ΤΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ ΠΕΘΑΝΟΥΜΕ ΚΑΙ ΝΙΩΘΟΥΜΕ ΧΑΡΑ ΚΑΙ ΓΑΛΗΝΗ;

Λίγο πριν από το τέλος, πολλοί άνθρωποι βλέπουν αγαπημένα πρόσωπα που έχουν φύγει, ξαναζούν έντονες μνήμες και βιώνουν μια απρόσμενη αίσθηση γαλήνης. Έρευνες δείχνουν πως τα επιθανάτια οράματα και όνειρα μπορούν να μειώσουν τον φόβο του θανάτου και να απαλύνουν το πένθος.

Το τρίτο εγκεφαλικό του παππού ήταν το χαριστικό. Τα δύο που προηγήθηκαν είχαν αφήσει τα σημάδια τους –η λειτουργικότητά του είχε επηρεαστεί και η μνήμη του τον είχε σχεδόν εγκαταλείψει–, όμως το τελευταίο τον έριξε στο κρεβάτι, απ’ όπου δεν ξανασηκώθηκε μέχρι το τέλος. Εκεί, ο παππούς δέχτηκε τις πιο απροσδόκητες επισκέψεις: φίλοι από την παλιοπαρέα, νεκροί από καιρό και έτοιμοι να τον προϋπαντήσουν, «έρχονταν» γύρω του και εκείνος τους μιλούσε και τους χαμογελούσε.

Παρότι δεν έλειψαν τα σταυροκοπήματα, ό,τι συνέβαινε έμοιαζε για την οικογένεια φυσικό και αναμενόμενο, σαν να παρατηρούσαν τις τελευταίες βλάβες ενός μυαλού που ξέφτιζε από την ηλικία και την ασθένεια. Ωστόσο, αναρωτιέμαι ακόμη και σήμερα πώς θα τους είχε φανεί αν, αντί για τους ηλικιωμένους παλιόφιλους, ο παππούς άρχιζε να μιλά και να κάνει γκριμάτσες σε ένα ανύπαρκτο μωρό, όπως στην περίπτωση της 70χρονης Mary.

Η ιστορία της Mary γυρίζει πίσω στο 1999, στο νοσοκομείο όπου θα άφηνε την τελευταία της πνοή, περιτρυγυρισμένη από τα τέσσερα ενήλικα παιδιά της. Λίγες ημέρες πριν τον θάνατό της, οι οικείοι και οι γιατροί της θα την έβλεπαν να κάθεται χαμογελαστή στο κρεβάτι, να νανουρίζει και να φιλά ένα αόρατο βρέφος που αποκαλούσε Danny. Κανείς δεν είχε ξανακούσει το όνομα. Τη λύση στο μυστήριο θα έδινε η αδελφή της, ενημερώνοντάς τους πως, δεκαετίες νωρίτερα, η Mary είχε γεννήσει το πρώτο της παιδί νεκρό και, έκτοτε, δεν ξαναμίλησε γι' αυτό.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Οι νεκροί που γαληνεύουν τους ετοιμοθάνατους

Για τον Δρ. Christopher W. Kerr, θεράποντα γιατρό της Mary την περίοδο εκείνη, το συμβάν θα σηματοδοτούσε μια νέα αρχή στην καριέρα του, την οποία θα αφιέρωνε εφεξής στη μελέτη των επιθανάτιων (ή κοντά στον θάνατο) ονείρων και οραμάτων. Πρόκειται για εμπειρίες που, συνήθως, εμφανίζονται εβδομάδες πριν από τον θάνατο και πυκνώνουν καθώς πλησιάζει το τέλος, στη διάρκεια των οποίων οι ασθενείς βλέπουν και απευθύνονται σε νεκρούς συγγενείς, αγαπημένα πρόσωπα ή και κατοικίδια, βιώνοντας αισθήματα χαράς και γαλήνης.

