ΜΙΑ ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ ΣΟΥ ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΣΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΔΕΝ ΣΕ ΒΟΗΘΑ – ΚΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΣΕ ΚΟΥΡΑΖΕΙ

Ακουστικά στα αυτιά όλη μέρα, playlists για κάθε περίσταση, από τη δουλειά ως στο γυμναστήριο, και μια ζωή ολόκληρη ζωή με μουσική υπόκρουση. Μήπως η πολλή αγάπη για τα τραγούδια, τα podcast ή και τον λευκό θόρυβο τη νύχτα κουράζει τον εγκέφαλο περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε;

Αν ρίξεις μια ματιά τριγύρω, θα παρατηρήσεις πως ο περισσότερος κόσμος, τουλάχιστον από μια ηλικία και κάτω, έχει τ’ αφτιά του βουλωμένα με ακουστικά κάθε τύπου: κλασικά με καλώδιο, ασύρματα με λειτουργία bluetooth, ογκώδη κεφαλής που σε γυρίζουν στα '90s ή διακριτικές «ψείρες». Παίζουν συγκεκριμένη playlist στη δουλειά, ακούνε τα αγαπημένα τους podcast στις διαδρομές με το αυτοκίνητο, το μετρό ή το λεωφορείο, «ντύνουν» το διάβασμα ή τις δουλειές με το δικό τους soundtrack και αφήνουν τη μουσική όλη μέρα στο σπίτι για παρέα. Πότε ηρεμεί ο εγκέφαλός τους;

Δεν βγάζω την ουρά μου απ’ έξω. Αντιθέτως, μπορεί να ανήκω και στην ομάδα των απρόσεκτων που ταλαιπωρούν επικίνδυνα την ακοή τους με τον τρόπο και τη συχνότητα που ακούν μουσική. Αλλά, για να επανέλθω στο θέμα, σίγουρα είμαι από εκείνους που δεν πατούν το pause ή το stop ακόμα και όταν συνειδητοποιούν πως ο ήχος –ακόμα και μια μελωδία χωρίς φωνή– εμποδίζει κάπως τη σκέψη, αποσπά την προσοχή, δυσκολεύει την ολοκλήρωση μιας δουλειάς ή τους κλέβει τον ύπνο.

Δεν είναι εύκολο να ξεφύγεις. Τα τελευταία χρόνια η παραγωγή μουσικής (και μουσικών) είναι μαζική. Μια έρευνα βρήκε ότι μια μέρα του 2024 κυκλοφόρησαν περισσότερα τραγούδια απ’ ολόκληρη τη χρονιά 1989, ενώ άλλη μελέτη παρατήρησης βρήκε ότι τις ημέρες κυκλοφορίας νέας μουσικής πολλαπλασιάζονται τα τροχαία. Εδώ κάπου θα σκέφτηκες «Βάστα, μάστορα! Πού κολλάει το τελευταίο;» – και είναι σαν να το ακούω.

Όπως και στην οδήγηση, η ακρόαση μουσικής την ώρα της δουλειά μπορεί να αποσπά την προσοχή και να κουράζει τον εγκέφαλο. iStock

Φαινομενικά, τα πράγματα είναι ασύνδετα. Ωστόσο, οι ερευνητές μιλούν για μετατόπιση της συγκέντρωσης από τον δρόμο στη μουσική και σπατάλη των γνωστικών πόρων στην ακρόαση αντί στην οδήγηση. Αν το σκεφτείς, όταν ο εγκέφαλός προσπαθεί να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις μιας πνευματικής εργασίας ενώ ταυτόχρονα καλείται να επεξεργαστεί ηχητικά ερεθίσματα, κουράζεται και βγαίνει εκτός πορείας. Άρα, τα πράγματα είναι σχετικά.

Ο εγκέφαλος δεν «αγνοεί» τη μουσική και κουράζεται

Ο Victor Pérez είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Xi'an Jiaotong-Liverpool και μελετητής του φαινομένου. Η έρευνά του για το πώς η non-stop ακρόαση μουσικής, podcast και άλλων ήχων μεταμορφώνει το γνωστικό μας περιβάλλον καταλήγει πως πρόκειται για μια σιωπηλή και σταδιακή προσαρμογή του εγκεφάλου.

Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, γράφει, η ακοή ήταν στενά συνδεδεμένη με την επιβίωση. Ο ήχος ενός κλαδιού που σπάει, το κελάηδισμα των πουλιών ή η ροή του νερού λειτουργούσαν ως ηχητικές πληροφορίες (π.χ. προειδοποιήσεις), ενώ η μουσική περιοριζόταν σε συλλογικά δρώμενα, όπως το τελετουργικό του κυνηγιού, μιας γιορτής ή μιας θεραπευτικής διαδικασίας. Από τη βιομηχανική επανάσταση και έπειτα, με την κυριαρχία των μηχανών, ο ήχος χώρεσε σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας και, το κυριότερο, έγινε υπόθεση ιδιωτική και διαρκής.

