ΤΙ ΚΑΝΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΝΑΣ ΚΑΛΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ

Ο καλός ψυχοθεραπευτής είναι αυτός που θα σε βοηθήσει να αναγνωρίσεις τις προστατευτικές –αλλά επιβαρυντικές σήμερα– συνήθειες που «έχτισες» ως παιδί και να αποφασίσεις ότι δεν τις χρειάζεσαι πια.

Ο τρόπος που λειτουργούμε στην καθημερινότητά μας –οι σκέψεις, οι φόβοι, οι αποφάσεις μας– μπορεί να μοιάζει ότι διαμορφώνεται αυθόρμητα, στο εδώ και το τώρα. Στην πραγματικότητα, όμως, οι βάσεις του έχουν τεθεί πολλά χρόνια πριν, σε καθοριστικές περιόδους της παιδικής μας ηλικίας. Η σύγχρονη ψυχολογία και νευροεπιστήμη συμφωνούν ότι οι εμπειρίες των πρώτων χρόνων της ζωής μας διαμορφώνουν βασικά μοτίβα σκέψης, συναισθημάτων και συμπεριφοράς, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι η μοίρα του εγκεφάλου μας είναι δεδομένη.

Τα καλά νέα είναι ότι δεν είμαστε έρμαια του παρελθόντος μας, αφού καθώς μεγαλώνουμε ο εγκέφαλός μας δημιουργεί νέες νευρωνικές οδούς μέσα από νέες εμπειρίες, μάθηση και συνειδητή προσπάθεια. Την ίδια ώρα, οι υγιείς σχέσεις που δημιουργούμε –είτε φιλικές, είτε ερωτικές, είτε επαγγελματικές– μπορούν ορισμένες φορές να αλλάξουν τα παλιά, δυσλειτουργικά μοτίβα. Ωστόσο, άλλες φορές δεν μπορούν. Και τότε δυσκολευόμαστε, πληγωνόμαστε και, αν είμαστε τυχεροί, κάποια στιγμή αναγνωρίζουμε ότι χρειαζόμαστε επαγγελματική βοήθεια για να επιλέξουμε ένα νέο, πιο λειτουργικό μοτίβο δράσης: χρειαζόμαστε έναν ψυχοθεραπευτή.

Πώς θα σε βοηθήσει ένας καλός ψυχοθεραπευτής

Οι περισσότεροι άνθρωποι που είχαν την τύχη να συνεργαστούν με έναν καλό ψυχοθεραπευτή θα επιβεβαιώσουν ότι η διαδικασία αυτή τους βοήθησε με τρόπους που δύσκολα θα κατάφερναν ποτέ να εφαρμόσουν μόνοι τους. Από όσους δηλώνουν πως δεν βοηθήθηκαν από την ψυχοθεραπεία, ένα μεγάλο ποσοστό δεν είχε την υπομονή που κατά κανόνα απαιτείται –ας μην ξεχνάμε ότι θέλουμε να αλλάξουμε μοτίβα που «έγραφαν» για χρόνια στον εγκέφαλό μας–, ενώ ενδέχεται και να μην επέλεξαν έναν πραγματικά καλό ψυχοθεραπευτή.

Προφανώς μπορεί να συμβεί και το τελευταίο. Γι’ αυτό έχει νόημα να μπορεί κανείς να αναγνωρίσει τι κάνει πραγματικά, σε βάθος χρόνου, ένας καλός ψυχοθεραπευτής. Συγκεντρώσαμε προσωπικές εμπειρίες και τις απόψεις άλλων ψυχοθεραπευτών και δημιουργήσαμε τον παρακάτω «μπούσουλα» για να μπορείς να κρίνεις εσύ.

Θα αποκαλύψει τα δυσλειτουργικά σου μοτίβα

Ως παιδί είσαι στο έλεος των γονιών/φροντιστών σου: Δεν μπορείς να παραπονεθείς σε κάποιον γι’ αυτούς, δεν μπορείς να μετακομίσεις αν δεν σου αρέσει η συμπεριφορά τους, ούτε να διαπραγματευτείς με λογικά επιχειρήματα μαζί τους. Το μόνο που μπορείς και χρειάζεται να κάνεις για την επιβίωσή σου είναι να εξασφαλίσεις την αγάπη τους, όσο περισσότερη αγάπη μπορείς, ώστε να αναπτυχθείς και να γίνεις ένας ανεξάρτητος ενήλικας.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Η αγάπη, όμως, δεν είναι απλή υπόθεση – δεν είναι μια ανιδιοτελής κατάσταση σε κάθε οικογένεια. Όσο πιο υγιής είναι η οικογένεια, τόσο λιγότερο θα αναγκαστεί ένα παιδί να αλλάξει, να προσαρμοστεί, να προσπαθήσει. Όσο πιο τοξική είναι η οικογένεια, τόσο θα πρέπει το παιδί να υποκύψει, να μικρύνει, να πιεστεί για να ανταποκριθεί στις –ενίοτε παράλογες ή και απάνθρωπες– απαιτήσεις των γονιών. Παρόλο που οι περισσότεροι από εμάς έχουμε λειτουργήσει κάπως έτσι ως παιδιά, από λίγο έως πολύ, ελάχιστοι το συνειδητοποιούμε μέχρι να το δούμε να συμβαίνει ξανά στην ενήλικη ζωή μας ή μέχρι ένας καλός ψυχοθεραπευτής –εξαιρετικά προσεκτικά και διακριτικά– να μας το δείξει.