«Στις εμπειρίες αυτές, οι ασθενείς δεν αρνούνται την πραγματικότητα του θανάτου», εξηγεί ο Δρ. Kerr, Διευθύνων Σύμβουλος και Ιατρικός Διευθυντής του οργανισμού Hospice and Palliative Care, στο Μπάφαλο της Νέας Υόρκης. «Αντιθέτως, επιβεβαιώνουν τη ζωή που έζησαν και βρίσκουν έναν τρόπο να "ενωθούν ξανά" με πρόσωπα που αγάπησαν στο πέρασμα της ζωής τους. Έτσι, παρά την υπαρκτή σωματική φθορά, βλέπουμε ότι συνεχίζουν να αναπτύσσονται ψυχικά και να βρίσκουν νόημα στην ύπαρξη. Ο φόβος του θανάτου μειώνεται με έναν τρόπο και αυτό τους καθησυχάζει».

Με άλλα λόγια, λέει ο ερευνητής, «δεν σταματάς να ζεις επειδή πεθαίνεις. Πολύ συχνά και παραδόξως, κόντρα στο σώμα που φθίνει, υπάρχουν σημαντικά και ουσιώδη στοιχεία της ζωής, ακόμη και προς το τέλος της».

Τι βλέπουν οι άνθρωποι στα επιθανάτια οράματα;

Το 2014, ο Δρ. Kerr με την ομάδα του δημοσίευσαν μελέτη τους για τις εν λόγω εμπειρίες. Μέσα από 453 συνεντεύξεις με 59 πνευματικά διαυγείς ασθενείς τελικού σταδίου, διαπίστωσαν ότι:

• Η συντριπτική πλειονότητα (88,1%) βιώνει όνειρα και οράματα κοντά στο τέλος της ζωής.
• Πέρα από αγαπημένα πρόσωπα, μπορεί να αφορούν ταξίδια ή προετοιμασία για αναχώρηση, κατοικίδια και συναισθηματικά φορτισμένες αναμνήσεις, ενώ οι θρησκευτικές μορφές εμφανίζονται σπανιότερα.
• Κεντρικό μοτίβο είναι η αγάπη, η συγχώρεση και η επανένωση, ανεξάρτητα από θρησκευτικές πεποιθήσεις.
• Για το 60% των ασθενών οι εμπειρίες λειτούργησαν σαν παρηγοριά, όμως ένα 19% τις βρήκε δυσάρεστες.

Την έρευνα για τα φαινόμενα νεκρικής κλίνης έρχεται να φωτίσει η εμπειρία. Η Julie McFadden, νοσηλεύτρια σε κέντρο Παρηγορητικής Φροντίδας για ασθενείς τελικού σταδίου, έχει δει νοσηλευόμενους να δέχονται «επισκέπτες» κατά ομάδες, να μιλούν στον αέρα και να περιγράφουν δωμάτια γεμάτα από παρουσίες που μόνο εκείνοι μπορούσαν να αντιληφθούν. Άλλοτε, οι ασθενείς ανακαλούν παλιές αισθητηριακές εμπειρίες με εντυπωσιακή ακρίβεια, όπως το άρωμα μιας αγαπημένης γιαγιάς ή η μυρωδιά από το πούρο του πατέρα τους, και περιγράφουν μια αίσθηση σαν κάποιος να τους παίρνει μαζί του, να τους συνοδεύει ή να τους καθοδηγεί.

ΔΕΝ ΣΤΑΜΑΤΑΣ ΝΑ ΖΕΙΣ ΕΠΕΙΔΗ ΠΕΘΑΙΝΕΙΣ. ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΞΩΣ, ΚΟΝΤΡΑ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΠΟΥ ΦΘΙΝΕΙ, ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΚΑΙ ΟΥΣΙΩΔΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ, ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ.

Στο κέντρο όπου εργάζεται η McFadden, τα ενημερωτικά φυλλάδια που διανέμονται στους ασθενείς και τις οικογένειές τους περιέχουν πληροφορίες για τα οράματα, ώστε να μην εκπλαγούν ή τρομάξουν σε περίπτωση που συμβεί. Κυρίως, σχολιάζει, θα πρέπει να γνωρίζουν πως το φαινόμενο δεν οφείλεται σε φάρμακα, χαμηλό οξυγόνο ή πνευματική σύγχυση και δεν ταυτίζεται με το παραλήρημα.

