάνιο, η Dr. Braun συνιστά:

• Σταδιακή έκθεση: Το παιδί σας θα πρέπει σιγά σιγά να μυηθεί στη διαδικασία του μπάνιου. Ξεκινήστε με παιχνίδια σε έναν άλλο χώρο του σπιτιού (π.χ. στο σαλόνι ή στον διάδρομο) κι έπειτα μεταφέρετε αυτή τη δραστηριότητα κοντά στην μπανιέρα. Εναλλακτικά, βάλτε τα μικρά παιδιά να παίξουν στην μπανιέρα ενώ είναι άδεια, για να εξοικειωθούν με τον χώρο και προσθέστε αργά στην διαδικασία, το νερό.
• Κάντε την ώρα του μπάνιου διασκεδαστική: Χρησιμοποιήστε, κατά την διάρκεια του πλυσίματος παιχνίδια όπως φούσκες, διάφορα παιχνίδια μπάνιου και ό,τι άλλο μπορεί να τα βοηθήσει, ώστε να δημιουργήσουν μια θετική εντύπωση στον εγκέφαλό τους για το μπάνιο, έναντι της αρνητικής που είχαν ως τώρα.
• Δώστε τους επιλογές: Αφήστε το παιδί να αποφασίσει για κάποιες συνθήκες του μπάνιου, για παράδειγμα τη θερμοκρασία του νερού ή την ώρα που θα γίνει το μπάνιο ή για τα παιχνίδια που θα χρησιμοποιήσει. Δίνοντάς του τον έλεγχο της κατάστασης, θα μπορέσει να μειώσει τα συναισθήματα του φόβου.
• Μείνετε ήρεμοι, παρηγορητικοί και θετικοί: «Τα παιδιά αντιλαμβάνονται τις λεκτικές και μη λεκτικές αντιδράσεις των γονιών τους», λέει η Braun. «Γι' αυτό δεν θα πρέπει να τα ντροπιάζετε, να φωνάζετε ή να χρησιμοποιείτε σωματική βία προκειμένου το παιδί σας να κάνει μπάνιο, γιατί αυτό θα ενισχύσει στο μυαλό του την ιδέα ότι το μπάνιο είναι μια αρνητική εμπειρία. Αντίθετα, θα είναι ανακουφιστικό για το παιδί σας να παραμείνετε ψύχραιμοι και υπομονετικοί. Επαινέστε το για κάθε βήμα που κάνει για να ξεπεράσει την φοβία του και ανταμείψτε το με αγκαλιές. Η θετική ενίσχυση από μέρους σας, θα βοηθήσει την συμπεριφορά του πολύ πιο γρήγορα από την τιμωρία».