ΓΙΑΤΙ ΚΑΘΕ ΠΡΩΙ ΘΕΣ ΝΑ ΠΙΝΕΙΣ ΚΑΦΕ ΑΠΟ ΤΟ ΙΔΙΟ ΦΛΙΤΖΑΝΙ;

Έχουμε την τάση να επαναλαμβάνουμε απλά πράγματα, όπως το να χρησιμοποιούμε το ίδιο φλιτζάνι για τον πρωινό μας καφέ. Η νευροεπιστήμονας Anne-Laure Le Cunff εξηγεί τη σημασία που έχουν οι καθημερινές τελετουργίες στη ζωή μας.

Καταιγισμός πληροφοριών, υποχρεώσεων, αλλαγών. Φυσικό είναι να αναζητούμε συχνά μέσα στην καθημερινότητά μας σταθερά σημεία αναφοράς, που μας προσφέρουν μια αίσθηση ελέγχου, οικειότητας και συνέχειας και μας βοηθούν να διαχειριστούμε το άγχος, την αβεβαιότητα, τις μεταβάσεις.

Ευτυχώς, τέτοιες «άγκυρες» υπάρχουν ήδη στη ζωή μας, απλώς δεν τις αναγνωρίζουμε. Μικρές τελετουργίες είναι παρούσες στις πιο καθημερινές μας κινήσεις, όπως το να περιμένουμε να σερβιριστούν όλοι πριν φάμε, το να δίνουμε δώρα σε γενέθλια, το χειροκρότημα στο τέλος μιας παράστασης.

«Από τα βάθη του χρόνου, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τελετουργίες», αναφέρει η νευροεπιστήμονας Anne-Laure Le Cunff. «Στην πραγματικότητα, πιστεύω ότι είναι από τις πιο ισχυρές τεχνολογίες που έχει εφεύρει η ανθρωπότητα. Σκεφτείτε τις ως ένα επαναλαμβανόμενο, δομημένο, συχνά πολιτισμικά μεταδιδόμενο “λογισμικό”, που επιτελεί ψυχολογικές λειτουργίες πέρα από την απλή συνήθεια ή την παράδοση».

Με πόσους τρόπους μας βοηθούν οι τελετουργίες

Όταν οι άνθρωποι ερχόμαστε αντιμέτωποι με στρεσογόνες καταστάσεις, κάποιον κίνδυνο ή μεγάλες αλλαγές, το να κάνουμε κάτι συγκεκριμένο προσφέρει μια αίσθηση σταθερότητας μέσα από μια σειρά δομημένων πράξεων και μειώνει το άγχος και το αίσθημα αδυναμίας.

Σηματοδοτούν, επίσης, μεταβάσεις και μας βοηθούν να διαχειριστούμε γεγονότα που μοιάζουν συντριπτικά. Ας φέρουμε στο μυαλό μας τις τελετές αποφοίτησης που σηματοδοτούν το πέρασμα από την ανεμελιά στην ενηλικίωση ή τις κηδείες και τα μνημόσυνα, που βοηθούν τους ανθρώπους να επεξεργαστούν την απώλεια και το πένθος.

Ας μην ξεχνάμε την κοινωνική λειτουργία των τελετουργιών, καθώς οι κοινές ρουτίνες διευκολύνουν τη συνεργασία σε περιόδους πίεσης, όπως συμβαίνει όταν οι παίκτες μιας ομάδας αγκαλιάζονται σε κύκλο πριν από έναν αγώνα, μια πράξη που σηματοδοτεί το ανήκειν και το πνεύμα συλλογικότητας.