Σε δουλειές που απαιτούν να χειριστείς λόγο, να λύσεις προβλήματα ή να μάθεις νέες πληροφορίες, η μουσική δρα ανταγωνιστικά και «κλέβει» από τους γνωστικούς πόρους που ο εγκέφαλος θα σπαταλούσε για την εργασία. iStock

Χαμένοι στα ακουστικά μας, δημιουργούμε μια «φούσκα» που μας απομονώνει από το (συχνά θορυβώδες) περιβάλλον και μας βοηθά να συγκεντρωθούμε, να ελέγξουμε το πώς νιώθουμε και πόσο αποδίδουμε, αν και όχι πάντα με επιτυχία. Όπως εξηγεί ο Pérez, ο εγκέφαλος δεν έχει την ικανότητα να μπλοκάρει την επεξεργασία ηχητικών ερεθισμάτων για να αφοσιωθεί αποκλειστικά σε μια συγκεκριμένη εργασία, όπως το διάβασμα. «Τρέχει» τις λειτουργίες παράλληλα, εξασθενίζοντας το γνωστικό φορτίο.

Πότε δεν είναι ΟΚ να ακούς μουσική

Σε εργασίες που γίνονται επαναλαμβανόμενα και μηχανικά, που δεν απαιτούν πολλή σκέψη, όπως να ξεκαθαρίσεις τα email σου, η μουσική μπορεί ακόμα και να βοηθήσει, π.χ. να σε κρατήσει σε εγρήγορση παρότι η δουλειά σου είναι απελπιστικά ανιαρή. Ωστόσο, σε δουλειές που απαιτούν να χειριστείς λόγο, να λύσεις προβλήματα ή να μάθεις νέες πληροφορίες, η μουσική δρα ανταγωνιστικά. Στην περίπτωση αυτή, ακόμα κι αν η απόδοση φαίνεται σταθερή, η γνωστική προσπάθεια που καταβάλλεται είναι πολλαπλάσια, με τις συνέπειες να φαίνονται στο τέλος της ημέρας.

Ένα άλλο σημείο που θέλει προσοχή είναι ο ύπνος. Πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν στον λευκό θόρυβο ή τα ASMR για να καταφέρουν να αποκοιμηθούν, χαλώντας στην πραγματικότητα τον ύπνο τους. Σύμφωνα με τον Pérez, μπορεί να ξυπνάμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε –να παθαίνουμε «μικρο-αφυπνίσεις», όπως τις αποκαλεί– και να κρατάμε τον εγκέφαλο σε συνεχή διέγερση, χάνοντας την πρόσβαση στα βαθιά, αναζωογονητικά στάδια του ύπνου.

Αν δυσκολεύεσαι να διαβάσεις το βιβλίο σου, μπορεί να φταίει η ανάγνωση μετά μουσικής. Unsplash Yunus Tuğ

Ουσιαστικά, χωρίς την πολύτιμη σιωπή, δεν δίνεται περιθώριο στον εγκέφαλο να ενεργοποιήσει το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας (Default Mode Network), ένα πλέγμα διασυνδεδεμένων περιοχών που ενεργοποιείται όταν ονειροπολούμε, σκεφτόμαστε τον εαυτό μας ή ανακαλούμε μνήμες, σε καταστάσεις που μπαίνουμε στον αυτόματο.

3 tips για καλύτερη σχέση με τους ήχους

Παρακάτω θα βρεις τις τρεις συμβουλές του Pérez για να καλύτερη σχέση με τους ήχους και τις μελωδίες:

• Ταίριαξε τι ακούς με αυτό που κάνεις. Μην εξαντλείς τον εγκέφαλο με τραγούδια ενώ θες να σκεφτείς και να γράψεις και προτίμησε instrumental μουσική χωρίς έντονες εναλλαγές ή ήχους της φύσης αν πρέπει να μπλοκάρεις το θορυβώδες περιβάλλον.
• Μάθε να αναγνωρίζεις τα σημάδια της πνευματικής κόπωσης. Η αυτοσυγκέντρωση που πάει περίπατο, η ευερεθιστότητα ή η αίσθηση ότι κοπιάζεις παραπάνω απ’ όσο θα έπρεπε γι’ αυτό που κάνεις ίσως ζητάνε να αποχωριστείς για λίγο τα ακουστικά, όχι έναν ακόμα καφέ για να σε «τσιτώσει».
• Φρόντισε για διαστήματα σιωπής μεταξύ των διάφορων δραστηριοτήτων και οπωσδήποτε για τις πιο δύσκολες εργασίες της ημέρας.