Ο ειδικός αυτός, λοιπόν, θα σε βοηθήσει να καταλάβεις με πόση ευφυΐα προσάρμοσες –ακόμη και με δυσλειτουργικό τρόπο– τη συμπεριφορά σου στην ανάγκη σου να σε αγαπούν: πώς έγινες πολύ ήσυχος για να μην ενοχλείς έναν γονιό που είχε συνέχεια νεύρα, πολύ αγχώδης για να πετύχεις ώστε να κερδίσεις τον θαυμασμό του, πώς έμαθες να μη νιώθεις για να μην αντιμετωπίσεις τον πόνο (τον πόνο κάποιας κακοποίησης, κάποιου θανάτου), πώς έμαθες να μην εμπιστεύεσαι αν δεν υπήρξε ποτέ κοντά σου κάποιος άξιος εμπιστοσύνης, πώς έμαθες να αποζητάς διαρκώς την επιβεβαίωση γιατί μερικές φορές δεν ήσουν σίγουρος ότι οι γονείς σου σε αγαπούν.

Θα σε βοηθήσει να αφήσεις πίσω σου τα δυσλειτουργικά μοτίβα

Αφού τα δεις όλα αυτά, ο καλός ψυχοθεραπευτής θα σε καθοδηγήσει στο να διαπιστώσεις πόσο άχρηστα σου είναι σήμερα, στην ενήλικη ζωή σου. Να καταλάβεις π.χ. ότι κάποτε αναγκάστηκες να υποκύπτεις σε έναν αυταρχικό γονέα, όμως τώρα μπορείς να υψώσεις κι εσύ τη φωνή σου και να ακουστείς. Ότι μπορεί να μεγάλωσες από έναν απόμακρο γονιό, αλλά βρήκες έναν πολύ ζεστό, εκδηλωτικό σύντροφο.

Έτσι θα αναγνωρίσεις πόσο αξιοθαύμαστα λειτούργησες ως παιδάκι για να τα βγάλεις πέρα και πως τώρα μπορείς, επιτέλους, να πετάξεις εκείνες τις άμυνες και να δοκιμάσεις έναν διαφορετικό τρόπο να ζεις.

Ο καλός ψυχοθεραπευτής θα σε βοηθήσει να κάνεις το ασυνείδητο συνειδητό

Ο καλός ψυχοθεραπευτής καταλαβαίνει ότι σε μεγάλο βαθμό η συμπεριφορά σου είναι υποσυνείδητη – δεν τίθεται θέμα νοημοσύνης εδώ, οι συναισθηματικές προσαρμογές συμβαίνουν χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι, όπως μαθαίνεις π.χ. να μιλάς τη γλώσσα σου πριν ακόμα μάθεις γραμματική. Και πιθανότατα έχει καταλάβει τα ζητήματά σου πολύ νωρίς στις συνεδρίες σας. Το πραγματικό χάρισμα έγκειται στο να στα ξεδιπλώνει με ρυθμό που μπορείς να αντέξεις.

Θα μειώσεις τους περιορισμούς σου

Πολύ συχνά στρέφεσαι στην ψυχοθεραπεία γιατί ζεις υπό την πίεση ορισμένων «τιμωρητικών» περιορισμών, χωρίς κι εσύ να καταλαβαίνεις το γιατί: Γιατί δεν μπορείς να περιορίσεις τις ώρες που δουλεύεις; Γιατί έλκεσαι διαρκώς από συντρόφους που σου φέρονται καταπιεστικά ή με συναισθηματική αστάθεια; Γιατί δεν νιώθεις ικανός και δυνατός; Ο καλός ψυχοθεραπευτής θα σε βοηθήσει να δεις τι ρόλο έπαιξαν αυτοί οι περιορισμοί στις πρώιμες στρατηγικές προσαρμογής σου και να τους αμφισβητήσεις στο σήμερα. Θα σου πει, για παράδειγμα:

• Κάποτε έπρεπε να ανέχεσαι ένα διαρκές αίσθημα ανασφάλειας στην αγάπη – μήπως συμβαίνει το ίδιο και τώρα;
• Κάποτε έπρεπε συνεχώς να κάνεις τους άλλους να γελούν – μήπως αυτό προσπαθείς και τώρα;

Σταδιακά θα συνειδητοποιήσεις ότι τα παραπάνω ήταν συμπεράσματα στα οποία είχε καταλήξει το μυαλό ενός παιδιού αλλά σε καμία περίπτωση δεν ανταποκρίνονται στη ματιά σου ως ενήλικας.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Και ο ψυχοθεραπευτής θα σου δώσει τα εργαλεία, τις πρακτικές δεξιότητες για να μπορείς πλέον να διαχειρίζεσαι τα δύσκολα συναισθήματα που προκαλούν αυτοί οι περιορισμοί: Να περιορίζεις το άγχος, να θέτεις όρια, να επικοινωνείς καλύτερα.

