Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΥ ΑΡΧΙΖΕΙ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΜΑΣ ΓΥΡΩ ΣΤΑ 50

Νέα μελέτη εντοπίζει μια σημαντική αλλαγή στον εγκέφαλο από τη μέση ηλικία, που μπορεί να εξηγεί γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος άνοιας.

Δεν θέλω να μιλάω για τη γήρανση, γιατί αυτομάτως σκέφτομαι φίλους και συγγενείς που πέθαναν πριν «κλείσουν» τα 50 (κάποιοι δεν έφτασαν καν στα 20), οπότε μάλλον έχω καταλήξει να θεωρώ ευλογία το να μεγαλώνω και να παραμένω όρθια, λειτουργική και αυτοσυντήρητη.

Παρ’ όλα αυτά, αν έχεις περάσει τα 40, ξέρεις πως το σώμα σου βρίσκει τρόπους να σε ενημερώνει πως χρειάζεται περισσότερη φροντίδα –και δη σε κάποια σημεία– ή πως κάποια πράγματα που έκανες παλαιότερα δεν γίνονται πια τόσο εύκολα.

Εν πάση περιπτώσει, ό,τι συμβαίνει με τη χρόνια χρήση μιας συσκευής συμβαίνει και με τη μηχανή που λέγεται ανθρώπινος οργανισμός, πολυεπίπεδα. Συμπεριλαμβανομένου του «κεντρικού» συστήματος, δηλαδή του εγκεφάλου.

Γίνεται «ταχεία και σημαντική μεταμόρφωση»

Πρόσφατη μελέτη αποκαλύπτει κάτι που έως τώρα δεν είχε αποσαφηνιστεί: πώς η γήρανση γίνεται ο μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνου για νευροεκφυλιστικές ασθένειες, όπως είναι η άνοια.

Τα ευρήματα της εργασίας αναφέρουν πως από τη μέση ηλικία, ο πληθυσμός των ανοσοκυττάρων μέσα στον ιππόκαμπο (περιοχή που βοηθά στη μνήμη και τη μάθηση) υφίσταται μια σημαντική και ταχεία μεταμόρφωση.

Ο Δρ Richard Hodes, διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Γήρανσης των ΗΠΑ (National Institute on Aging) που χρηματοδότησε τη δουλειά που έκαναν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο, το Κέντρο Γονιδιώματος της Νέας Υόρκης και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Irvine, δήλωσε ότι «η γήρανση είναι ο μοναδικός μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνου για την άνοια, αλλά η κατανόησή μας για το πώς προκαλεί την ασθένεια είναι ακόμη ελλιπής. Αυτή η προηγουμένως κρυμμένη μικρογλοιακή μετατόπιση, που τώρα αποκαλύπτεται από τις καινοτομίες στην τεχνολογία, μπορεί να είναι ένα σημαντικό στοιχείο που θα μας βοηθήσει να ολοκληρώσουμε το παζλ».

iStock

Εξαφανίζονται οι «καθαριστές» του εγκεφάλου

Τα κύρια ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου και γενικότερα του κεντρικού νευρικού συστήματος λέγονται «μικρογλοία» και τα έχουμε από τη γέννησή μας.

Λειτουργούν σαν «καθαριστές» του εγκεφάλου, καθώς εντοπίζουν μικρόβια, βλάβες και «απόβλητα», τα εξαφανίζουν και αναλαμβάνουν και τις «επισκευές». Αυτά λοιπόν αρχίζουν να μειώνονται μεταξύ των 50 και των 75 ετών.

Όπως φάνηκε από τη μελέτη στον ιππόκαμπο 40 νευρολογικά υγιών ενηλίκων, ηλικίας μεταξύ 20 και 95 ετών, στη θέση τους εμφανίζονται άλλα κύτταρα, τα οποία μοιάζουν περισσότερο με ανοσοκύτταρα του αίματος και έχουν πιο έντονη φλεγμονώδη δραστηριότητα. Αυτό μπορεί να εξηγεί τη χρόνια φλεγμονή που εμφανίζεται συχνά στις νευροεκφυλιστικές παθήσεις.

Παράλληλα, φαίνεται να εξασθενεί ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός (ένα είδος «φίλτρου» μεταξύ των αιμοφόρων αγγείων και του εγκεφαλικού ιστού, που εμποδίζει πολλές ουσίες να περάσουν ελεύθερα από το αίμα στον εγκέφαλο).

Αλλάζει επίσης η ρύθμιση και η τρισδιάστατη οργάνωση του γονιδιώματος σε πολλά είδη εγκεφαλικών κυττάρων. Έτσι, κάποια γονίδια που έπρεπε να είναι «σιωπηλά» γίνονται πιο ενεργά, όπως για παράδειγμα αυτά που σχετίζονται με τη φλεγμονή, ενώ άλλα που χρειαζόμαστε «σιωπούν».

iStock

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος χάνει μέρος της προστασίας του απέναντι σε ουσίες του αίματος και ταυτόχρονα αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και ρυθμίζεται το γενετικό υλικό των κυττάρων του. Συνδυαστικά, αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά της γήρανσης του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Γιατί είναι σημαντική η ανακάλυψη

Τα ευρήματα αμφισβητούν την μακροχρόνια υπόθεση ότι τα μικρογλοία ανανεώνονται συνεχώς και παραμένουν στον εγκέφαλο καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Αν επιβεβαιωθούν όσα δημοσιεύτηκαν, δηλαδή η αλλαγή που φαίνεται να συντελείται και να παίζει ρόλο στην άνοια, θα ανοίξουν νέοι δρόμοι για θεραπείες, αλλά και πρόληψη.

Μελλοντικές εργασίες θα επιχειρήσουν να διευκρινίσουν τι προκαλεί την αρχική απώλεια/μείωση των μικρογλοίων και αν η διαφαινόμενη κυτταρική μετάβαση προκαλεί άμεσα Αλτσχάιμερ ή άλλες νευρολογικές παθήσεις.