Τέλος, οι τελετουργίες μεταδίδουν γνώσεις, αξίες, έθιμα από γενιά σε γενιά. Τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από την πράξη και όχι μέσα από θεωρητικές συζητήσεις.

iStock

Η επίδρασή τους στο σώμα μας

Η Le Cunff εξηγεί ότι οι τελετουργίες μπορούν να επηρεάσουν τον εγκέφαλο και το σώμα μας με τρεις τρόπους:

• Οι τελετουργίες βοηθούν να ηρεμήσει το σύστημα ανίχνευσης απειλών του εγκεφάλου, ιδιαίτερα η αμυγδαλή, και τότε νιώθουμε πιο γειωμένοι. Το να επαναλαμβάνουμε οικείες ακολουθίες πράξεων μπορεί να μας φανεί χρήσιμο σε περιόδους χάους.
• Τα προβλέψιμα βήματα ενεργοποιούν περιοχές του προμετωπιαίου φλοιού που σχετίζονται με τον σχεδιασμό, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό το νοητικό φορτίο. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται να αποφασίζει διαρκώς τι ακολουθεί. Έτσι, οι απαιτητικές εργασίες γίνονται πιο διαχειρίσιμες.
• Όταν οι άνθρωποι κινούνται ή μιλούν συγχρονισμένα, ο εγκέφαλος απελευθερώνει χημικές ουσίες όπως η ωκυτοκίνη, η οποία αυξάνει τα συναισθήματα γενναιοδωρίας, συγχώρεσης,  αξιοπιστίας. Αυτές οι ουσίες μας φέρνουν πιο κοντά και κάνουν τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις να βασίζονται περισσότερο στην εμπιστοσύνη.Έτσι γεννιέται η αίσθηση του «εμείς», της ομάδας, του συνόλου.

«ΣΚΕΦΤΕΙΤΕ ΤΙΣ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΕΣ ΩΣ ΕΝΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟ, ΔΟΜΗΜΕΝΟ, ΣΥΧΝΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΟ “ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ”, ΠΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΛΗ ΣΥΝΗΘΕΙΑ Ή ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ».

Φτιάξε τις δικές σου ρουτίνες

Οι περισσότερες τελετουργίες μάς έρχονται από τους γύρω μας, τις κληρονομούμε ή αντιγράφουμε ό,τι κάνουν οι άλλοι. «Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι δεν χρειάζεται να περιοριστούμε σε αυτά. Μπορούμε συνειδητά να σχεδιάσουμε τελετουργίες που εξυπηρετούν τις δικές μας ανάγκες». Πώς θα το καταφέρουμε αυτό; Όπως αναφέρει η ειδικός, η διαδικασία δεν είναι περίπλοκη. Το μόνο που απαιτεί είναι τρία βήματα: παρατήρηση, πειραματισμό και αναστοχασμό.

• Παρατηρούμε τις στιγμές της ημέρας που νιώθουμε ασυντόνιστοι, αγχωμένοι ή αποσυνδεδεμένοι. Αυτές είναι οι ιδανικές ευκαιρίες για να εισάγουμε μια νέα ρουτίνα στην καθημερινότητά μας.
• Επιλέγουμε μία συγκεκριμένη στιγμή και δοκιμάζουμε κάτι απλό που να δείχνει πρόθεση, όπως το να φτιάχνουμε τον πρωινό μας καφέ με τον ίδιο τρόπο ή να τακτοποιούμε το γραφείο μας πριν ξεκινήσουμε δουλειά.
• Μετά από μία ή δύο εβδομάδες, ελέγχουμε την αποτελεσματικότητα της προσωπικής μας τελετουργίας. Ρωτάμε, λοιπόν, τον εαυτό μας αν μας βοηθά πραγματικά και αν μας βγαίνει φυσικά. Ανάλογα με τις απαντήσεις που θα πάρουμε, κάνουμε προσαρμογές σε περίπτωση που χρειάζεται.

iStock

Τα πιο αποτελεσματικά προσωπικά τελετουργικά είναι απλά, συγκεκριμένα και ευέλικτα. Και, τελικά, αυτά τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα δράσης μάς βοηθούν να «εκπαιδεύσουμε» ενεργά τον εγκέφαλό μας στην ανθεκτικότητα, τη διαύγεια και τη σύνδεση.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς, τα τελετουργικά είναι ένας τρόπος να φροντίζουμε τον εαυτό μας, λίγο αλλά σταθερά, κάθε μέρα.