Θα αναπροσαρμόσει την αντίληψη που έχεις για τον εαυτό σου

Η εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου –το κατά πόσο τον εκτιμάς ή όχι– είναι αυτή που είχαν οι πιο δικοί σου άνθρωποι για εσένα κατά τα πρώτα χρόνια σου. Χωρίς να το συνειδητοποιείς, έχεις απορροφήσει το βλέμμα των γονιών σου, περισσότερο μάλιστα κι από τα λόγια τους. Το αν σε έβλεπαν ως ένα έξυπνο, όμορφο, αξιαγάπητο παιδί ή ως ένα ενοχλητικό, απαιτητικό, κουτό παιδί. Έχεις απορροφήσει τις προσβολές, έχεις απορροφήσει αν ο γονιός προτιμούσε να περνά χρόνο με το αδερφάκι σου αντί για εσένα ή αν επέλεγε να λείπει πολλές ώρες από το σπίτι.

Ο ψυχοθεραπευτής, ωστόσο, με καλοσύνη και ενσυναίσθηση, θα διευρύνει την εικόνα και θα σε καλέσει να κοιτάξεις ξανά: είσαι πραγματικά αυτό που θεωρείς; Και τότε θα εμφανιστούν ορισμένοι λόγοι που θα σε κάνουν να δεις ότι αξίζεις να αγαπάς τον εαυτό σου – και να λυπηθείς πολύ για όσα πέρασες.

Θα συνειδητοποιήσεις ότι δεν είσαι μόνος σε αυτή την εξερεύνηση

Η καλοσύνη, η αξιοπιστία και το ενδιαφέρον του ψυχοθεραπευτή για όσα σκέφτεσαι και νιώθεις θα σε βοηθήσουν να συνειδητοποιήσεις ότι δεν είσαι μόνος σε αυτό το σκοτεινό μονοπάτι που επέλεξες να βαδίσεις – και αυτό είναι βάλσαμο για την ψυχή.

Ο ΚΑΛΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ ΘΑ ΣΕ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΕΙΣ ΠΟΣΟ ΑΞΙΟΘΑΥΜΑΣΤΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΣΕΣ ΩΣ ΠΑΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΤΩΡΑ ΜΠΟΡΕΙΣ, ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ, ΝΑ ΠΕΤΑΞΕΙΣ ΕΚΕΙΝΕΣ ΤΙΣ ΑΜΥΝΕΣ.

Με το άτομο αυτό στο πλευρό σου, θα βρεις το κουράγιο να εξερευνήσεις τον εαυτό σου με τρόπους που ίσως δεν θα έκανες ποτέ . Θα σου πει «συνέχισε..», θα σου πει «αναρωτιέμαι γιατί νιώθεις έτσι…» και επειδή το άτομο αυτό, με το οποίο έχεις πλέον συνάψει μια σχέση εμπιστοσύνης, αναρωτιέται, εσύ θα «σκάψεις» ακόμα πιο βαθιά. Θα τολμήσεις να μπεις σε δωμάτια που ίσως δίσταζες όταν ήσουν 6 ή 7 χρονών. Και θα μπαίνεις ξανά και ξανά, μέχρι να φτάσεις να το κάνεις χωρίς κανένα δισταγμό.

Ο καλός ψυχοθεραπευτής θα σε ενοχλήσει – αλλά μετά θα τα ξαναβρείτε

Είναι τύχη, λένε οι ειδικοί, ο ψυχοθεραπευτής σου κάποια στιγμή να σε εκνευρίσει, να πει κάτι άστοχο. Είναι ακόμα μεγαλύτερη τύχη, αν τολμήσεις να το επισημάνεις, να μη θυμώσει και να μην εκραγεί. Να μη σου πει ότι «είσαι σε άρνηση» ή ότι «προβάλλεις αντίσταση». Αντίθετα, θα δείξει τρομερή ωριμότητα και κατάρτιση αν σου πει: «Πόσο ενδιαφέρον! Πες μου περισσότερα. Εσύ είσαι ο ειδικός για τον εαυτό σου – εγώ απλώς κάνω μια προσπάθεια. Αντιλαμβάνομαι ότι σε απογοήτευσα και σου ζητώ συγνώμη».

Με τον τρόπο αυτό διαπιστώνεις ότι απέναντί σου έχεις έναν άνθρωπο που, παρότι κατέχει θέση αυθεντίας, σε παίρνει στα σοβαρά και σου ζητά «συγγνώμη». Δεν παίρνει αμυντική στάση, παρά σε ακούει πραγματικά. Προσαρμόζεται, όπως θα ήλπιζες ότι μπορεί να κάνει. Και αυτό σε κάνει να συνειδητοποιείς ότι έτσι πρέπει να λειτουργούν όλες οι σχέσεις μεταξύ ενηλίκων.