«Οι άνθρωποι σε παραλήρημα είναι ανήσυχοι, αποδιοργανωμένοι, τρομαγμένοι» λέει ο Δρ. Kerr. «Πιστεύουν ότι περπατούν αράχνες στα χέρια τους, πως τους κυνηγούν ή ότι το δωμάτιό τους έχει τυλιχτεί στις φλόγες. Από την άλλη, τα όνειρα και τα οράματα προς το τέλος της ζωής είναι δομημένα, με σαφές προσωπικό νόημα, βασίζονται σε πραγματικά πρόσωπα και βιώματα και οι ασθενείς τα ανακαλούν με ενάργεια, παραμένοντας ήρεμοι ή και χαρούμενοι».

Τα τελευταία δώρα σε ασθενείς και οικογένεια

Η έρευνα του Δρ. Kerr έχει δείξει πως τα τελευταία οράματα και όνειρα έχουν μετρήσιμα αποτελέσματα στην ψυχοπνευματική ενίσχυση και μετατραυματική ανάπτυξη των ασθενών· τους βοηθούν να επαναξιολογήσουν και νοηματοδοτήσουν τη ζωή που τους έχει απομείνει. Η θετική επίδραση, ωστόσο, ξεπερνά τα όρια της νεκρικής κλίνης και φτάνει στους οικείους.

Σε δύο δημοσιευμένες μελέτες με 750 συνεντεύξεις, η ομάδα του διαπίστωσε ότι οι οικογένειες που γίνονται μάρτυρες τέτοιων εμπειριών πενθούν με πιο υγιή τρόπο. Η εικόνα του ανθρώπου τους να «επανασυνδέεται» με όσους έχει χάσει, αντί απλώς να αργοσβήνει, αλλάζει το πώς βιώνουν τον πόνο της απώλειας. Όπως λέει ο ίδιος, «έχει σημασία ο τρόπος που οι άνθρωποι φεύγουν από τη ζωή».

Άραγε, θα μάθουμε περισσότερα για όσα συμβαίνουν λίγο πριν την τελευταία εκπνοή ή θα παραμένουν στο περιθώριο της επιστημονικής έρευνας; Ο Δρ. Kerr, με υπόβαθρο στη σκληροπυρηνική ιατρική επιστήμη (Εσωτερική Παθολογία, εξειδίκευση στην Καρδιολογία και διδακτορικό στη Νευροβιολογία), μπορεί να καταλάβει γιατί το κοινό αγκάλιασε το έργο του, όταν πολλοί συνάδελφοί του το αγνοούν: «Η Ιατρική εστιάζει όλο και περισσότερο στην επιστήμη της, με τις ενδείξεις και τα μετρήσιμα δεδομένα, με αποτέλεσμα να έχει χάσει μεγάλο μέρος της τέχνης της».

Συνεπώς, μας λείπουν τα αποδεικτικά στοιχεία, ενώ κι εκείνος αναγνωρίζει την πιθανότητα να μην εξηγήσει ποτέ επαρκώς τι προκαλεί τα επιθανάτια οράματα. Παρ' όλα αυτά, τα 25 χρόνια που έχει περάσει πλάι σε ετοιμοθάνατους ασθενείς του δίνουν μια ελπίδα. «Τρέφω τόσο μεγάλο σεβασμό για όσα βιώνουν αυτοί οι άνθρωποι, που με κάνουν να ευελπιστώ ότι υπάρχει κάτι πέρα από αυτά που γνωρίζουμε».

Βρείτε εδώ τα audio articles που είναι διαθέσιμα αυτή τη στιγμή.

Για να ακούτε τα άρθρα του OW που είναι διαθέσιμα σε ηχητική μορφή, μπορείτε να μας ακολουθήσετε σε Spotify και σε Apple Podcasts.